GASTCOLLEGE 1:
HISTORIEK VAN
PRIVATISERING VAN DE
STRAFUITVOERING
→ Dit gastcollege vertrekt vanuit de vraag: in welke mate is strafuitvoering
altijd een exclusieve taak van de staat geweest?
→ Belangrijk: privatisering van strafuitvoering is geen volledig nieuw fenomeen van
de jaren 1980. Historisch gezien hebben private actoren al veel langer een rol
gespeeld.
→ De les toont dus een slingerbeweging: soms neemt de staat meer taken over,
soms worden taken opnieuw uitbesteed aan private, commerciële of non-
profitactoren.
bouwt verder op de vorige lessen
→ gedetailleerder overzicht van de historische ontwikkeling van de
strafuitvoering
→ meer specifiek welke rol niet-statelijke actoren daarin internationaal en in
België hebben gespeeld
→ Bovendien wordt vanuit de geschiedenis de link gelegd met de huidige
situatie in ons land.
→ Er zijn ook twee begeleidende teksten over dit thema die op Ufora worden
geplaatst, naast de slides.
BEGELEIDENDE TEKSTEN
Suetens, A. M. (1974). Lieven Bauwens—Mythe en werkelijkheid. Handelingen
Der Maatschappij Voor Geschiedenis En Oudheidkunde Te Gent, 28(1), 77–114
Feeley, M. M. (2002). Entrepreneurs of punishment. Punishment and Society,
4(3), 321–344. https://doi.org/10.1177/146247402400426770
1
,STRAFUITVOERING?
Strafuitvoering is de fase waarin een opgelegde straf effectief wordt uitgevoerd.
Dit kan gaan over gevangenisstraf, werkstraf, elektronisch toezicht, boete,
internering, begeleiding, transitiehuizen, enz.
In deze les ligt de focus vooral op vrijheidsstraffen en op de vraag wie de
uitvoering ervan organiseert: de staat, private ondernemingen, non-
profitorganisaties of een combinatie daarvan.
DE STRAFRECHTSKETEN
STRAFRECHTSKETEN SENSU STRICTO
De strafrechtsketen sensu stricto is de weg van misdrijf naar strafuitvoering.
Deze keten bestaat uit verschillende schakels:
1) Wetgeving: parlement en regering bepalen welk gedrag strafbaar is en welke
straf daarop staat.
2) Politie: onderzoekt feiten en verzamelt bewijs.
2
, 3) Openbaar Ministerie / parket: beslist of er vervolgd wordt. Hierbij speelt het
opportuniteitsbeginsel: niet elk feit wordt vervolgd.
4) Rechter: bepaalt schuld en strafmaat. Dit is de straftoemeting.
5) Strafuitvoering: de opgelegde straf wordt effectief uitgevoerd.
Belangrijk onderscheid:
o Straftoemeting = de rechter beslist welke straf iemand krijgt.
o Strafuitvoering = de straf wordt praktisch uitgevoerd.
o In privatiseringsdebatten wordt vaak gezegd dat straftoemeting absoluut
een kerntaak van de staat blijft, maar dat sommige onderdelen van
strafuitvoering eventueel kunnen worden uitbesteed.
VRIJHEIDSSTRAF
Ancien Régime:
o Wrede straffen
In het klassieke beeld van het ancien régime ligt de nadruk op
lijfstraffen, foltering, publieke vernedering en doodstraf.
Straf was vaak zichtbaar, lichamelijk en afschrikkend.
o ‘Gevangenis’
Als bewaarplaats tijdens onderzoek
De gevangenis was in het ancien régime vaak geen
autonome straf.
Ze diende vooral om iemand vast te houden tijdens het
onderzoek of in afwachting van het proces.
Als bewaarplaats tot uitvoering van lijf- en doodstraf
De gevangenis diende ook als wachtplaats tot de echte straf
werd uitgevoerd, bijvoorbeeld lijfstraf of doodstraf.
Nuance uit de notities: historisch onderzoek toont dat er al
tussen de 12e en 14e eeuw soms sprake was van
vrijheidsberoving als eigenlijke straf, maar dat was nog niet
de dominante strafvorm.
Er was geen echte verbeteringsgedachte: de overheid
investeerde niet in resocialisatie of persoonlijke verbetering
van gedetineerden.
Verlichting:
o Vrijheidsstraf als autonome straf
Onder invloed van de Verlichting en denkers zoals Beccaria
verdwijnen wrede lijfstraffen geleidelijk meer naar de achtergrond.
De vrijheidsstraf wordt steeds meer een zelfstandige straf.
De gevangenis wordt dus niet enkel meer een bewaarplaats, maar
een plaats waar de straf zelf wordt uitgevoerd.
o Veroordeelde tot inkeer brengen
De vrijheidsstraf kreeg een verbeterende of corrigerende bedoeling.
Men geloofde dat gedetineerden konden veranderen door isolatie,
discipline, arbeid, religie en morele reflectie.
3
HISTORIEK VAN
PRIVATISERING VAN DE
STRAFUITVOERING
→ Dit gastcollege vertrekt vanuit de vraag: in welke mate is strafuitvoering
altijd een exclusieve taak van de staat geweest?
→ Belangrijk: privatisering van strafuitvoering is geen volledig nieuw fenomeen van
de jaren 1980. Historisch gezien hebben private actoren al veel langer een rol
gespeeld.
→ De les toont dus een slingerbeweging: soms neemt de staat meer taken over,
soms worden taken opnieuw uitbesteed aan private, commerciële of non-
profitactoren.
bouwt verder op de vorige lessen
→ gedetailleerder overzicht van de historische ontwikkeling van de
strafuitvoering
→ meer specifiek welke rol niet-statelijke actoren daarin internationaal en in
België hebben gespeeld
→ Bovendien wordt vanuit de geschiedenis de link gelegd met de huidige
situatie in ons land.
→ Er zijn ook twee begeleidende teksten over dit thema die op Ufora worden
geplaatst, naast de slides.
BEGELEIDENDE TEKSTEN
Suetens, A. M. (1974). Lieven Bauwens—Mythe en werkelijkheid. Handelingen
Der Maatschappij Voor Geschiedenis En Oudheidkunde Te Gent, 28(1), 77–114
Feeley, M. M. (2002). Entrepreneurs of punishment. Punishment and Society,
4(3), 321–344. https://doi.org/10.1177/146247402400426770
1
,STRAFUITVOERING?
Strafuitvoering is de fase waarin een opgelegde straf effectief wordt uitgevoerd.
Dit kan gaan over gevangenisstraf, werkstraf, elektronisch toezicht, boete,
internering, begeleiding, transitiehuizen, enz.
In deze les ligt de focus vooral op vrijheidsstraffen en op de vraag wie de
uitvoering ervan organiseert: de staat, private ondernemingen, non-
profitorganisaties of een combinatie daarvan.
DE STRAFRECHTSKETEN
STRAFRECHTSKETEN SENSU STRICTO
De strafrechtsketen sensu stricto is de weg van misdrijf naar strafuitvoering.
Deze keten bestaat uit verschillende schakels:
1) Wetgeving: parlement en regering bepalen welk gedrag strafbaar is en welke
straf daarop staat.
2) Politie: onderzoekt feiten en verzamelt bewijs.
2
, 3) Openbaar Ministerie / parket: beslist of er vervolgd wordt. Hierbij speelt het
opportuniteitsbeginsel: niet elk feit wordt vervolgd.
4) Rechter: bepaalt schuld en strafmaat. Dit is de straftoemeting.
5) Strafuitvoering: de opgelegde straf wordt effectief uitgevoerd.
Belangrijk onderscheid:
o Straftoemeting = de rechter beslist welke straf iemand krijgt.
o Strafuitvoering = de straf wordt praktisch uitgevoerd.
o In privatiseringsdebatten wordt vaak gezegd dat straftoemeting absoluut
een kerntaak van de staat blijft, maar dat sommige onderdelen van
strafuitvoering eventueel kunnen worden uitbesteed.
VRIJHEIDSSTRAF
Ancien Régime:
o Wrede straffen
In het klassieke beeld van het ancien régime ligt de nadruk op
lijfstraffen, foltering, publieke vernedering en doodstraf.
Straf was vaak zichtbaar, lichamelijk en afschrikkend.
o ‘Gevangenis’
Als bewaarplaats tijdens onderzoek
De gevangenis was in het ancien régime vaak geen
autonome straf.
Ze diende vooral om iemand vast te houden tijdens het
onderzoek of in afwachting van het proces.
Als bewaarplaats tot uitvoering van lijf- en doodstraf
De gevangenis diende ook als wachtplaats tot de echte straf
werd uitgevoerd, bijvoorbeeld lijfstraf of doodstraf.
Nuance uit de notities: historisch onderzoek toont dat er al
tussen de 12e en 14e eeuw soms sprake was van
vrijheidsberoving als eigenlijke straf, maar dat was nog niet
de dominante strafvorm.
Er was geen echte verbeteringsgedachte: de overheid
investeerde niet in resocialisatie of persoonlijke verbetering
van gedetineerden.
Verlichting:
o Vrijheidsstraf als autonome straf
Onder invloed van de Verlichting en denkers zoals Beccaria
verdwijnen wrede lijfstraffen geleidelijk meer naar de achtergrond.
De vrijheidsstraf wordt steeds meer een zelfstandige straf.
De gevangenis wordt dus niet enkel meer een bewaarplaats, maar
een plaats waar de straf zelf wordt uitgevoerd.
o Veroordeelde tot inkeer brengen
De vrijheidsstraf kreeg een verbeterende of corrigerende bedoeling.
Men geloofde dat gedetineerden konden veranderen door isolatie,
discipline, arbeid, religie en morele reflectie.
3
