AO ZORGEN VOOR LEERLINGEN
DEEL 1: INCLUSIE IN ACTIE: WETTELIJKE KADERS EN DIVERSITEITSDENKEN
1 WETTELIJK KADER VOOR LEERLINGEN MET EEN BEPERKING
Het VN-verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap is een internationale afspraak
van de Verenigde Naties. Het verdrag:
1. Stelt dat een handicap ontstaat door de interactie tussen de persoon met een beperking en
maatschappelijke barrières.
2. Benadrukt een mentaliteitsverandering: personen met een beperking zijn niet langer iemand
zonder stem, maar hebben volwaardige rechten hebben.
Landen engageren zich om deze rechten te respecteren en redelijke aanpassingen te voorzien om
drempels weg te nemen.
1.1 MEDISCH MODEL VS. SOCIAAL MODEL
Er bestaan twee modellen die de visie op handicap beschrijven:
• Het (klassieke) medisch model
Dit model is gericht op het ‘wegwerken’ van de handicap. De handicap wordt gezien als een
individueel, medisch probleem dat opgelost moet worden.
• Het sociaal model
Dit model beschouwt een beperking als het resultaat van een wisselwerking tussen
maatschappelijke obstakels en functionele moeilijkheden. De oplossing ligt bij de samenleving,
die drempels moet wegnemen.
⇢ De shift van het medisch naar het sociaal model zit dan ook verweven in het VN-verdrag
(mentaliteitsverandering)
1.1.1 VERSCHIL TUSSEN HANDICAP EN BEPERKING
Een handicap is een belemmering of hindernis die ontstaat doordat de omgeving niet aangepast is,
waardoor iemand niet volwaardig kan deelnemen.
Bijvoorbeeld: Lisa kan niet deelnemen aan het klasgesprek door een auditieve handicap. Zonder gebarentolk kan zij het gesprek
niet volgen en is ze op deze manier belemmert deel te nemen.
Een beperking verwijst naar moeilijkheden bij het uitvoeren van bepaalde activiteiten, veroorzaakt
door een lichamelijke, zintuiglijke, verstandelijke of psychische toestand. Deze kan variëren in
intensiteit en wordt niet altijd als een stoornis ervaren, maar soms als een andere manier van zijn.
Bijvoorbeeld: De diagnose van dyslexie bij Dries is voor hem een beperking tijdens de lessen Nederlands. Een tekst doornemen
duurt voor hem veel langer dan andere klasgenoten. Hij kan wel deelnemen aan de les, maar mits enkele maatregelen.
1.2 VAN M-DECREET NAAR DECREET LEERSTEUN
Het M-decreet (2014) zette in op inclusief onderwijs met rechten op inschrijving, redelijke
aanpassingen en meer ondersteuning in het gewoon onderwijs. Het werd later vervangen door het
decreet Leersteun (2023), dat dezelfde inclusieve visie behoudt maar sterker inzet op haalbare
ondersteuning en samenwerking tussen scholen.
1.2.1 IN DE PRAKTIJK
Leerlingen hebben recht op inschrijving in het gewoon onderwijs via het VN-verdrag en het decreet
Leersteun.
• GC-verslag: leerling kan het gewone curriculum volgen met extra ondersteuning.
• IAC-verslag: leerling volgt een individueel aangepast curriculum op maat en kan in gewoon of
buitengewoon onderwijs terecht.
1
, Bij een IAC-inschrijving in het gewoon onderwijs onderzoekt de school 60 dagen of redelijke
aanpassingen mogelijk zijn, daarna volgt definitieve inschrijving of doorverwijzing.
2 INCLUSIE, WHAT’S IN A NAME?
Doorheen de jaren is er een bepaalde evolutie merkbaar t.o.v. leerlingen met een beperking.
Van exclusie of uitsluiting
Leerlingen die afweken van de norm, werden hun deelname aan de samenleving geweigerd.
Naar segregatie
Leerlingen met een beperking worden geplaatst in een aparte school (het buitengewoon onderwijs).
Naar integratie
De leerling met een beperking is welkom, maar moet zichzelf aanpassen aan de context.
Naar uiteindelijk inclusie
Niet de leerling, maar de school past zich aan zodat zoveel mogelijk leerlingen (met of zonder beperking) les
kunnen volgen in het regulier onderwijs.
2.1 INCLUSIEF ONDERWIJS: EEN TOEKOMSTIGE DROOM?
De commissie Inclusief Onderwijs wil in Vlaanderen evolueren naar echt inclusief onderwijs die voor
iedereen toegankelijk is. Met het advies “Scholen voor iedereen 2040’ verdwijnt het onderscheid
tussen gewoon en buitengewoon tegen 2040. Scholen moeten beter samenwerken en sterker
inzetten op één inclusieve school voor iedereen met de nodige ondersteuning, zonder de lat te
verlagen.
Er worden 8 krijtlijnen uitgerold om werk te kunnen maken van dit inclusief verhaal.
3 LABELS
Het geven van een label aan leerlingen geeft voor- en nadelen:
+ -
• Geeft duidelijkheid over de • Kan leiden tot stigmatisering en
onderwijsbehoeften van de leerling stereotypering
• Helpt om gerichte ondersteuning en • Leerlingen worden soms niet meer als
redelijke aanpassingen te voorzien individu gezien
• Kan toegang geven tot extra hulp of • Kan negatieve verwachtingen of
middelen vooroordelen oproepen
• Risico op zelfstigmatisering (leerling gaat
zichzelf lager inschatten)
• Focus kan te veel op de diagnose liggen in
plaats van op mogelijkheden en noden
2
, Het is belangrijk om niet alleen naar het label te kijken, maar naar de unieke leerling en zijn noden.
Volgens het sociaal model ligt het probleem niet bij de leerling zelf, maar bij de mismatch tussen de
leerling en de omgeving. Kennis over labels kan helpen om beter te ondersteunen, zolang we
blijven focussen op inclusie en het vermijden van stereotypen.
4 DIVERSITEITSDENKEN
Er zijn twee denkkader met elk een verschillende visie op leerlingen met specifieke onderwijs-
behoeften. De “bril” waarmee je naar leerlingen kijkt bepaalt sterk hoe je als leerkracht handelt.
• Stoornisdenken
Bij het stoornisdenken ga je vooral kijken naar wat er “mis” is met de leerling. Daardoor ga je
sneller focussen op tekorten en het verbeteren of aanpassen van de leerling zelf. Je zal eerder
externe hulp inschakelen en minder de omgeving of klas aanpassen. Ouders en de leerling zelf
spelen dan vaak een kleinere rol in het zoeken naar oplossingen.
• Diversiteitsdenken
Bij het diversiteitsdenken kijk je breder naar de leerling in zijn context. Je vertrekt van wat de
leerling nodig heeft om goed te kunnen deelnemen en je past je onderwijs en klasomgeving
daarop aan. Je werkt samen met ouders en collega’s en gaat op zoek naar oplossingen in de
klaspraktijk zelf. Je ziet verschillen niet als probleem, maar als iets waarmee je rekening moet
houden in je aanpak.
Bij beide visies onderscheiden we 3 niveaus:
1. Kijk op de leerling
Diversiteitsdenken Stoornisdenken
- Creëren van een optimaal leerklimaat - Uitzondering en storend
- Onderwijs aangepast aan leerbehoefte - Tekorten remediëren
- Onderdeel van de klasgroep - Leerbehoeften aangepakt door specialisten
2. Kijk op de ouders
Diversiteitsdenken Stoornisdenken
- Opvoedingsexperten - Leken
- Vragen van ouders als vertrekpunt - Acceptatieproblemen
- Gedeelde verantwoordelijkheid - Verantwoordelijkheid experten
3. Kijk op professionals (o.a. leerkrachten)
Diversiteitsdenken Stoornisdenken
- Ondersteuningsbehoeften - Vormingsbehoeften
- Constructieve samenwerking met externen - Inzetten van stoornisgerichte kennis
- Focus op individu in context - Focus op individu
5 HANDELINGSGERICHT DENKEN
Handelingsgericht denken is een systematische manier van werken waarbij het aanbod afgestemd is
op de onderwijsbehoeften van de leerlingen. Het heeft als doel de kwaliteit van het onderwijs en
begeleiding van alle leerlingen te verbeteren.
De 7 uitgangspunten van HGW bieden een houvast:
1. HGW is doelgericht
2. HGW gaat om wisselwerking en afstemming
3. Onderwijsbehoeften staan centraal
4. Leerkrachten maken het verschil, ouders doen er evenzeer toe
5. Positieve aspecten van leerlingen, leerkrachten en ouders zijn van groot belang
6. De betrokkenen werken constructief samen
7. De werkwijze is systematisch en transparant
3
DEEL 1: INCLUSIE IN ACTIE: WETTELIJKE KADERS EN DIVERSITEITSDENKEN
1 WETTELIJK KADER VOOR LEERLINGEN MET EEN BEPERKING
Het VN-verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap is een internationale afspraak
van de Verenigde Naties. Het verdrag:
1. Stelt dat een handicap ontstaat door de interactie tussen de persoon met een beperking en
maatschappelijke barrières.
2. Benadrukt een mentaliteitsverandering: personen met een beperking zijn niet langer iemand
zonder stem, maar hebben volwaardige rechten hebben.
Landen engageren zich om deze rechten te respecteren en redelijke aanpassingen te voorzien om
drempels weg te nemen.
1.1 MEDISCH MODEL VS. SOCIAAL MODEL
Er bestaan twee modellen die de visie op handicap beschrijven:
• Het (klassieke) medisch model
Dit model is gericht op het ‘wegwerken’ van de handicap. De handicap wordt gezien als een
individueel, medisch probleem dat opgelost moet worden.
• Het sociaal model
Dit model beschouwt een beperking als het resultaat van een wisselwerking tussen
maatschappelijke obstakels en functionele moeilijkheden. De oplossing ligt bij de samenleving,
die drempels moet wegnemen.
⇢ De shift van het medisch naar het sociaal model zit dan ook verweven in het VN-verdrag
(mentaliteitsverandering)
1.1.1 VERSCHIL TUSSEN HANDICAP EN BEPERKING
Een handicap is een belemmering of hindernis die ontstaat doordat de omgeving niet aangepast is,
waardoor iemand niet volwaardig kan deelnemen.
Bijvoorbeeld: Lisa kan niet deelnemen aan het klasgesprek door een auditieve handicap. Zonder gebarentolk kan zij het gesprek
niet volgen en is ze op deze manier belemmert deel te nemen.
Een beperking verwijst naar moeilijkheden bij het uitvoeren van bepaalde activiteiten, veroorzaakt
door een lichamelijke, zintuiglijke, verstandelijke of psychische toestand. Deze kan variëren in
intensiteit en wordt niet altijd als een stoornis ervaren, maar soms als een andere manier van zijn.
Bijvoorbeeld: De diagnose van dyslexie bij Dries is voor hem een beperking tijdens de lessen Nederlands. Een tekst doornemen
duurt voor hem veel langer dan andere klasgenoten. Hij kan wel deelnemen aan de les, maar mits enkele maatregelen.
1.2 VAN M-DECREET NAAR DECREET LEERSTEUN
Het M-decreet (2014) zette in op inclusief onderwijs met rechten op inschrijving, redelijke
aanpassingen en meer ondersteuning in het gewoon onderwijs. Het werd later vervangen door het
decreet Leersteun (2023), dat dezelfde inclusieve visie behoudt maar sterker inzet op haalbare
ondersteuning en samenwerking tussen scholen.
1.2.1 IN DE PRAKTIJK
Leerlingen hebben recht op inschrijving in het gewoon onderwijs via het VN-verdrag en het decreet
Leersteun.
• GC-verslag: leerling kan het gewone curriculum volgen met extra ondersteuning.
• IAC-verslag: leerling volgt een individueel aangepast curriculum op maat en kan in gewoon of
buitengewoon onderwijs terecht.
1
, Bij een IAC-inschrijving in het gewoon onderwijs onderzoekt de school 60 dagen of redelijke
aanpassingen mogelijk zijn, daarna volgt definitieve inschrijving of doorverwijzing.
2 INCLUSIE, WHAT’S IN A NAME?
Doorheen de jaren is er een bepaalde evolutie merkbaar t.o.v. leerlingen met een beperking.
Van exclusie of uitsluiting
Leerlingen die afweken van de norm, werden hun deelname aan de samenleving geweigerd.
Naar segregatie
Leerlingen met een beperking worden geplaatst in een aparte school (het buitengewoon onderwijs).
Naar integratie
De leerling met een beperking is welkom, maar moet zichzelf aanpassen aan de context.
Naar uiteindelijk inclusie
Niet de leerling, maar de school past zich aan zodat zoveel mogelijk leerlingen (met of zonder beperking) les
kunnen volgen in het regulier onderwijs.
2.1 INCLUSIEF ONDERWIJS: EEN TOEKOMSTIGE DROOM?
De commissie Inclusief Onderwijs wil in Vlaanderen evolueren naar echt inclusief onderwijs die voor
iedereen toegankelijk is. Met het advies “Scholen voor iedereen 2040’ verdwijnt het onderscheid
tussen gewoon en buitengewoon tegen 2040. Scholen moeten beter samenwerken en sterker
inzetten op één inclusieve school voor iedereen met de nodige ondersteuning, zonder de lat te
verlagen.
Er worden 8 krijtlijnen uitgerold om werk te kunnen maken van dit inclusief verhaal.
3 LABELS
Het geven van een label aan leerlingen geeft voor- en nadelen:
+ -
• Geeft duidelijkheid over de • Kan leiden tot stigmatisering en
onderwijsbehoeften van de leerling stereotypering
• Helpt om gerichte ondersteuning en • Leerlingen worden soms niet meer als
redelijke aanpassingen te voorzien individu gezien
• Kan toegang geven tot extra hulp of • Kan negatieve verwachtingen of
middelen vooroordelen oproepen
• Risico op zelfstigmatisering (leerling gaat
zichzelf lager inschatten)
• Focus kan te veel op de diagnose liggen in
plaats van op mogelijkheden en noden
2
, Het is belangrijk om niet alleen naar het label te kijken, maar naar de unieke leerling en zijn noden.
Volgens het sociaal model ligt het probleem niet bij de leerling zelf, maar bij de mismatch tussen de
leerling en de omgeving. Kennis over labels kan helpen om beter te ondersteunen, zolang we
blijven focussen op inclusie en het vermijden van stereotypen.
4 DIVERSITEITSDENKEN
Er zijn twee denkkader met elk een verschillende visie op leerlingen met specifieke onderwijs-
behoeften. De “bril” waarmee je naar leerlingen kijkt bepaalt sterk hoe je als leerkracht handelt.
• Stoornisdenken
Bij het stoornisdenken ga je vooral kijken naar wat er “mis” is met de leerling. Daardoor ga je
sneller focussen op tekorten en het verbeteren of aanpassen van de leerling zelf. Je zal eerder
externe hulp inschakelen en minder de omgeving of klas aanpassen. Ouders en de leerling zelf
spelen dan vaak een kleinere rol in het zoeken naar oplossingen.
• Diversiteitsdenken
Bij het diversiteitsdenken kijk je breder naar de leerling in zijn context. Je vertrekt van wat de
leerling nodig heeft om goed te kunnen deelnemen en je past je onderwijs en klasomgeving
daarop aan. Je werkt samen met ouders en collega’s en gaat op zoek naar oplossingen in de
klaspraktijk zelf. Je ziet verschillen niet als probleem, maar als iets waarmee je rekening moet
houden in je aanpak.
Bij beide visies onderscheiden we 3 niveaus:
1. Kijk op de leerling
Diversiteitsdenken Stoornisdenken
- Creëren van een optimaal leerklimaat - Uitzondering en storend
- Onderwijs aangepast aan leerbehoefte - Tekorten remediëren
- Onderdeel van de klasgroep - Leerbehoeften aangepakt door specialisten
2. Kijk op de ouders
Diversiteitsdenken Stoornisdenken
- Opvoedingsexperten - Leken
- Vragen van ouders als vertrekpunt - Acceptatieproblemen
- Gedeelde verantwoordelijkheid - Verantwoordelijkheid experten
3. Kijk op professionals (o.a. leerkrachten)
Diversiteitsdenken Stoornisdenken
- Ondersteuningsbehoeften - Vormingsbehoeften
- Constructieve samenwerking met externen - Inzetten van stoornisgerichte kennis
- Focus op individu in context - Focus op individu
5 HANDELINGSGERICHT DENKEN
Handelingsgericht denken is een systematische manier van werken waarbij het aanbod afgestemd is
op de onderwijsbehoeften van de leerlingen. Het heeft als doel de kwaliteit van het onderwijs en
begeleiding van alle leerlingen te verbeteren.
De 7 uitgangspunten van HGW bieden een houvast:
1. HGW is doelgericht
2. HGW gaat om wisselwerking en afstemming
3. Onderwijsbehoeften staan centraal
4. Leerkrachten maken het verschil, ouders doen er evenzeer toe
5. Positieve aspecten van leerlingen, leerkrachten en ouders zijn van groot belang
6. De betrokkenen werken constructief samen
7. De werkwijze is systematisch en transparant
3
