HET STRAFPROCES
LES 1 – 10/02/2026
INLEIDING
Zaak Julie Van Espen:
- Juridische en organisatorische uitdaging
- Belgische staat is verantwoordelijk gesteld voor de fouten die gemaakt zijn
- Belgische staat is niet in hoger beroep gegaan
Justitie heeft geleerd in grote mate bij de zaak Dutroux om te communiceren naar de
buitenwereld:
- Vroeger:
o Spaghetti gaan eten wraking
o Witte mars: 300 000 man op straat om te protesteren
- Nu: woordvoerder die uitleg komt geven
o Uitleggen wat een bepaald vonnis of arrest betekent – doen dat
goed
o Communicatie loopt nu toch al wat beter
o Beeld naar de buitenwereld
Is dat al goed? Nee!
Stemt dat beeld overeen met de werkelijkheid? Prof zegt voor
een stuk wel – vandaag de dag zijn er toch wel wat
problemen: ook bij de wrakingen
Wat gaan we doen met dit vak?
- Bepaalde onderdelen van het basisvak niet meer nodig
- Over sommige delen van het basisvak te snel gegaan? Terug lezen in
basiscursus
- Verdiepen: omgaan met nietigheden, rol raadkamer en KI
- Gat vullen dat hij heeft laten vallen met basisvak: 2 grote gaten –
(1) HvA: heel kleine minieme aantal zaken in het geheel van strafzaken
(80-100 per jaar in België)
- HvA vergelijken met correctionele procedures
(2) HvC + verzet en hoger beroep
- Het beleidsmatig denken over hoe een goede strafprocedure in elkaar zit
o Nieuw strafwetboek
o Geen nieuw wetboek van strafprocesrecht – volgende les: uitleg
waarom niet – er is wel een ontwerp van een nieuw wetboek
1
, o Aanpassingswet: een aantal strafprocedurele bepalingen
aanpassen aan het nieuwe strafwetboek – rekening mee houden
doorheen cursus
o Het dogma/leidmotief op het kabinet is: aanpassingswet gaat
proberen maximaal bij het oude te blijven
Inhoud te behandelen:
Wrakingsprocedure
3 grote ingrepen = wezenlijke fundamentele eigenschappen:
1) Figuur van de onderzoeksrechter: moeten we die behouden in zijn
huidige functie, profiel, bevoegdheden of is die aan verandering toe?
2) Burgerlijke partijstelling: in stand houden?
3) Raadkamer en KI: wezenlijk onderdeel van een noodzakelijke eerlijke
procedure of kan het systeem ook zonder bestaan? En hoe zou dat er
dan uitzien?
HvA: vergelijking oude en nieuwe systeem
- Nieuwe strafwetboek kleurt de wijze waarop het HvA invulling gaat
krijgen
- Denaturatie en correctionalisatie: correctionalisatie is weg met nieuw
strafwetboek strafrecht is eenvoudiger geworden
- Beginnend bij bevoegdheid dan onderzoek dan jury: hoeveel,
hoe beslissen, volgens welke regels?
- Biedt het HvA meerwaarde of niet?
Voorlopige hechtenis – ook binnen HvA
Nietigheden – ook binnen HvA
Hoger Beroep
- Goed systeem van rechtsmiddelen? Moet het bestaan of niet
Verjaring?
Materiaal?:
- Leidraad – MAAR!!! Hij is hier niet door gebonden: hij kan hiervan
afwijken, extra info vertellen of vragen beantwoorden etc
Examen:
- 5-6 open vragen
- Casus, reflectievragen en openvragen: kan van alles zijn
- Paar grotere, paar kleinere vragen
Cursus:
- 1788: Déclaration des droits de l’homme et du citoyen
2
,- 1791: Code Lepeletier
afschaffing inquisitoir systeem
invoering van jury naar Engels model
- 1808: Code d’instruction criminelle
inquisitoir vooronderzoek
accusatoire fase voor vonnisgerecht
- 1878: Voorafgaande Titel van het Wetboek van strafvordering
- Katalysatoren van een hervorming: de “loden jaren” ’80 en ‘90
“Bende van Nijvel” en “CCC”
eerste parlementaire onderzoekscommissie “Bende van Nijvel” (1990)
tweede parlementaire onderzoekscommissie “Bende van Nijvel” (1996-97)
parlementaire onderzoekscommissie “Dutroux” (1996-97)
“Octopusoverleg”
- Wet van 12 maart 1998 tot verbetering van de strafrechtspleging in het stadium
van het opsporingsonderzoek en het gerechtelijk onderzoek (“Wet Franchimont”)
- Wetsontwerp houdende het Wetboek van strafprocesrecht (Parl.St. Kamer, nr.
51-2138/001, 2/12/2005)
- Wet 5 februari 2016 (“Pot-pourri II”)
- Commissie tot hervorming van het strafprocesrecht: wetsontwerp houdende het
Wetboek van strafprocesrecht (Parl.St. Kamer 2019-2020, nr. 1239/001)
- Regeerakkoord 31 januari 2025
HUIDIGE WRAKINGSPROCEDURES
ALGEMEEN
Procedurefouten leiden tot potentiële nietigheid – door Antigoonleer is het wel
verminderd
Wraking is NIET gelijk aan procedurefouten
Wraking = het waarborgt dat de rechter voldoende waarborgen van onpartijdigheid
geeft om uitspraak te kunnen doen over de zaak
Cijfergegevens over wrakingsverzoeken uit 2025:
- Minister zei impliciet dat ze het niet weet, dat ze er geen concreet beeld over
heeft
3
, - Onderscheid burgerlijke en strafzaken? Wist ze ook niet
- Wrakingsverzoeken voor HvC of HvA is niet inbegrepen in de cijfers wist ze
ook niet
- Hoeveel ingesteld? Hoeveel tot een goed einde? Wist ze ook niet
- Nog steeds niet in staat om dat soort zaken in kaart te krijgen
Wordt het misbruikt?
- Ja, mensen gebruiken het om de boel lam te leggen: prof is overtuigd dat
mensen het daarom gebruiken
o Voorbeelden van wrakingszaken:
- Niemand kan u beletten een wrakingsprocedure in te stellen je kan u
geloofwaardigheid daarmee op het spel zetten
- MAAR kan ook soms terecht zijn
- Variëteiten tussen het slaagt nergens op en goed dat het bestaat – evenwicht
tussen zoeken = uitdaging waar de praktijk voor staat
Als het strafrecht geen eigen regeling heeft kan je terugvallen op het gerechtelijk
privaatrecht: suppletieve werking gerechtelijk wetboek in de mate dat het niet
incompatibel is met beginselen strafrecht
o Art. 820 Ger W
o Art. 828 Ger W: 13 wrakingsgronden
1) Gewettigde verdenking: als je op een legitieme manier kan twijfelen aan de
onpartijdigheid van de rechter, dan kan je een wrakingsverzoek indienen
o Het HvC heeft herhaaldelijk gezegd dat:
(1) de onpartijdigheid van de rechters wordt vermoed en
(2) het volstaat niet om een subjectieve overtuiging naar voren te
brengen, het moeten geobjectiveerbare gegevens zijn
o Voorbeeld: Spaghettibord (objectiveerbaar)
o Kan je als gewone burger geloven dat die onderzoeksrechter
nog altijd onpartijdig, zonder vooringenomenheid er naar kijkt?
Dan is het objectiveerbaar
o Goed en hard arrest
o 98% vd gevallen
2) Grote graad van vijandschap tussen de rechter en één van de partijen:
moet objectiveerbaar zijn
- Andere 2% van de gevallen
…
PROCEDURE
Zitting:
- Op de zitting gebeurt een incident
- Er is een boze advocaat
- Boze advocaat gaat naar de griffie en legt daar een akte van wraking neer
4
LES 1 – 10/02/2026
INLEIDING
Zaak Julie Van Espen:
- Juridische en organisatorische uitdaging
- Belgische staat is verantwoordelijk gesteld voor de fouten die gemaakt zijn
- Belgische staat is niet in hoger beroep gegaan
Justitie heeft geleerd in grote mate bij de zaak Dutroux om te communiceren naar de
buitenwereld:
- Vroeger:
o Spaghetti gaan eten wraking
o Witte mars: 300 000 man op straat om te protesteren
- Nu: woordvoerder die uitleg komt geven
o Uitleggen wat een bepaald vonnis of arrest betekent – doen dat
goed
o Communicatie loopt nu toch al wat beter
o Beeld naar de buitenwereld
Is dat al goed? Nee!
Stemt dat beeld overeen met de werkelijkheid? Prof zegt voor
een stuk wel – vandaag de dag zijn er toch wel wat
problemen: ook bij de wrakingen
Wat gaan we doen met dit vak?
- Bepaalde onderdelen van het basisvak niet meer nodig
- Over sommige delen van het basisvak te snel gegaan? Terug lezen in
basiscursus
- Verdiepen: omgaan met nietigheden, rol raadkamer en KI
- Gat vullen dat hij heeft laten vallen met basisvak: 2 grote gaten –
(1) HvA: heel kleine minieme aantal zaken in het geheel van strafzaken
(80-100 per jaar in België)
- HvA vergelijken met correctionele procedures
(2) HvC + verzet en hoger beroep
- Het beleidsmatig denken over hoe een goede strafprocedure in elkaar zit
o Nieuw strafwetboek
o Geen nieuw wetboek van strafprocesrecht – volgende les: uitleg
waarom niet – er is wel een ontwerp van een nieuw wetboek
1
, o Aanpassingswet: een aantal strafprocedurele bepalingen
aanpassen aan het nieuwe strafwetboek – rekening mee houden
doorheen cursus
o Het dogma/leidmotief op het kabinet is: aanpassingswet gaat
proberen maximaal bij het oude te blijven
Inhoud te behandelen:
Wrakingsprocedure
3 grote ingrepen = wezenlijke fundamentele eigenschappen:
1) Figuur van de onderzoeksrechter: moeten we die behouden in zijn
huidige functie, profiel, bevoegdheden of is die aan verandering toe?
2) Burgerlijke partijstelling: in stand houden?
3) Raadkamer en KI: wezenlijk onderdeel van een noodzakelijke eerlijke
procedure of kan het systeem ook zonder bestaan? En hoe zou dat er
dan uitzien?
HvA: vergelijking oude en nieuwe systeem
- Nieuwe strafwetboek kleurt de wijze waarop het HvA invulling gaat
krijgen
- Denaturatie en correctionalisatie: correctionalisatie is weg met nieuw
strafwetboek strafrecht is eenvoudiger geworden
- Beginnend bij bevoegdheid dan onderzoek dan jury: hoeveel,
hoe beslissen, volgens welke regels?
- Biedt het HvA meerwaarde of niet?
Voorlopige hechtenis – ook binnen HvA
Nietigheden – ook binnen HvA
Hoger Beroep
- Goed systeem van rechtsmiddelen? Moet het bestaan of niet
Verjaring?
Materiaal?:
- Leidraad – MAAR!!! Hij is hier niet door gebonden: hij kan hiervan
afwijken, extra info vertellen of vragen beantwoorden etc
Examen:
- 5-6 open vragen
- Casus, reflectievragen en openvragen: kan van alles zijn
- Paar grotere, paar kleinere vragen
Cursus:
- 1788: Déclaration des droits de l’homme et du citoyen
2
,- 1791: Code Lepeletier
afschaffing inquisitoir systeem
invoering van jury naar Engels model
- 1808: Code d’instruction criminelle
inquisitoir vooronderzoek
accusatoire fase voor vonnisgerecht
- 1878: Voorafgaande Titel van het Wetboek van strafvordering
- Katalysatoren van een hervorming: de “loden jaren” ’80 en ‘90
“Bende van Nijvel” en “CCC”
eerste parlementaire onderzoekscommissie “Bende van Nijvel” (1990)
tweede parlementaire onderzoekscommissie “Bende van Nijvel” (1996-97)
parlementaire onderzoekscommissie “Dutroux” (1996-97)
“Octopusoverleg”
- Wet van 12 maart 1998 tot verbetering van de strafrechtspleging in het stadium
van het opsporingsonderzoek en het gerechtelijk onderzoek (“Wet Franchimont”)
- Wetsontwerp houdende het Wetboek van strafprocesrecht (Parl.St. Kamer, nr.
51-2138/001, 2/12/2005)
- Wet 5 februari 2016 (“Pot-pourri II”)
- Commissie tot hervorming van het strafprocesrecht: wetsontwerp houdende het
Wetboek van strafprocesrecht (Parl.St. Kamer 2019-2020, nr. 1239/001)
- Regeerakkoord 31 januari 2025
HUIDIGE WRAKINGSPROCEDURES
ALGEMEEN
Procedurefouten leiden tot potentiële nietigheid – door Antigoonleer is het wel
verminderd
Wraking is NIET gelijk aan procedurefouten
Wraking = het waarborgt dat de rechter voldoende waarborgen van onpartijdigheid
geeft om uitspraak te kunnen doen over de zaak
Cijfergegevens over wrakingsverzoeken uit 2025:
- Minister zei impliciet dat ze het niet weet, dat ze er geen concreet beeld over
heeft
3
, - Onderscheid burgerlijke en strafzaken? Wist ze ook niet
- Wrakingsverzoeken voor HvC of HvA is niet inbegrepen in de cijfers wist ze
ook niet
- Hoeveel ingesteld? Hoeveel tot een goed einde? Wist ze ook niet
- Nog steeds niet in staat om dat soort zaken in kaart te krijgen
Wordt het misbruikt?
- Ja, mensen gebruiken het om de boel lam te leggen: prof is overtuigd dat
mensen het daarom gebruiken
o Voorbeelden van wrakingszaken:
- Niemand kan u beletten een wrakingsprocedure in te stellen je kan u
geloofwaardigheid daarmee op het spel zetten
- MAAR kan ook soms terecht zijn
- Variëteiten tussen het slaagt nergens op en goed dat het bestaat – evenwicht
tussen zoeken = uitdaging waar de praktijk voor staat
Als het strafrecht geen eigen regeling heeft kan je terugvallen op het gerechtelijk
privaatrecht: suppletieve werking gerechtelijk wetboek in de mate dat het niet
incompatibel is met beginselen strafrecht
o Art. 820 Ger W
o Art. 828 Ger W: 13 wrakingsgronden
1) Gewettigde verdenking: als je op een legitieme manier kan twijfelen aan de
onpartijdigheid van de rechter, dan kan je een wrakingsverzoek indienen
o Het HvC heeft herhaaldelijk gezegd dat:
(1) de onpartijdigheid van de rechters wordt vermoed en
(2) het volstaat niet om een subjectieve overtuiging naar voren te
brengen, het moeten geobjectiveerbare gegevens zijn
o Voorbeeld: Spaghettibord (objectiveerbaar)
o Kan je als gewone burger geloven dat die onderzoeksrechter
nog altijd onpartijdig, zonder vooringenomenheid er naar kijkt?
Dan is het objectiveerbaar
o Goed en hard arrest
o 98% vd gevallen
2) Grote graad van vijandschap tussen de rechter en één van de partijen:
moet objectiveerbaar zijn
- Andere 2% van de gevallen
…
PROCEDURE
Zitting:
- Op de zitting gebeurt een incident
- Er is een boze advocaat
- Boze advocaat gaat naar de griffie en legt daar een akte van wraking neer
4
