Cognitieve psychologie 2025-2026
1. INLEIDING
1.1 INHOUD
- Cognitieve psychologie = wetenschappelijke studie van mentale processen
- Basisfuncties en – processen vd menselijke cognitie
o Perceptie
o Aandacht
o Geheugen…
1.2 COGNITIEVE PSYCHOLOGIE
- Verschillende gespecialiseerde subdomeinen, cognitieve psychologie bestaat
uit allemaal subdomeinen
- Interdisciplinair onderzoek cognitie is wetenschap op zich geworden
o Psychologie
o Neurowetenschappen (→ wat is het neuraal substraat van die
cognitieve zaken)
o Linguïstiek (→ onderzoek naar taalprocessen)
o Computerwetenschappen
o Filosofie (→ bewustzijn) …
1.3 EXPERIMENTELE METHODE
- Cognitieve psychologie hanteert de experimentele methode om theorieën te
ontwikkelen en te toetsen (→ causaliteit proberen aan tonen; door zaken variëren, controlegroep
en testgroep, laat ons toe uitspraken te doen over causaliteit)
- Onderzoeksvragen beantwoorden door experimenten uit te voeren
- Manipulatie onafhankelijke variabelen
- Effect op afhankelijke variabelen
o Bv invloed v telefoneren op het rijgedrag
▪ Rijgedrag = afhankelijk, telefoneren = onafhankelijk
- Interne validiteit verhogen o.m. door
o Storende variabelen onder controle te houden: constant houden, randomisatie, matching
▪ Tijdstip bv constant houden
▪ Vrouwen en mannen random verdelen tn mensen die veel bellen en niet veel
▪ Matching: leeftijd
o Counterbalancing (volgorde-effecten)
▪ volgorde effecten tegen te gaan, invloed nagaan van amfetamines op je geheugen:
je hebt placebo en amfetamine → splits op in 2 groepen ene week krijgt de ene
groep placebo en de andere amfetamine, 2de week doen we het omgekeerd
1.4 AFHANKELIJKE VARIABELEN
- Meestal
o Reactietijden (bv. hoe snel kan iemand op de rem duwen?)
o Nauwkeurigheid (bv. Hoe nauwkeurig kan iemand zich een lijst herinneren?)
- Andere
o Zelfrapportering (bv. bewustzijn)
o Oogbewegingen
o Breinactivatie (bv. fMRI) ...
1.5 Theorie
- Adhv experimenteel onderzoek tracht de cognitieve psychologie theorieën te ontwikkelen
- Samenvatting data (theorie geeft je een samenvatting vd data)
o Jaarlijks duizenden experimenten
o Soms ontdekken we mathematische wetmatigheden, bv. power law of learning
,Cognitieve psychologie 2025-2026
Power Law of practice:
Hoeveel tijd je nodig hebt om iets tot een goed einde te brengen hangt af van hoeveel training
je hebt gehad
- Als je een nieuwe vaardigheid leert haal je vooral de winst in het begin van je leerproces
- Naarmate je oefent ga je vooruit gaan maar op een
bepaald moment begint de leerwinst die je kan
halen uit je oefening af te nemen
- Leerwinst in de beginfase
- Eens je deze onder de knie hebt vlakt deze leerwinst
af
➔ geldt niet enkel voor een specifieke vaardigheid, is voor de
mens voor alle leerprocessen zo = een wetmatigheid
- Samenvatting data
- Verklaring data
o Experimentele methode => causaliteit!
- Voorspelling data
o Bv. Is het een goed idee om te telefoneren tijdens het rijden?
1.5 ONDERZOEK – THEORIEVORMING
- Wisselwerking onderzoek en theorievorming
o Onderzoeksdata kunnen enkel verklaard worden door theorieën
o Theorieën kunnen enkel tot stand komen via onderzoeksdata
▪ Er is een wisselwerking tussen verzamelen van onderzoek, doorvoeren van data
en tot stand komen van theorieën
▪ Je hebt eerst onderzoeksdata nodig, maar data hebben ook theorieën nodig die er
in het begin niet zijn → is dus een wisselwerking, ze hangen samen
▪ Nieuwe data nodig om te verfijnen
,Cognitieve psychologie 2025-2026
2. GESCHIEDENIS
2.1 INLEIDING
- Cognitieve psychologie gaat over: mentale processen, de manier waarop we denken, hoe het tot
stand komt
o Denken over het denken (waarom denken we zo, hoe komt het tot stand)
- Interesse in mentale processen is eeuwenoud
o Aristoteles “Ons geheugen is als een kleitablet waarop we informatie kunnen schrijven”
o Socrates “Kennis is aangeboren, men kan deze verzamelen, maar niet verwerven”
▪ Er is al iets aanwezig om onze kennis op te enten
2.2 EERSTE COGNITIEVE PSYCHOLOGEN
- Cognitief psychologisch onderzoek reeds in 19de eeuw
o Deel van dat onderzoek al doorgevoerd nog voor de start van de academische psychologie
in 19e eeuw in Leipzig
- Deels zelfs voor de start van de psychologie (1879)
- Voorbeelden
o Eerste experimenten psychofysica: zie HS perceptie
Onderzoek naar de psychofysica: bv twee kleuren blauw, hoeveel verschil moet er zijn tot
je een verschil kan opmerken, kleinste verschil (door Wilhelm Wundt in zijn labo)
o De psychologische scholen: onderzoek naar ‘het bewustzijn’
- Pioniers
o Franciscus Donders
(1868) (voor de start
in 1879)
o Hermann Ebbinghaus
(1885) (na de start in
1879)
2.2.1 DONDERS (1868): (Nederlander)
- Vader mentale chronometrie → chronometreert iets mentaal, hoeveel
tijd nemen mentale stappen in
o Voorheen: automatisch van perceptie naar motoriek
o Mentale processen ertussen nemen tijd in beslag. Hoelang?
o Tijd tussen aanbieding stimuli en respons= reactietijd
o Bestudeerde dit adhv reactietijdtaken
o Hij ontwikkelde zo een reactietijdtaak
▪ Zie foto: (lampje uit= links, lampje aan= rood)
▪ Als het lampje aangaat, zo snel mogelijk op iets drukken, hendel,…
▪ Chronometreerde dan de reactietijd
o Hoe lang nemen mentale processen in beslag
o Voor Donders ging men ervan uit dat er tussen S en R niks gebeurde, het ene leidt
automatisch tot het andere, Donders dacht anders hierover
, Cognitieve psychologie 2025-2026
Enkelvoudige RT-taak
- Er is een prikkel dus ik reageer. Bv het
rode lampje gaat aan (trial 1), gaat
daarna terug uit (trial 2) en gaat terug
aan (trial 3). Telkens wanneer men de
stimulus ziet (het rode lampje) gaat
men reageren, men gaat dan op een
knop drukken.
- = enkelvoudige reactie = A reactie
KeuzeRT-taak
- Nu zijn er 2 lampjes
- De lampjes vragen een verschillende
respons: welke hendel indrukken
o Bv: Rood = linkerknop
indrukken & groen =
rechterknop indrukken
Je moet een keuze maken
- B-reactie=
Hetzelfde als de A-reactie maar er
komen een aantal extra processen
bij:
o Men moet een onderscheid
kunnen worden gemaakt
tussen de twee kleuren
(stimulusdiscriminatie)
o Daarna moet men het juiste
gedrag stellen, de juiste
respons moet worden
geselecteerd
(responsselectie).
Go-no Go RT-taak
- Enkel reageren op rode en mogen
niet reageren op groene
o Rood lampje: knop
indrukken
o Bij groene: geen respons
- c-reactie =
o Je hebt hierbij de a reactie en
stimulidiscriminatie (rood/
groen)
1. INLEIDING
1.1 INHOUD
- Cognitieve psychologie = wetenschappelijke studie van mentale processen
- Basisfuncties en – processen vd menselijke cognitie
o Perceptie
o Aandacht
o Geheugen…
1.2 COGNITIEVE PSYCHOLOGIE
- Verschillende gespecialiseerde subdomeinen, cognitieve psychologie bestaat
uit allemaal subdomeinen
- Interdisciplinair onderzoek cognitie is wetenschap op zich geworden
o Psychologie
o Neurowetenschappen (→ wat is het neuraal substraat van die
cognitieve zaken)
o Linguïstiek (→ onderzoek naar taalprocessen)
o Computerwetenschappen
o Filosofie (→ bewustzijn) …
1.3 EXPERIMENTELE METHODE
- Cognitieve psychologie hanteert de experimentele methode om theorieën te
ontwikkelen en te toetsen (→ causaliteit proberen aan tonen; door zaken variëren, controlegroep
en testgroep, laat ons toe uitspraken te doen over causaliteit)
- Onderzoeksvragen beantwoorden door experimenten uit te voeren
- Manipulatie onafhankelijke variabelen
- Effect op afhankelijke variabelen
o Bv invloed v telefoneren op het rijgedrag
▪ Rijgedrag = afhankelijk, telefoneren = onafhankelijk
- Interne validiteit verhogen o.m. door
o Storende variabelen onder controle te houden: constant houden, randomisatie, matching
▪ Tijdstip bv constant houden
▪ Vrouwen en mannen random verdelen tn mensen die veel bellen en niet veel
▪ Matching: leeftijd
o Counterbalancing (volgorde-effecten)
▪ volgorde effecten tegen te gaan, invloed nagaan van amfetamines op je geheugen:
je hebt placebo en amfetamine → splits op in 2 groepen ene week krijgt de ene
groep placebo en de andere amfetamine, 2de week doen we het omgekeerd
1.4 AFHANKELIJKE VARIABELEN
- Meestal
o Reactietijden (bv. hoe snel kan iemand op de rem duwen?)
o Nauwkeurigheid (bv. Hoe nauwkeurig kan iemand zich een lijst herinneren?)
- Andere
o Zelfrapportering (bv. bewustzijn)
o Oogbewegingen
o Breinactivatie (bv. fMRI) ...
1.5 Theorie
- Adhv experimenteel onderzoek tracht de cognitieve psychologie theorieën te ontwikkelen
- Samenvatting data (theorie geeft je een samenvatting vd data)
o Jaarlijks duizenden experimenten
o Soms ontdekken we mathematische wetmatigheden, bv. power law of learning
,Cognitieve psychologie 2025-2026
Power Law of practice:
Hoeveel tijd je nodig hebt om iets tot een goed einde te brengen hangt af van hoeveel training
je hebt gehad
- Als je een nieuwe vaardigheid leert haal je vooral de winst in het begin van je leerproces
- Naarmate je oefent ga je vooruit gaan maar op een
bepaald moment begint de leerwinst die je kan
halen uit je oefening af te nemen
- Leerwinst in de beginfase
- Eens je deze onder de knie hebt vlakt deze leerwinst
af
➔ geldt niet enkel voor een specifieke vaardigheid, is voor de
mens voor alle leerprocessen zo = een wetmatigheid
- Samenvatting data
- Verklaring data
o Experimentele methode => causaliteit!
- Voorspelling data
o Bv. Is het een goed idee om te telefoneren tijdens het rijden?
1.5 ONDERZOEK – THEORIEVORMING
- Wisselwerking onderzoek en theorievorming
o Onderzoeksdata kunnen enkel verklaard worden door theorieën
o Theorieën kunnen enkel tot stand komen via onderzoeksdata
▪ Er is een wisselwerking tussen verzamelen van onderzoek, doorvoeren van data
en tot stand komen van theorieën
▪ Je hebt eerst onderzoeksdata nodig, maar data hebben ook theorieën nodig die er
in het begin niet zijn → is dus een wisselwerking, ze hangen samen
▪ Nieuwe data nodig om te verfijnen
,Cognitieve psychologie 2025-2026
2. GESCHIEDENIS
2.1 INLEIDING
- Cognitieve psychologie gaat over: mentale processen, de manier waarop we denken, hoe het tot
stand komt
o Denken over het denken (waarom denken we zo, hoe komt het tot stand)
- Interesse in mentale processen is eeuwenoud
o Aristoteles “Ons geheugen is als een kleitablet waarop we informatie kunnen schrijven”
o Socrates “Kennis is aangeboren, men kan deze verzamelen, maar niet verwerven”
▪ Er is al iets aanwezig om onze kennis op te enten
2.2 EERSTE COGNITIEVE PSYCHOLOGEN
- Cognitief psychologisch onderzoek reeds in 19de eeuw
o Deel van dat onderzoek al doorgevoerd nog voor de start van de academische psychologie
in 19e eeuw in Leipzig
- Deels zelfs voor de start van de psychologie (1879)
- Voorbeelden
o Eerste experimenten psychofysica: zie HS perceptie
Onderzoek naar de psychofysica: bv twee kleuren blauw, hoeveel verschil moet er zijn tot
je een verschil kan opmerken, kleinste verschil (door Wilhelm Wundt in zijn labo)
o De psychologische scholen: onderzoek naar ‘het bewustzijn’
- Pioniers
o Franciscus Donders
(1868) (voor de start
in 1879)
o Hermann Ebbinghaus
(1885) (na de start in
1879)
2.2.1 DONDERS (1868): (Nederlander)
- Vader mentale chronometrie → chronometreert iets mentaal, hoeveel
tijd nemen mentale stappen in
o Voorheen: automatisch van perceptie naar motoriek
o Mentale processen ertussen nemen tijd in beslag. Hoelang?
o Tijd tussen aanbieding stimuli en respons= reactietijd
o Bestudeerde dit adhv reactietijdtaken
o Hij ontwikkelde zo een reactietijdtaak
▪ Zie foto: (lampje uit= links, lampje aan= rood)
▪ Als het lampje aangaat, zo snel mogelijk op iets drukken, hendel,…
▪ Chronometreerde dan de reactietijd
o Hoe lang nemen mentale processen in beslag
o Voor Donders ging men ervan uit dat er tussen S en R niks gebeurde, het ene leidt
automatisch tot het andere, Donders dacht anders hierover
, Cognitieve psychologie 2025-2026
Enkelvoudige RT-taak
- Er is een prikkel dus ik reageer. Bv het
rode lampje gaat aan (trial 1), gaat
daarna terug uit (trial 2) en gaat terug
aan (trial 3). Telkens wanneer men de
stimulus ziet (het rode lampje) gaat
men reageren, men gaat dan op een
knop drukken.
- = enkelvoudige reactie = A reactie
KeuzeRT-taak
- Nu zijn er 2 lampjes
- De lampjes vragen een verschillende
respons: welke hendel indrukken
o Bv: Rood = linkerknop
indrukken & groen =
rechterknop indrukken
Je moet een keuze maken
- B-reactie=
Hetzelfde als de A-reactie maar er
komen een aantal extra processen
bij:
o Men moet een onderscheid
kunnen worden gemaakt
tussen de twee kleuren
(stimulusdiscriminatie)
o Daarna moet men het juiste
gedrag stellen, de juiste
respons moet worden
geselecteerd
(responsselectie).
Go-no Go RT-taak
- Enkel reageren op rode en mogen
niet reageren op groene
o Rood lampje: knop
indrukken
o Bij groene: geen respons
- c-reactie =
o Je hebt hierbij de a reactie en
stimulidiscriminatie (rood/
groen)
