WERK EN WELZIJN
Inhoudsopgave
THEMA 1: WERKGELUK........................................................................ 3
1. GESCHIEDENIS VAN WERK(GELUK) DE PRINS, 2021......................................................3
2. WERKGELUK: HET CONCEPT....................................................................................... 6
3. ZES SOORTEN WERK(ON)GELUK................................................................................ 10
4. (ON)GELUK VERHOGEN........................................................................................... 13
THEMA 2: EMOTIONEEL WERK............................................................ 15
1. EMOTIES OP DE WERKVLOER.................................................................................... 15
2. EMOTIONELE ARBEID.............................................................................................. 16
3. GEVOLGEN VAN EMOTIONELE ARBEID BIJ HULPVERLENERS..............................................20
4. OMGAAN MET EMOTIONELE ARBEID & DISSONANTIE......................................................23
THEMA 3: WERKEN MET EEN (PSYCHISCHE) KWETSBAARHEID..............26
1. DE PERSOON MET EEN KWETSBAARHEID.....................................................................26
2. DE WERKUITDAGING............................................................................................... 29
3. BEGELEIDING NAAR WERK....................................................................................... 33
THEMA 4: DISCLOSURE...................................................................... 37
1. THE BASICS.......................................................................................................... 37
2. TO DISCLOSE OR NOT TO DISCLOSE, THAT’S THE QUESTION...........................................39
3. LET’S COACH........................................................................................................ 42
4. SOLLICITEREN VOOR GEVORDERDEN..........................................................................44
THEMA 5: SCHOKKENDE GEBEURTENIS OP HET WERK.......................... 46
1. EMOTIONEEL SCHOKKENDE GEBEURTENIS...................................................................46
2. VERWERKING........................................................................................................ 47
3. WAT TE DOEN?..................................................................................................... 48
4. WAT KAN JE DOEN VOOR JEZELF? (ZELFZORG EN GRENZEN)...........................................53
THEMA 6: BURN-OUT......................................................................... 54
1. HISTORIEK VAN BURN-OUT....................................................................................... 54
2. OMSCHRIJVING...................................................................................................... 56
3. BURN-OUT PROCES................................................................................................ 59
4. BURN-OUT IDENTIFICEREN....................................................................................... 61
1
,5. BEGELEIDING........................................................................................................ 64
THEMA 7: WERKGERELATEERD GEBRUIK VAN ALCOHOL, ANDERE DRUGS
EN MEDICATIE (ADM)......................................................................... 71
1. MIDDELENMISBRUIK EN WERK: CIJFERS EN TENDENSEN..................................................71
2. WETGEVEND KADER............................................................................................... 71
3. VAN WETGEVING NAAR PRAKTIJK............................................................................... 72
5. CASUSSEN............................................................................................................ 73
2
,THEMA 1: WERKGELUK
MOGELIJKE EXAMENVRAGEN
– Welke bijdragen deden Marx en Daens in de geschiedenis van ons werk?
– Waaruit bestaat het concept ‘werkgeluk’ van Dajo De Prins (2021). Leg elke factor
kort uit.
– Plezier op het werk kan je opdelen in twee assen (en dus vier kwadranten). Teken
deze assen en leg elk kwadrant uit.
– Je hebt 6 soorten werkgeluk. Geef er drie en leg uit.
– Leg uit hoe je via de zelfdeterminatietheorie het geluk van werknemers zou kunnen
beïnvloeden?
– De Prins beschreef in 2021 het concept 'Werkgeluk'. Dat bestond voor hem uit twee
grote delen, elks splitste hij het nog eens op in enkele subdelen. Beschrijf het model.
– Eudemonisch werkgeluk bestaat uit:
o A. Zinvolheid + actief engagement
o B. Zinvolheid + het gevoel iets waardevols bij te dragen aan de samenleving
o C. Tevredenheid + zinvolheid
o D. Het gevoel iets waardevols bij te dragen aan de samenleving + goede
werkomstandigheden
– Marie Jahoda beschrijft enkele latente en manifeste factoren van arbeid. Wat is de
manifeste factor?
o A. opportuniteiten tot sociaal contact
o B. structuur in tijd
o C. sociale identiteit
o D. inkomen
1. GESCHIEDENIS VAN WERK(GELUK) DE PRINS, 2021
1.1 PREHISTORIE
– Werk wordt gezien als (over)leven
Er wordt dus geen onderscheid gemaakt en er zijn geen verwachtingen
1.2 LANDBOUWREVOLUTIE
– Sedentair + domesticeren, opslag voor winter…
Mensen zijn het verhuizen beu
Blijven in belgie en zetten hier hun hutten vast (sedentair)
Vee domesticeren
– Dit zorgt voor biologisch succes, maar…
Psychologische nederlaag
o Bepaalde stressen ervaren rond plannen, vrezen zorgt voor daling in
QOL
3
, – Werk wordt hierna gezien als straf of vernedering
Werk en geluk worden gescheiden kan zogezegd niet samen ervaren worden
Aristoteles zegt: “wie werkt voor den brode, kan niet gelukkig zijn”
o Beste is dat je mensen hebt die voor jou werken
Wel geluk: buiten werken, oogst zien groeien, planten en dieren verzorgen
– Morele en religieuze geboden om samenleving te organiseren
7e verbod: Gemakzucht – traagheid – luiheid
o Dit mag niet als mens
o Als je hard werkt, ben je volgens Christendom goed bezig
1.3 STEDEN EN AMBACHTEN
– Naar de stad
Gilden = groepen van menesen die ongeveer dezelfde ambacht doen worden
ook redelijk sterk
Werken voor geld blijft een vorm van straf of slavernij
Waarschijnlijk wel vorm van trots, tevredenheid, bestaanszekerheid
o Als je bij de Gilden hoort
o Was echter wel een zeer zware arbeid, zeker als jongere
Moeilijk om je naar boven op te werken
– Karl Marx (19e E)
Verlichtingsfilosoof: uit werk waardigheid en geluk halen
Zei dat er wel een mogelijkheid is om te werken én gelukkig te zijn
Randvoorwaarden:
o Goede arbeidsomstandigheden
Veiligheid, pauze, rust
o Eerlijk loon
o Afwisselend werk
o Werk dat betekenis heeft doordat ze het leed van anderen verzacht of hun
genot vergroot
Werk vooral fijn als je iets kunt doen voor een ander
Hoop op gelukkig werkleven sijpelt door
1.4 INDUSTRIËLE REVOLUTIE (1800 – 1920)
– Na verloop van tijd: ontstaan machines
– Opleiding in kleine stapjes, iedereen is radar in groot geheel
Iedereen moet dus meewerken, inclusief kinderen
o Iedereen heeft zijn hele kleine taak
o Deze vervul je jaren aan een stuk
Eindproduct niet zichtbaar
Weinig ambachtelijke kennis of vaardigheden, saai, repetitief, gespecialiseerd en
hoge tijdsdruk
– 6 op 7 shiften van 10 à 14u, geen recht op vakantie
Privé bestaat dus niet
Zevende dag moet je naar de kerk
4
Inhoudsopgave
THEMA 1: WERKGELUK........................................................................ 3
1. GESCHIEDENIS VAN WERK(GELUK) DE PRINS, 2021......................................................3
2. WERKGELUK: HET CONCEPT....................................................................................... 6
3. ZES SOORTEN WERK(ON)GELUK................................................................................ 10
4. (ON)GELUK VERHOGEN........................................................................................... 13
THEMA 2: EMOTIONEEL WERK............................................................ 15
1. EMOTIES OP DE WERKVLOER.................................................................................... 15
2. EMOTIONELE ARBEID.............................................................................................. 16
3. GEVOLGEN VAN EMOTIONELE ARBEID BIJ HULPVERLENERS..............................................20
4. OMGAAN MET EMOTIONELE ARBEID & DISSONANTIE......................................................23
THEMA 3: WERKEN MET EEN (PSYCHISCHE) KWETSBAARHEID..............26
1. DE PERSOON MET EEN KWETSBAARHEID.....................................................................26
2. DE WERKUITDAGING............................................................................................... 29
3. BEGELEIDING NAAR WERK....................................................................................... 33
THEMA 4: DISCLOSURE...................................................................... 37
1. THE BASICS.......................................................................................................... 37
2. TO DISCLOSE OR NOT TO DISCLOSE, THAT’S THE QUESTION...........................................39
3. LET’S COACH........................................................................................................ 42
4. SOLLICITEREN VOOR GEVORDERDEN..........................................................................44
THEMA 5: SCHOKKENDE GEBEURTENIS OP HET WERK.......................... 46
1. EMOTIONEEL SCHOKKENDE GEBEURTENIS...................................................................46
2. VERWERKING........................................................................................................ 47
3. WAT TE DOEN?..................................................................................................... 48
4. WAT KAN JE DOEN VOOR JEZELF? (ZELFZORG EN GRENZEN)...........................................53
THEMA 6: BURN-OUT......................................................................... 54
1. HISTORIEK VAN BURN-OUT....................................................................................... 54
2. OMSCHRIJVING...................................................................................................... 56
3. BURN-OUT PROCES................................................................................................ 59
4. BURN-OUT IDENTIFICEREN....................................................................................... 61
1
,5. BEGELEIDING........................................................................................................ 64
THEMA 7: WERKGERELATEERD GEBRUIK VAN ALCOHOL, ANDERE DRUGS
EN MEDICATIE (ADM)......................................................................... 71
1. MIDDELENMISBRUIK EN WERK: CIJFERS EN TENDENSEN..................................................71
2. WETGEVEND KADER............................................................................................... 71
3. VAN WETGEVING NAAR PRAKTIJK............................................................................... 72
5. CASUSSEN............................................................................................................ 73
2
,THEMA 1: WERKGELUK
MOGELIJKE EXAMENVRAGEN
– Welke bijdragen deden Marx en Daens in de geschiedenis van ons werk?
– Waaruit bestaat het concept ‘werkgeluk’ van Dajo De Prins (2021). Leg elke factor
kort uit.
– Plezier op het werk kan je opdelen in twee assen (en dus vier kwadranten). Teken
deze assen en leg elk kwadrant uit.
– Je hebt 6 soorten werkgeluk. Geef er drie en leg uit.
– Leg uit hoe je via de zelfdeterminatietheorie het geluk van werknemers zou kunnen
beïnvloeden?
– De Prins beschreef in 2021 het concept 'Werkgeluk'. Dat bestond voor hem uit twee
grote delen, elks splitste hij het nog eens op in enkele subdelen. Beschrijf het model.
– Eudemonisch werkgeluk bestaat uit:
o A. Zinvolheid + actief engagement
o B. Zinvolheid + het gevoel iets waardevols bij te dragen aan de samenleving
o C. Tevredenheid + zinvolheid
o D. Het gevoel iets waardevols bij te dragen aan de samenleving + goede
werkomstandigheden
– Marie Jahoda beschrijft enkele latente en manifeste factoren van arbeid. Wat is de
manifeste factor?
o A. opportuniteiten tot sociaal contact
o B. structuur in tijd
o C. sociale identiteit
o D. inkomen
1. GESCHIEDENIS VAN WERK(GELUK) DE PRINS, 2021
1.1 PREHISTORIE
– Werk wordt gezien als (over)leven
Er wordt dus geen onderscheid gemaakt en er zijn geen verwachtingen
1.2 LANDBOUWREVOLUTIE
– Sedentair + domesticeren, opslag voor winter…
Mensen zijn het verhuizen beu
Blijven in belgie en zetten hier hun hutten vast (sedentair)
Vee domesticeren
– Dit zorgt voor biologisch succes, maar…
Psychologische nederlaag
o Bepaalde stressen ervaren rond plannen, vrezen zorgt voor daling in
QOL
3
, – Werk wordt hierna gezien als straf of vernedering
Werk en geluk worden gescheiden kan zogezegd niet samen ervaren worden
Aristoteles zegt: “wie werkt voor den brode, kan niet gelukkig zijn”
o Beste is dat je mensen hebt die voor jou werken
Wel geluk: buiten werken, oogst zien groeien, planten en dieren verzorgen
– Morele en religieuze geboden om samenleving te organiseren
7e verbod: Gemakzucht – traagheid – luiheid
o Dit mag niet als mens
o Als je hard werkt, ben je volgens Christendom goed bezig
1.3 STEDEN EN AMBACHTEN
– Naar de stad
Gilden = groepen van menesen die ongeveer dezelfde ambacht doen worden
ook redelijk sterk
Werken voor geld blijft een vorm van straf of slavernij
Waarschijnlijk wel vorm van trots, tevredenheid, bestaanszekerheid
o Als je bij de Gilden hoort
o Was echter wel een zeer zware arbeid, zeker als jongere
Moeilijk om je naar boven op te werken
– Karl Marx (19e E)
Verlichtingsfilosoof: uit werk waardigheid en geluk halen
Zei dat er wel een mogelijkheid is om te werken én gelukkig te zijn
Randvoorwaarden:
o Goede arbeidsomstandigheden
Veiligheid, pauze, rust
o Eerlijk loon
o Afwisselend werk
o Werk dat betekenis heeft doordat ze het leed van anderen verzacht of hun
genot vergroot
Werk vooral fijn als je iets kunt doen voor een ander
Hoop op gelukkig werkleven sijpelt door
1.4 INDUSTRIËLE REVOLUTIE (1800 – 1920)
– Na verloop van tijd: ontstaan machines
– Opleiding in kleine stapjes, iedereen is radar in groot geheel
Iedereen moet dus meewerken, inclusief kinderen
o Iedereen heeft zijn hele kleine taak
o Deze vervul je jaren aan een stuk
Eindproduct niet zichtbaar
Weinig ambachtelijke kennis of vaardigheden, saai, repetitief, gespecialiseerd en
hoge tijdsdruk
– 6 op 7 shiften van 10 à 14u, geen recht op vakantie
Privé bestaat dus niet
Zevende dag moet je naar de kerk
4
