Schadevergoedingsrecht
Inhoud
Inleiding.......................................................................................................1
§1. Overzicht van de vergoedingsregelingen............................................1
1.1 Aansprakelijkheid en aansprakelijkheidsverzekering.......................1
1.2 Sociale zekerheid, rechtstreekse verzekeringen, schadefondsen....7
1.3 Conclusie.......................................................................................11
§2. Functies.............................................................................................12
2.1 Hoofdfunctie: vergoeding (herstel) van de benadeelde.................13
2.2 Preventie (ontrading).....................................................................13
2.3 Repressie (straf).............................................................................14
2.4 Schadespreiding............................................................................15
2.5. Instrumentalisering.......................................................................15
§3. Bronnen.............................................................................................16
§4. Praktisch............................................................................................19
Thema 1. Inleidende bepalingen van Boek 6.............................................20
§1. Het statuut van de bepalingen (art. 6.1 BW).....................................20
§2. Samenloop van aansprakelijkheidsregels (art. 6.2 en 6.3 BW).........21
2.1. Samenloop: probleemstelling.......................................................23
2.2. Oude regels voor samenloop........................................................26
2.3. Nieuwe regels voor samenloop.....................................................27
§3. Rechtspersonen (art. 6.4 BW)............................................................40
Thema 2. Aansprakelijkheid voor eigen daad............................................43
Inleiding..................................................................................................43
§1. Fout...................................................................................................43
1.1. Vroeger.........................................................................................43
1.2. Beginsel (art. 6.5 BW)...................................................................44
1.3. Definitie (art. 6.6 BW)...................................................................46
§2. Gronden van uitsluiting van aansprakelijkheid voor fout..................60
2.1. Overmacht (art. 6.7 BW)...............................................................61
2.2. Andere gronden van uitsluiting van aansprakelijkheid voor fout
(art. 6.8 BW)........................................................................................61
i
, §3. Aansprakelijkheid van minderjarigen en geestesgestoorden............63
3.1. Minderjarigen................................................................................63
3.2. Personen met een geestesstoornis...............................................69
§4. Immuniteiten.....................................................................................70
Thema 3. Aansprakelijkheid voor andermans daad...................................75
Inleiding..................................................................................................75
§1. Aansprakelijkheid van titularissen van het gezag over de persoon van
minderjarigen (art. 6.12 BW)..................................................................76
§2. Aansprakelijkheid van personen belast met het toezicht op anderen
(art. 6.13 BW)..........................................................................................79
§3. Aansprakelijkheid van de aansteller (art. 6.14 BW)...........................82
§4. Aansprakelijkheid van rechtspersonen voor hun bestuursorganen en
de leden ervan (art. 6.15 BW).................................................................85
Thema 4. Aansprakelijkheid voor zaken (met inbegrip van
productaansprakelijkheid) en dieren..........................................................87
Thema 5. Schade.......................................................................................88
Inleiding..................................................................................................88
§1. Begrip................................................................................................88
§2. Voorwaarden.....................................................................................89
A. Belang..............................................................................................89
B. Persoonlijke schade.........................................................................91
C. Rechtmatig belang..........................................................................92
D. Zekere schade.................................................................................93
§3. Soorten schade.................................................................................95
A. Patrimoniale en extrapatrimoniale schade......................................95
B. Rechtstreekse en onrechtstreekse benadeelde...............................97
§4. Preventie van schade........................................................................97
§5. Voorbeschiktheid en vooraf bestaande toestand van de benadeelde
................................................................................................................98
§6. De zelfstandige juridische oorzaak..................................................102
Thema 6. Buffer.......................................................................................105
Thema 7. Oorzakelijk verband.................................................................106
Inleiding................................................................................................106
§1. Basisregels......................................................................................107
ii
, 1.1. De CSQN-test..............................................................................107
1.2. Correctie op de CSQN-test: voldoende voorwaarde....................109
1.3. Correctie op de equivalentieleer.................................................110
§2. Pluraliteit van aansprakelijken.........................................................114
2.1. Combinatie met een feit waarvoor een derde aansprakelijk is:
aansprakelijkheid in solidum (art. 6.19 BW)......................................114
2.2. Combinatie met een feit waarvoor de benadeelde aansprakelijk is:
vermindering van schadeloosstelling (art. 6.20 BW).........................115
2.3. Regresvorderingen onder medeaansprakelijken.........................117
§3. Causale onzekerheid – proportionele aansprakelijkheid..................118
Inleiding.............................................................................................118
3.1. Onzekerheid over het causale karakter van de fout – Verlies van
een kans............................................................................................119
3.2. Onzekerheid over de identiteit van de aansprakelijke –
Alternatieve oorzaken (artikel 6.23 BW)............................................120
Gastcollege: Quelque incertitudes dans l’appréciation du lien causal. .122
§1. Point de départ : rappel théorique...............................................122
§2. Théorie de l’alternative légitime (rechtmatig alternatief)............123
§3. Incertitudes du lien causal...........................................................130
Thema 8. Gevolgen van aansprakelijkheid..............................................135
§1. Begrip en basisregels......................................................................135
§2. Vormen............................................................................................136
§3. Raming van de schade....................................................................137
§4. Bevel of verbod...............................................................................138
§5. Indicatieve Tabel (IT).......................................................................139
Thema 9. Aansprakelijkheidsverzekeringen.............................................140
Inleiding................................................................................................140
§1. Begrippen........................................................................................140
1.1. Aansprakelijkheidsverzekering...................................................140
1.2. Het gedekte risico (= onzekere gebeurtenis).............................143
1.3. De verzekerde (≠ verzekeringnemer).........................................143
1.4. De benadeelde............................................................................144
1.5. De verzekeraar...........................................................................145
§2. Het eigen recht van de benadeelde................................................146
iii
, 2.1. Begrip.........................................................................................146
2.2. Toepassingsvoorwaarden............................................................147
§3. De verweermiddelen uit de dekkingsverhouding............................148
3.1 Principes......................................................................................148
3.2 De tegenwerpelijke verweermiddelen.........................................150
3.3 Bijzondere verweermiddelen in de niet-verplichte
aansprakelijkheidsverzekering...........................................................150
§4. Recht van verhaal van de verzekeraar............................................153
4.1 Wettelijke grondslag....................................................................153
4.2 Voorwaarden voor de uitoefening van het recht van verhaal......154
Thema 10. Overheidsaansprakelijkheid...................................................155
Inleiding................................................................................................155
§1. Overheidsaansprakelijkheid op grond van art. 6.5 BW – Juridisch
benaderd...............................................................................................156
1.1. De fout........................................................................................156
1.2. Oorzakelijk verband....................................................................162
1.3. Schade en schadeloosstelling.....................................................162
Besluit...................................................................................................162
Thema 11. Milieu- en klimaataansprakelijkheid (gastcollege).................163
Inleiding................................................................................................163
§1. Ontvankelijkheid van klimaatzaken.................................................164
§2. Fout - Hoe lever je het bewijs van fout in de context van
klimaatopwarming?...............................................................................167
2.1. Schending van een rechtsnorm..................................................167
2.2. Schending van de algemene zorgvuldigheidsnorm....................168
§3. Schade- Hoe lever je het bewijs van schade in de context van
klimaatopwarming?...............................................................................168
§4. Oorzakelijk Verband - Hoe lever je het bewijs van oorzakelijk verband
in de context van klimaatopwarming?..................................................169
§5. Schadeloosstelling- Welke remedies kan de rechter uitspreken bij het
veroordelen van een overheid voor klimaatverandering?.....................170
Besluit: Helpt het?.................................................................................170
Thema 12. Vergoeding van medische schade..........................................171
Inleiding................................................................................................171
iv
, §1. Medische aansprakelijkheid.............................................................171
1.1. Rechtsverhoudingen...................................................................171
1.2. Aansprakelijkheid voor medische fouten....................................173
1.3. Aansprakelijkheid voor gebrekkige medische zaken..................180
§2. Fonds voor Medische Ongevallen (FMO).........................................190
2.1. Voorgeschiedenis........................................................................190
2.2. Toepassingsgebied......................................................................190
2.3. Taken..........................................................................................191
2.4. Gevolgen van de oprichting van het Fonds op de medische
praktijk...............................................................................................191
Thema 13. Verkeersaansprakelijkheid......................................................192
Inleiding................................................................................................192
§1. Gemeen aansprakelijkheidsrecht....................................................192
§2. Verzekeringen in het verkeer..........................................................192
§3. Het Belgisch Gemeenschappelijk Waarborgfonds...........................196
§4. Vergoeding van de zwakke weggebruiker (29bis WAM-wet)...........198
4.1. art. 29bis WAM in essentie..........................................................198
4.2. Vergoedingsgerechtigden...........................................................198
4.3. Voorwaarden voor vergoeding Motorrijtuig.................................199
4.4. Vergoedingsplichtigen................................................................202
4.5. Vergoeding..................................................................................204
4.6. Uitsluiting....................................................................................204
§5. Vergoeding van kettingbotsingen (art. 29ter WAM-wet)..................205
Conclusie..............................................................................................206
Thema 14. Coördinatie tussen vergoedingsregelingen en verhaal van
derde-betalers..........................................................................................207
Inleiding................................................................................................207
§1. Model 1. Vergoeding met uitsluiting van aansprakelijkheid............208
1.1. Principe.......................................................................................208
1.2. Immuniteit in de arbeidsongevallenverzekering (art. 46 § 1 wet 10
april 1971).........................................................................................208
1.2. Immuniteit in de asbestregeling (art. 125 Programmawet (I) 27
december 2006)................................................................................211
§2. Model 2. Cumulatie van vergoedingen............................................213
v
, 2.1. Principe.......................................................................................213
2.2. Persoonsverzekeringen met forfaitair karakter...........................213
2.3. Overlevingspensioen..................................................................214
§3. Model 3. Cumulatieverbod en verhaal.............................................214
Besluit...................................................................................................218
vi
, Inleiding1
Het historisch uitgangspunt “The loss lies where it falls” (de
benadeelde draagt zelf zijn schade) is niet volledig verzoenbaar met de
verwachtingen van een moderne verzorgingsstaat. Vandaag is het eerder
“Pech moet weg”, als iemand schade lijdt trachten we zo goed als mogelijk
de schade te vergoeden en niet laten liggen.
De doelstelling van dit vak is om na te gaan of en onder welke
voorwaarden kan een benadeelde die schade lijdt ten gevolge van
activiteiten van andere personen aanspraak maken op herstel van de
geleden schade.
Voorbeeld: Shell-zaak ; Speelzand waar er asbest gevonden is
(productaansprakelijkheid? Welke producent dagvaarden?2
Oorzakelijk verband? Wat is de schade als men louter is
blootgesteld?)
§1. Overzicht van de vergoedingsregelingen
1.1 Aansprakelijkheid en aansprakelijkheidsverzekering
1.1.1 Gemeen buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht (Art. 1382-
1386bis oud BW / Boek 6)
Het gemeen buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht vormt een
algemene vergoedingsregeling (onrechtmatige daad).
! Het is belangrijk maar niet de enige manier om de schade vergoed
te krijgen.
Vanaf de invoering van het Burgerlijk Wetboek (begin 19de eeuw) en tot
het einde van
de 19de eeuw vormde het gemeen buitencontractueel
aansprakelijkheidsrecht de
enige uitzondering op het principe dat ieder zijn eigen schade draagt.
De toepassingsvoorwaarden zijn streng: de benadeelde moet een fout,
schade en een oorzakelijk verband bewijzen. Enkel als die voorwaarden
vervuld zijn, is er sprake van burgerrechtelijke aansprakelijkheid volgens
het BW en kan de benadeelde aanspraak
maken op integrale vergoeding vanwege de schadeverwekker. Het betreft
een foutaansprakelijkheid. Slaagt de benadeelde niet in de bewijsvoering,
blijft de schade onvergoed. De nadruk ligt op individuele
1
Cursus schadevergoedingsrecht 2023-24 (Toledo)
2
Zie ook de Softenon zaak betreffende een geneesmiddel dat in de jaren 60 werd
verkocht aan zwangere vrouwen maar leidde tot afwijkingen bij baby's. Er waren drie
producenten maar de schadeverwekker moet wel geïdentificeerd zijn.
1
Inhoud
Inleiding.......................................................................................................1
§1. Overzicht van de vergoedingsregelingen............................................1
1.1 Aansprakelijkheid en aansprakelijkheidsverzekering.......................1
1.2 Sociale zekerheid, rechtstreekse verzekeringen, schadefondsen....7
1.3 Conclusie.......................................................................................11
§2. Functies.............................................................................................12
2.1 Hoofdfunctie: vergoeding (herstel) van de benadeelde.................13
2.2 Preventie (ontrading).....................................................................13
2.3 Repressie (straf).............................................................................14
2.4 Schadespreiding............................................................................15
2.5. Instrumentalisering.......................................................................15
§3. Bronnen.............................................................................................16
§4. Praktisch............................................................................................19
Thema 1. Inleidende bepalingen van Boek 6.............................................20
§1. Het statuut van de bepalingen (art. 6.1 BW).....................................20
§2. Samenloop van aansprakelijkheidsregels (art. 6.2 en 6.3 BW).........21
2.1. Samenloop: probleemstelling.......................................................23
2.2. Oude regels voor samenloop........................................................26
2.3. Nieuwe regels voor samenloop.....................................................27
§3. Rechtspersonen (art. 6.4 BW)............................................................40
Thema 2. Aansprakelijkheid voor eigen daad............................................43
Inleiding..................................................................................................43
§1. Fout...................................................................................................43
1.1. Vroeger.........................................................................................43
1.2. Beginsel (art. 6.5 BW)...................................................................44
1.3. Definitie (art. 6.6 BW)...................................................................46
§2. Gronden van uitsluiting van aansprakelijkheid voor fout..................60
2.1. Overmacht (art. 6.7 BW)...............................................................61
2.2. Andere gronden van uitsluiting van aansprakelijkheid voor fout
(art. 6.8 BW)........................................................................................61
i
, §3. Aansprakelijkheid van minderjarigen en geestesgestoorden............63
3.1. Minderjarigen................................................................................63
3.2. Personen met een geestesstoornis...............................................69
§4. Immuniteiten.....................................................................................70
Thema 3. Aansprakelijkheid voor andermans daad...................................75
Inleiding..................................................................................................75
§1. Aansprakelijkheid van titularissen van het gezag over de persoon van
minderjarigen (art. 6.12 BW)..................................................................76
§2. Aansprakelijkheid van personen belast met het toezicht op anderen
(art. 6.13 BW)..........................................................................................79
§3. Aansprakelijkheid van de aansteller (art. 6.14 BW)...........................82
§4. Aansprakelijkheid van rechtspersonen voor hun bestuursorganen en
de leden ervan (art. 6.15 BW).................................................................85
Thema 4. Aansprakelijkheid voor zaken (met inbegrip van
productaansprakelijkheid) en dieren..........................................................87
Thema 5. Schade.......................................................................................88
Inleiding..................................................................................................88
§1. Begrip................................................................................................88
§2. Voorwaarden.....................................................................................89
A. Belang..............................................................................................89
B. Persoonlijke schade.........................................................................91
C. Rechtmatig belang..........................................................................92
D. Zekere schade.................................................................................93
§3. Soorten schade.................................................................................95
A. Patrimoniale en extrapatrimoniale schade......................................95
B. Rechtstreekse en onrechtstreekse benadeelde...............................97
§4. Preventie van schade........................................................................97
§5. Voorbeschiktheid en vooraf bestaande toestand van de benadeelde
................................................................................................................98
§6. De zelfstandige juridische oorzaak..................................................102
Thema 6. Buffer.......................................................................................105
Thema 7. Oorzakelijk verband.................................................................106
Inleiding................................................................................................106
§1. Basisregels......................................................................................107
ii
, 1.1. De CSQN-test..............................................................................107
1.2. Correctie op de CSQN-test: voldoende voorwaarde....................109
1.3. Correctie op de equivalentieleer.................................................110
§2. Pluraliteit van aansprakelijken.........................................................114
2.1. Combinatie met een feit waarvoor een derde aansprakelijk is:
aansprakelijkheid in solidum (art. 6.19 BW)......................................114
2.2. Combinatie met een feit waarvoor de benadeelde aansprakelijk is:
vermindering van schadeloosstelling (art. 6.20 BW).........................115
2.3. Regresvorderingen onder medeaansprakelijken.........................117
§3. Causale onzekerheid – proportionele aansprakelijkheid..................118
Inleiding.............................................................................................118
3.1. Onzekerheid over het causale karakter van de fout – Verlies van
een kans............................................................................................119
3.2. Onzekerheid over de identiteit van de aansprakelijke –
Alternatieve oorzaken (artikel 6.23 BW)............................................120
Gastcollege: Quelque incertitudes dans l’appréciation du lien causal. .122
§1. Point de départ : rappel théorique...............................................122
§2. Théorie de l’alternative légitime (rechtmatig alternatief)............123
§3. Incertitudes du lien causal...........................................................130
Thema 8. Gevolgen van aansprakelijkheid..............................................135
§1. Begrip en basisregels......................................................................135
§2. Vormen............................................................................................136
§3. Raming van de schade....................................................................137
§4. Bevel of verbod...............................................................................138
§5. Indicatieve Tabel (IT).......................................................................139
Thema 9. Aansprakelijkheidsverzekeringen.............................................140
Inleiding................................................................................................140
§1. Begrippen........................................................................................140
1.1. Aansprakelijkheidsverzekering...................................................140
1.2. Het gedekte risico (= onzekere gebeurtenis).............................143
1.3. De verzekerde (≠ verzekeringnemer).........................................143
1.4. De benadeelde............................................................................144
1.5. De verzekeraar...........................................................................145
§2. Het eigen recht van de benadeelde................................................146
iii
, 2.1. Begrip.........................................................................................146
2.2. Toepassingsvoorwaarden............................................................147
§3. De verweermiddelen uit de dekkingsverhouding............................148
3.1 Principes......................................................................................148
3.2 De tegenwerpelijke verweermiddelen.........................................150
3.3 Bijzondere verweermiddelen in de niet-verplichte
aansprakelijkheidsverzekering...........................................................150
§4. Recht van verhaal van de verzekeraar............................................153
4.1 Wettelijke grondslag....................................................................153
4.2 Voorwaarden voor de uitoefening van het recht van verhaal......154
Thema 10. Overheidsaansprakelijkheid...................................................155
Inleiding................................................................................................155
§1. Overheidsaansprakelijkheid op grond van art. 6.5 BW – Juridisch
benaderd...............................................................................................156
1.1. De fout........................................................................................156
1.2. Oorzakelijk verband....................................................................162
1.3. Schade en schadeloosstelling.....................................................162
Besluit...................................................................................................162
Thema 11. Milieu- en klimaataansprakelijkheid (gastcollege).................163
Inleiding................................................................................................163
§1. Ontvankelijkheid van klimaatzaken.................................................164
§2. Fout - Hoe lever je het bewijs van fout in de context van
klimaatopwarming?...............................................................................167
2.1. Schending van een rechtsnorm..................................................167
2.2. Schending van de algemene zorgvuldigheidsnorm....................168
§3. Schade- Hoe lever je het bewijs van schade in de context van
klimaatopwarming?...............................................................................168
§4. Oorzakelijk Verband - Hoe lever je het bewijs van oorzakelijk verband
in de context van klimaatopwarming?..................................................169
§5. Schadeloosstelling- Welke remedies kan de rechter uitspreken bij het
veroordelen van een overheid voor klimaatverandering?.....................170
Besluit: Helpt het?.................................................................................170
Thema 12. Vergoeding van medische schade..........................................171
Inleiding................................................................................................171
iv
, §1. Medische aansprakelijkheid.............................................................171
1.1. Rechtsverhoudingen...................................................................171
1.2. Aansprakelijkheid voor medische fouten....................................173
1.3. Aansprakelijkheid voor gebrekkige medische zaken..................180
§2. Fonds voor Medische Ongevallen (FMO).........................................190
2.1. Voorgeschiedenis........................................................................190
2.2. Toepassingsgebied......................................................................190
2.3. Taken..........................................................................................191
2.4. Gevolgen van de oprichting van het Fonds op de medische
praktijk...............................................................................................191
Thema 13. Verkeersaansprakelijkheid......................................................192
Inleiding................................................................................................192
§1. Gemeen aansprakelijkheidsrecht....................................................192
§2. Verzekeringen in het verkeer..........................................................192
§3. Het Belgisch Gemeenschappelijk Waarborgfonds...........................196
§4. Vergoeding van de zwakke weggebruiker (29bis WAM-wet)...........198
4.1. art. 29bis WAM in essentie..........................................................198
4.2. Vergoedingsgerechtigden...........................................................198
4.3. Voorwaarden voor vergoeding Motorrijtuig.................................199
4.4. Vergoedingsplichtigen................................................................202
4.5. Vergoeding..................................................................................204
4.6. Uitsluiting....................................................................................204
§5. Vergoeding van kettingbotsingen (art. 29ter WAM-wet)..................205
Conclusie..............................................................................................206
Thema 14. Coördinatie tussen vergoedingsregelingen en verhaal van
derde-betalers..........................................................................................207
Inleiding................................................................................................207
§1. Model 1. Vergoeding met uitsluiting van aansprakelijkheid............208
1.1. Principe.......................................................................................208
1.2. Immuniteit in de arbeidsongevallenverzekering (art. 46 § 1 wet 10
april 1971).........................................................................................208
1.2. Immuniteit in de asbestregeling (art. 125 Programmawet (I) 27
december 2006)................................................................................211
§2. Model 2. Cumulatie van vergoedingen............................................213
v
, 2.1. Principe.......................................................................................213
2.2. Persoonsverzekeringen met forfaitair karakter...........................213
2.3. Overlevingspensioen..................................................................214
§3. Model 3. Cumulatieverbod en verhaal.............................................214
Besluit...................................................................................................218
vi
, Inleiding1
Het historisch uitgangspunt “The loss lies where it falls” (de
benadeelde draagt zelf zijn schade) is niet volledig verzoenbaar met de
verwachtingen van een moderne verzorgingsstaat. Vandaag is het eerder
“Pech moet weg”, als iemand schade lijdt trachten we zo goed als mogelijk
de schade te vergoeden en niet laten liggen.
De doelstelling van dit vak is om na te gaan of en onder welke
voorwaarden kan een benadeelde die schade lijdt ten gevolge van
activiteiten van andere personen aanspraak maken op herstel van de
geleden schade.
Voorbeeld: Shell-zaak ; Speelzand waar er asbest gevonden is
(productaansprakelijkheid? Welke producent dagvaarden?2
Oorzakelijk verband? Wat is de schade als men louter is
blootgesteld?)
§1. Overzicht van de vergoedingsregelingen
1.1 Aansprakelijkheid en aansprakelijkheidsverzekering
1.1.1 Gemeen buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht (Art. 1382-
1386bis oud BW / Boek 6)
Het gemeen buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht vormt een
algemene vergoedingsregeling (onrechtmatige daad).
! Het is belangrijk maar niet de enige manier om de schade vergoed
te krijgen.
Vanaf de invoering van het Burgerlijk Wetboek (begin 19de eeuw) en tot
het einde van
de 19de eeuw vormde het gemeen buitencontractueel
aansprakelijkheidsrecht de
enige uitzondering op het principe dat ieder zijn eigen schade draagt.
De toepassingsvoorwaarden zijn streng: de benadeelde moet een fout,
schade en een oorzakelijk verband bewijzen. Enkel als die voorwaarden
vervuld zijn, is er sprake van burgerrechtelijke aansprakelijkheid volgens
het BW en kan de benadeelde aanspraak
maken op integrale vergoeding vanwege de schadeverwekker. Het betreft
een foutaansprakelijkheid. Slaagt de benadeelde niet in de bewijsvoering,
blijft de schade onvergoed. De nadruk ligt op individuele
1
Cursus schadevergoedingsrecht 2023-24 (Toledo)
2
Zie ook de Softenon zaak betreffende een geneesmiddel dat in de jaren 60 werd
verkocht aan zwangere vrouwen maar leidde tot afwijkingen bij baby's. Er waren drie
producenten maar de schadeverwekker moet wel geïdentificeerd zijn.
1
