Samenvatting Psychiatrie | Menswetenschappen | Logopedie | VIVES | 2025/26

PSYCHIATRIE
INLEIDING
We zijn ons meer & meer bewust van de psychische stoornissen. Er is meer
aandacht voor in de samenleving.

BELANGRIJKE TERMINOLOGIE

Psychiatrie: medisch specialisme dat zich richt op de diagnostiek & behandeling
van psychische stoornissen.
Psychische stoornis: het geheel v afwijkende gedachten, emoties &
gedragingen dat gekenmerkt wordt door onder andere een storing in het
functioneren & zorgt voor (persoonlijk) lijden.
Symptomen: specifieke kenmerken of eigenschappen die passen bij een
bepaalde psychische stoornis.
Psychiater (arts) – psycholoog – psychotherapeut (therapie opleiding)

WAT IS AFWIJKEND EN WAT IS NORMAAL?

 Fundamenteel vraagstuk
 Geen echte beeldvorming
 Klinische diagnostiek – geen exacte testen – wel klinisch oordeel
>> Observeren, praten, testen
 Oordeel dan verschillend zijn in de loop der tijd & van cultuur tot cultuur
 Classificatiesysteem? Het duwt ons in kotjes
 Kritische blik is noodzakelijk!

CRITERIA VOOR AFWIJKEND GEDRAG
!

 Uitzonderlijk: wat niet gemiddeld is
o Maatstaf
o Op zich niet voldoende om gedrag afwijkend te noemen
 Sociaal afwijkend
o Binnen een cultuur bekijken (maatstaf)
 Foute perceptie/interpretatie vd realiteit
 Aanzienlijk emotioneel lijden van de persoon(/omgeving)
 Ongepast/contraproductief gedrag
(verslaving)
 Gevaar

In een bepaald opzicht afwijkend wil niet zeggen in zijn geheel als persoon
afwijkend!

HISTORISCHE VISIES OP AFWIJKEND GEDRAG

 Het wereldbeeld bepaalt veel:
o Geloof in bovennatuurlijke krachten of boze geesten (bezeten)

, o Godsdiensten (straf van god)
o Geloof in wetenschap & rede (verlichting)
 Hippocrates (+- 400 v. Chr.): humores (lichaamssappen)
o 3 categorieën:
 Melancholie (zwarte gal)
stemmingsstoornis
 Manie bipolair/hysterie
 Bezetenheid psychose
 Arabische psychiatrie (8 -16 eeuw)
e e

o Mensgericht benadering geestesziekten – koran & respect
 Exorcisme & heksenvervolgingen (middeleeuwen)
o Katholieke kerk; straf van god
 Exorcisten
 Heksenvervolging door inquisiteurs (drijftest)
o Geloof in natuurlijke oorzaken nooit echt verdwenen
 Gekkenhuizen (1600)
o Erbarmelijk/mishandeld, publiekstrekkers
 Vanaf 1800: hervormingen
o Frankrijk (Pussin-Pinel): niet populair
>> mensen verdedigen die ‘niet verdedigd’ moesten worden
 Morele therapie: mensgericht
 Joseph Guislain , het dolhuys
o 2e helft: morele therapie in ongenade, afwijkend gedrag is
ongeneeslijk, psychiatrische zekerheid opnieuw erbarmelijk
(lobotomie, dwangbuis…)
 De anti-psychiatrische beweging
o Jaren 70: psychiatrische stoornissen bestaan niet maar zijn gevolg v
kapitalisme
o Doel: betere behandeling met meer nadruk op sociaal dan op
medisch model/ meer rechten & inspraak vd patiënt
 20 eeuw
e

o Psychiatrische ziekenhuizen ver vd bewoonde wereld
o Na 1950 nieuwe wind:
 Medicijnen (antipsychotica, antidepressiva)
 Sociaal gerichte psychiatrie meer op de voorgrond
 Indirecte invloed op vermindering v aantal bedden & toename
ambulante zorg (vermaatschappelijking van de zorg)
 Keerzijde ‘liberale’ beleid: aan lot overgelaten

HEDENDAAGSE TRENDS

 Empowerment (kracht bij
patiënt)
 Ervaringsdeskundigheid  Taboe & destigmatisering
 Zelfhulpgroepen  Financering onder druk
 Herstelbenadering: eigen  Patiënt/cliënt
actieve rol in herstel

,  Ambulante/ mobiele
hulpverlening



EBM – EVIDENCE BASED MEDICINE

 Behandelrichtlijnen & behandelprotocollen
o RCT (randomised controlled trials)
>> groepen proefpersonen die per toeval worden toegewezen
o Meetbaar & vergelijkbaar (ethische hinder)
o Unieke van de mens?

BESLUIT

 Kritisch blijven denken over psychiatrie/psychologie
 Niet simplificeren
>> biopsychosociaal model, rekening houden met verschillende
componenten
 Correlatie  causaal verband
 Wat is een psychische stoornis?
 Wat is afwijkend gedrag?
 Culturele & historische invloeden
o Wat hier normaal is, is elders afwijkend
o Wat nu normaal is, was vroeger afwijkend (LGBTQ+)

VISIES OP AFWIJKEND GEDRAG & BEHANDELMETHODEN

 Psychische stoornissen kunnen verschillende oorzaken & gevolgen hebben
 Unieke persoon met eigen levensverhaal
 Context waarbinnen alles zich afspeelt
 Karakteristieken van de stoornis: niet altijd even herkenbaar
 Perspectieven/visies: (gedeeltelijke) verklaring voor het ontstaan v
(afwijkende) emoties, gedachten &/ gedragingen

HET BIOLOGISCH PERSPECTIEF

 Opnieuw meer geloof in de biologie sinds de jaren 80
 Succesvolle medicijnen ontdekt
 Technologische ontwikkelingen (meten v hersenfuncties & lichamelijke
processen) leiden tot meer meetinstrumenten voor wetenschappelijk
onderzoek
 Rol vh zenuwstelsel
 Biologische processen & hersenstructuren spelen een rol bij het afwijkend
gedrag
 Onze genen spelen belangrijke rol in onze aanleg voor tal v psychische
stoornissen
 MAAR: biologisch perspectief is niet alles
o Verband, maar vaak meer dan dat
o Psychotherapie, medicatie, placebo: gevaarlijke impact op hersenen

,  Interactie biologie & omgeving




HET PSYCHOLOGISCH PERSPECTIEF

PSYCHODYNAMISCHE MODELLEN
 Freud: pionier
 Psychoanalyse: Freuds theoretische model v onze persoonlijkheid
o Psychologische problemen worden aangestuurd door onbewuste
motieven & conflicten die zijn terug te voeren op de kindertijd
o Behoefte om deze uit ons bewustzijn te weren
o Als bewust van onze meest basale driften, zou ons bewuste
overspoeld worden door een verlammende angst
 Abnormale gedragspatronen: ‘symptomen’ vd dynamische
worstelingen die plaats vinden in onze geest.
>> We zijn ons bewust vh (lichamelijke) symptoom, maar niet vh
onbewuste (psychische) conflict dat eraan ten grondslag ligt.
 Bewust – voorbewust – onbewust
o Bewuste: deel vd geest wat op dit moment onder onze aandacht is
o Voorbewuste: inhoud ligt buiten huidige bewustzijn, maar waarvan
we ons bewust kunnen worden als we de aandacht erop richten
o Onbewuste: deel dat onze instinctieve drijfveren bevat
>> grootste deel van onze geest, vaak van seksuele/agressieve
aard
 3 psychische structuren
o ID
 Vanaf geboorte
 Volledig onbewust
 Lagere driften & instinctieve impulsen (honger, seks,
agressie)
 Werkt volgens lustprincipe
= wenst direct behoeftebevrediging zonder rekening te
houden met sociale normen & waarden of md behoeften v
anderen
o EGO
 Tijdens 1e leerjaar
 Leren omgaan met uitgestelde behoeftebevrediging
 Psychische structuur die overeenkomt met het concept van
HET ZELF
 Realiteitsprincipe
= realistische manieren om m frustratie om te gaan, staat
voor rede & gezond verstand, voldoen aan normen & sociale
verwachtingen
o SUPEREGO
 Moreel geweten