les 1: grondrecht arbeid – wat is werk? - werkbaar werk - toegang tot arbeid: het
activeringsparadigma & discriminatie op de werkvloer
/ de belgische grondwet over arbeid
artikel 23
ieder heeft het recht een menswaardig leven te leiden, daartoe waarborgen de wet, het decreet
of in artikel 134 bedoelde regel, rekening houdend met de overeenkomstige plichten, de
economische, sociale en culturele rechten waarvan ze de voorwaarden voor de uitoefening
bepalen
→ deze rechten omvatten inzonderheid:
het recht op arbeid en op de vrije keuze van beroepsarbeid in het raam van een algemeen
werkgelegenheidsbeleid dat onder meer gericht is op het waarborgen van een zo hoog en
stabiel mogelijk werkgelegenheidspeil, het recht op billijke arbeidsvoorwaarden en een billijke
beloning, alsmede het recht op informatie, overleg en collectief onderhandelen
recht op werk is een intentieverklaring, de overheid probeert zoveel mogelijk te faciliteren zodat
zoveel mogelijk mensen werk hebben, maar het is geen afdwingbaar recht
/ wat is werk?
reproductieve arbeid = al het (vaak onbetaalde) werk dat nodig is om het dagelijks leven
draaiende te houden, zoals zorgen voor kinderen, huishouden, koken en zorg voor
anderen
het is een arbeid die geen nieuwe (betaalde) producten of diensten voortbrengt, maar die ervoor
zorgt dat er nieuwe mensen bijkomen en dat bestaande mensen verzorgd worden
MAAR → zonder reproductieve arbeid ook geen betaalde arbeid
hoewel dit werk vaak onbetaald is, heeft het een grote economische waarde, het wordt geschat op
ongeveer 180 miljoen euro per jaar (ongeveer ⅓ van het bbp van belgië)
wie meer reproductieve arbeid doet, heeft minder tijd en kansen voor betaalde arbeid, en dat treft
vooral vrouwen en kwetsbare groepen
1
,/ globale zorgketen? (global chain of care)
● vrouwen nemen steeds meer deel aan betaalde arbeid
● maar de verdeling van reproductieve arbeid thuis verandert nauwelijks
→ daardoor ontstaat een probleem: zorgtaken moeten nog steeds gebeuren
→ met als oplossing:
● reproductieve arbeid wordt gecommercialiseerd (uitbesteed en betaald)
● dit gebeurt via een globale zorgketen: bv. vrouwen uit armere landen komen zorgen
(huishoudhulp, kinderopvang) in rijkere landen
globale zorgketen = het uitbesteden van reproductieve arbeid aan goedkope
arbeidskrachten (vaak vrouwelijk en met een migratieachtergrond)
/ wat is duurzaam werk?
van een precaire job (onzekere en vaak slecht betaalde job) naar duurzaam werk
wat is precair werk? voorbeelden (meer in ppt)
deeltijdse winkelbediende (marie) – onvrijwillig deeltijds werk
marie werkt minder uren dan ze wil, door haar onregelmatige uurrooster kan ze moeilijk een
tweede job nemen, waardoor het moeilijk is om een leefbaar inkomen te realiseren
interimwerker (ahmed) – interimwerk
ahmed werkt alleen wanneer er tijdelijke drukte is, zijn werk en inkomen zijn dus onstabiel en hij
heeft minder werkzekerheid en minder voordelen dan vaste werknemers
koerier in de platformeconomie (sara) – platformwerk
sara is zogenaamd zelfstandige, maar verdient weinig en heeft geen sociale bescherming zoals
ziekteverzekering of werkloosheidsuitkering, ze heeft wel flexibiliteit, maar weinig zekerheid
2
, wat is duurzaam werk?
= de kenmerken:
● voldoende stabiliteit in het dienstverband
● een inkomen dat een menswaardig leven garandeert
● goede sociale bescherming
● voorspelbare werktijden
● kansen voor groei en ontwikkeling
● toegang tot informatie, overleg en inspraak
● gelijke sociale verhoudingen tussen werkgever en werknemer
/ arbeid: recht of een plicht?
= de overheid moet helpen om werk mogelijk te maken
● neoliberale visie
= bedrijven zorgen voor jobs, de overheid moet zich zo weinig mogelijk mengen
● flankerende maatregelen / wetgeving
= de overheid helpt indirect via regels en steun (bv; arbeidswetten, opleidingen), zodat
bedrijven makkelijker jobs creëren
● welvaartsstaat
= de overheid grijpt in als het misloopt en beschermt mensen via bv; uitkeringen en sociale
zekerheid
/ activering & individuele verantwoordelijkheid
werkzaamheidsgraad = het aandeel van de bevolking op arbeidsleeftijd dat betaald werk
verricht
activering = geheel van maatregelen die niet - werkenden ondersteunen in het vinden van
een job en het vergroten van de inzetbaarheid
/ activering - de 2 perspectieven
economisch perspectief (verplichting) grondrechten perspectief (emancipatie)
● arbeid staat ten dienste vd economie ● arbeid staat ten dienste vd mens
● maximale tewerkstelling realiseren op ● grondrecht arbeid realiseren vanuit
maat vd noden van de bedrijven een emancipatorische visie
● arbeid wordt voorwaarde voor sociale (sociale bescherming, gelijke rechten, … )
bescherming + burgerschap ● ondersteuning in zoektocht naar
● individuele verantwoordelijkheid invulling die wenselijk + haalbaar is
/ activering - maatregelen
ondersteunende maatregelen disciplinerende maatregelen
● arbeidstrajectbegeleiding ● tijdelijke / definitieve schorsing
● opleiding werkloosheid
● herscholing ● verplichte gemeenschapsdienst voor
● flexibilisering arbeidsmarkt werkzoekende
● geïndividualiseerd project voor
maatschappelijke integratie
3
activeringsparadigma & discriminatie op de werkvloer
/ de belgische grondwet over arbeid
artikel 23
ieder heeft het recht een menswaardig leven te leiden, daartoe waarborgen de wet, het decreet
of in artikel 134 bedoelde regel, rekening houdend met de overeenkomstige plichten, de
economische, sociale en culturele rechten waarvan ze de voorwaarden voor de uitoefening
bepalen
→ deze rechten omvatten inzonderheid:
het recht op arbeid en op de vrije keuze van beroepsarbeid in het raam van een algemeen
werkgelegenheidsbeleid dat onder meer gericht is op het waarborgen van een zo hoog en
stabiel mogelijk werkgelegenheidspeil, het recht op billijke arbeidsvoorwaarden en een billijke
beloning, alsmede het recht op informatie, overleg en collectief onderhandelen
recht op werk is een intentieverklaring, de overheid probeert zoveel mogelijk te faciliteren zodat
zoveel mogelijk mensen werk hebben, maar het is geen afdwingbaar recht
/ wat is werk?
reproductieve arbeid = al het (vaak onbetaalde) werk dat nodig is om het dagelijks leven
draaiende te houden, zoals zorgen voor kinderen, huishouden, koken en zorg voor
anderen
het is een arbeid die geen nieuwe (betaalde) producten of diensten voortbrengt, maar die ervoor
zorgt dat er nieuwe mensen bijkomen en dat bestaande mensen verzorgd worden
MAAR → zonder reproductieve arbeid ook geen betaalde arbeid
hoewel dit werk vaak onbetaald is, heeft het een grote economische waarde, het wordt geschat op
ongeveer 180 miljoen euro per jaar (ongeveer ⅓ van het bbp van belgië)
wie meer reproductieve arbeid doet, heeft minder tijd en kansen voor betaalde arbeid, en dat treft
vooral vrouwen en kwetsbare groepen
1
,/ globale zorgketen? (global chain of care)
● vrouwen nemen steeds meer deel aan betaalde arbeid
● maar de verdeling van reproductieve arbeid thuis verandert nauwelijks
→ daardoor ontstaat een probleem: zorgtaken moeten nog steeds gebeuren
→ met als oplossing:
● reproductieve arbeid wordt gecommercialiseerd (uitbesteed en betaald)
● dit gebeurt via een globale zorgketen: bv. vrouwen uit armere landen komen zorgen
(huishoudhulp, kinderopvang) in rijkere landen
globale zorgketen = het uitbesteden van reproductieve arbeid aan goedkope
arbeidskrachten (vaak vrouwelijk en met een migratieachtergrond)
/ wat is duurzaam werk?
van een precaire job (onzekere en vaak slecht betaalde job) naar duurzaam werk
wat is precair werk? voorbeelden (meer in ppt)
deeltijdse winkelbediende (marie) – onvrijwillig deeltijds werk
marie werkt minder uren dan ze wil, door haar onregelmatige uurrooster kan ze moeilijk een
tweede job nemen, waardoor het moeilijk is om een leefbaar inkomen te realiseren
interimwerker (ahmed) – interimwerk
ahmed werkt alleen wanneer er tijdelijke drukte is, zijn werk en inkomen zijn dus onstabiel en hij
heeft minder werkzekerheid en minder voordelen dan vaste werknemers
koerier in de platformeconomie (sara) – platformwerk
sara is zogenaamd zelfstandige, maar verdient weinig en heeft geen sociale bescherming zoals
ziekteverzekering of werkloosheidsuitkering, ze heeft wel flexibiliteit, maar weinig zekerheid
2
, wat is duurzaam werk?
= de kenmerken:
● voldoende stabiliteit in het dienstverband
● een inkomen dat een menswaardig leven garandeert
● goede sociale bescherming
● voorspelbare werktijden
● kansen voor groei en ontwikkeling
● toegang tot informatie, overleg en inspraak
● gelijke sociale verhoudingen tussen werkgever en werknemer
/ arbeid: recht of een plicht?
= de overheid moet helpen om werk mogelijk te maken
● neoliberale visie
= bedrijven zorgen voor jobs, de overheid moet zich zo weinig mogelijk mengen
● flankerende maatregelen / wetgeving
= de overheid helpt indirect via regels en steun (bv; arbeidswetten, opleidingen), zodat
bedrijven makkelijker jobs creëren
● welvaartsstaat
= de overheid grijpt in als het misloopt en beschermt mensen via bv; uitkeringen en sociale
zekerheid
/ activering & individuele verantwoordelijkheid
werkzaamheidsgraad = het aandeel van de bevolking op arbeidsleeftijd dat betaald werk
verricht
activering = geheel van maatregelen die niet - werkenden ondersteunen in het vinden van
een job en het vergroten van de inzetbaarheid
/ activering - de 2 perspectieven
economisch perspectief (verplichting) grondrechten perspectief (emancipatie)
● arbeid staat ten dienste vd economie ● arbeid staat ten dienste vd mens
● maximale tewerkstelling realiseren op ● grondrecht arbeid realiseren vanuit
maat vd noden van de bedrijven een emancipatorische visie
● arbeid wordt voorwaarde voor sociale (sociale bescherming, gelijke rechten, … )
bescherming + burgerschap ● ondersteuning in zoektocht naar
● individuele verantwoordelijkheid invulling die wenselijk + haalbaar is
/ activering - maatregelen
ondersteunende maatregelen disciplinerende maatregelen
● arbeidstrajectbegeleiding ● tijdelijke / definitieve schorsing
● opleiding werkloosheid
● herscholing ● verplichte gemeenschapsdienst voor
● flexibilisering arbeidsmarkt werkzoekende
● geïndividualiseerd project voor
maatschappelijke integratie
3
