FISCAAL STRAFRECHT 2026
INHOUDSOPGAVE
inleiding .........................................................................................................................................................................3
Actua portfolio ........................................................................................................................................................................... 3
Examen....................................................................................................................................................................................... 4
HC 1: wat is fiscale fraude? Begripsafbakening .................................................................................................................4
Wat is ‘fiscaal strafrecht’? ..................................................................................................................................................... 4
“Belastingbesparende” gedragingen ..................................................................................................................................... 6
Belastingontduiking – fiscale fraude ...................................................................................................................................... 6
Vormen van belastingontduiking ........................................................................................................................................... 7
‘Onopzettelijke’ fiscale overtreding....................................................................................................................................... 9
Belastingontwijking .............................................................................................................................................................. 10
Grenzen aan belastingontwijking ........................................................................................................................................ 10
Europese antimisbruikbepaling ........................................................................................................................................... 12
Quid toekomst? .................................................................................................................................................................................
14
Maatschappelijke context fiscale fraude en aanzet tot reflectie ........................................................................................ 14
Fiscale sanctionering - Klemtoon op inkomstenbelasting ............................................................................................... 17
België: duaal systeem .............................................................................................................................................................. 17
Administratieve sancties .......................................................................................................................................................... 17
1. Invoeren van administratieve sancties ............................................................................................................................ 17
2. Opleggen van de administratieve sancties ...................................................................................................................... 17
3. Kwijtschelden of verminderen van administratieve sancties .......................................................................................... 18
4. Soorten administratieve sancties .................................................................................................................................... 19
GwH en Federaal Regeerakkoord 2025-2029..................................................................................................................... 20
Wet 18 juli 2025: goede trouw ............................................................................................................................................ 21
Administratieve boete .............................................................................................................................................................. 21
Verval van het recht de belastingplichtige te vertegenwoordigen ..................................................................................... 22
Strafrechtelijke sancties ........................................................................................................................................................... 22
1. Samenloop gemeen en bijzonder strafrecht ................................................................................................................... 22
2. Invoeren van strafrechtelijke sancties ............................................................................................................................. 23
3. Opleggen van strafsancties .............................................................................................................................................. 23
4. Soorten strafsancties/soorten fiscale misdrijven ............................................................................................................ 23
Schematisch overzicht IB en BTW ............................................................................................................................................ 24
Basismisdrijf fiscale fraude ...................................................................................................................................................... 24
Bestanddelen fiscale fraude ................................................................................................................................................ 26
strafmaat .............................................................................................................................................................................. 26
Strafverzwaring voor “ernstige fiscale fraude” ................................................................................................................... 27
1. Fiscale valsheid in geschriften ......................................................................................................................................... 28
5. Bijzondere verbeurdverklaring ............................................................................................................................................. 31
Witwassen ................................................................................................................................................................... 32
De preventieve en repressieve antiwitwaswetgeving ............................................................................................................. 32
1
, Inleiding: witwassen en witwasbestrijding .......................................................................................................................... 32
GASTCOLLEGE B. BOUWEN – BIJZONDERE BELASTINGINSPECTIE ..................................................................................... 39
FISCALE FRAUDe....................................................................................................................................................................... 39
6.1.1 AANGIFTEVERPLICHTINGEN........................................................................................................................................ 40
Data mining: ............................................................................................................................................................................ 40
ONDERZOEKSBEVOEGDHEDEN ................................................................................................................................................ 41
Samenwerking tussen belastingadministraties ....................................................................................................................... 42
het charter van de belastingsplichtige ................................................................................................................................ 42
→ hoe gaat BBI te werk:...................................................................................................................................................... 42
Fiscale vs. strafrechtelijke onderzoeksbevoegdheden ..................................................................................................... 43
Fiscale vs. strafrechtelijke onderzoeksbevoegdheden ............................................................................................................. 43
Strafrechtelijk onderzoek ......................................................................................................................................................... 44
Verhoor .................................................................................................................................................................................... 45
Zoekingen op fysieke plaatsen ................................................................................................................................................. 46
Zoekingen in een informaticasysteem ..................................................................................................................................... 47
Heimelijke zoekingen ............................................................................................................................................................... 47
Voorbeelden andere onderzoeksmaatregelen ......................................................................................................................... 48
Samenwerking fiscale ambtenaren met politie en parket ....................................................................................................... 48
De samenloop van de administratieve en de strafrechtelijke vervolging van fiscale overtredingen................................... 49
Historisch overzicht .................................................................................................................................................................. 49
Wie vervolgt en sanctioneert de fiscale fraude? ..................................................................................................................... 49
Rechtsbescherming .................................................................................................................................................................. 50
Efficiëntie ................................................................................................................................................................................. 50
wat is de situatie in 1999: Wie vervolgt en sanctioneert de fiscale fraude? .......................................................................... 51
Ne bis in idem........................................................................................................................................................................... 51
una via overleg- regel .......................................................................................................................................................... 52
Evolutie in rechtspraak EHRM ............................................................................................................................................. 54
1. Ivm doorstromen informatie van fiscus naar parket: ...................................................................................................... 57
Ivm integratie procedure ..................................................................................................................................................... 58
Ivm aanrekening sancties .................................................................................................................................................... 59
Het onderzoek door het parket – uitwisseling van informatie tussen parket en fiscus – instellen van de strafvordering .... 60
Wie onderzoekt de fiscale fraude bij het parket (en vervolgt ze)? .......................................................................................... 60
Wie oordeelt over fiscale fraude? ............................................................................................................................................ 62
Start strafonderzoek ................................................................................................................................................................ 62
Wat betekent dit? ................................................................................................................................................................ 64
Pro memorie: Parket licht ook fiscus in .............................................................................................................................. 65
Start strafonderzoek – Bijzondere aangifte en meldingsverplichtingen.................................................................................. 66
vervolg strafonderzoek ............................................................................................................................................................ 66
Instellen strafvordering ............................................................................................................................................................ 68
2
, (1) De belasting (en sancties) is nog niet gevestigd............................................................................................................. 68
(2) De belasting (en sancties) is wel al gevestigd ................................................................................................................ 69
Una via II .............................................................................................................................................................................. 71
bewijs – aanrekening van sancties – minnelijke schikking ............................................................................................... 72
Bewijs ....................................................................................................................................................................................... 72
Bewijsvoering in strafzaken ................................................................................................................................................ 72
Bewijsvoering in fiscale zaken ............................................................................................................................................. 76
Aanrekening van sancties ........................................................................................................................................................ 79
Minnelijke schikking ................................................................................................................................................................. 80
HET FISCAAL STRAFDOSSIER IN DE PRAKTIJk: ................................................................................................................. 83
gastcollege Kristof Lammens substituut-procureur-generaal Antwerpen......................................................................... 83
overzicht ................................................................................................................................................................................... 83
Fiscale substituten ................................................................................................................................................................... 83
Geschiedenis vervolging fiscale misdrijven: ........................................................................................................................ 83
Bijzondere vorm van parketmagistraten ............................................................................................................................. 83
Gedetacheerde fiscale ambtenaren ......................................................................................................................................... 84
Overige spelers .................................................................................................................................................................... 85
Opstart van een fiscaal strafdossier ........................................................................................................................................ 86
Opstart - kennisgeving ......................................................................................................................................................... 86
Opstart – una via .................................................................................................................................................................. 87
Belangrijkste wijzigingen tegenover de vorige una via wet: ............................................................................................... 89
Kleine uitweiding una via ..................................................................................................................................................... 89
Bron van dossiers ................................................................................................................................................................. 90
Verloop van een opsporingsonderzoek .................................................................................................................................... 91
Verloop van een gerechtelijk onderzoek .................................................................................................................................. 91
Mini onderzoek ........................................................................................................................................................................ 92
Samenwerking fiscus - OM....................................................................................................................................................... 92
sancties ................................................................................................................................................................................ 93
V.S.B.G.: Verval van strafvordering door het betalen van een geldsom (MINNELIJKE SCHIKKING) ........................................ 95
Toepassing V.S.B.G. fiscaal parket Gent (OVL) ........................................................................................................................ 96
INLEIDING
ACTUA PORTFOLIO
- Documentatiemap: gewoon artikels, geen commentaar van jezelf erbij
- Actualiteit fiscaal strafrecht: De Tijd, De Standaard, Knack, Trends, VRT NWS...
- Mee te nemen naar het examen
- 1 examenvraag
3
, - Periode: 12/2/2026 tot 21/5/2026
- Indienen uiterlijk zondag 31/5/2026 (via Blackboard)
- Op examen: één van de artikelen bespreken, is het wel correct wat er wordt gezegd.
• Praktische afspraken
EXAMEN
- Mondeling met schriftelijke voorbereiding
- Gesloten boek (wel wetboek - geen notities in wetboek)
- 4 open vragen:
• Een vraag materieel fiscaal strafrecht
• Twee vragen formeel fiscaal strafrecht
• Een vraag over fiscale actualiteit (ook portfolio zelf wordt meegenomen in beoordeling)
HC 1: WAT IS FISCALE FRAUDE? BEGRIPSAFBAKENING
WAT IS ‘FISCAAL STRAFRECHT’?
- Vorm van ‘(rechts)handhaving’ = elke handeling die erop gericht is de naleving van rechtsregels te
bevorderen of een overtreding te beëindigen
- Preventieve HH – bevorderen - Repressieve HH – toezicht en
naleving controle + bestraffing
- Bv. - Administratieve sanctionering
Voorlichtingsactiviteiten/inlichten
- Bv. Overleg met - Strafrechtelijke sanctionering
belastingplichtigen (cf. (systeem sensu lato)
“horizontaal toezicht”)
J. Wortel: “fiscaal straf(proces)recht is de dwang in het kwadraat”
• Belasting = dwangfinanciering, het wordt je opgelegd door de overheid
• In fiscaal strafrecht, met meest verggegaande dwangmechanisme HH mechanisme
afdwingen -> strafrecht
- Waarom is fiscaal strafrecht van belang:
• (i) nood aan middelen (verzorgingsstaat);
4
INHOUDSOPGAVE
inleiding .........................................................................................................................................................................3
Actua portfolio ........................................................................................................................................................................... 3
Examen....................................................................................................................................................................................... 4
HC 1: wat is fiscale fraude? Begripsafbakening .................................................................................................................4
Wat is ‘fiscaal strafrecht’? ..................................................................................................................................................... 4
“Belastingbesparende” gedragingen ..................................................................................................................................... 6
Belastingontduiking – fiscale fraude ...................................................................................................................................... 6
Vormen van belastingontduiking ........................................................................................................................................... 7
‘Onopzettelijke’ fiscale overtreding....................................................................................................................................... 9
Belastingontwijking .............................................................................................................................................................. 10
Grenzen aan belastingontwijking ........................................................................................................................................ 10
Europese antimisbruikbepaling ........................................................................................................................................... 12
Quid toekomst? .................................................................................................................................................................................
14
Maatschappelijke context fiscale fraude en aanzet tot reflectie ........................................................................................ 14
Fiscale sanctionering - Klemtoon op inkomstenbelasting ............................................................................................... 17
België: duaal systeem .............................................................................................................................................................. 17
Administratieve sancties .......................................................................................................................................................... 17
1. Invoeren van administratieve sancties ............................................................................................................................ 17
2. Opleggen van de administratieve sancties ...................................................................................................................... 17
3. Kwijtschelden of verminderen van administratieve sancties .......................................................................................... 18
4. Soorten administratieve sancties .................................................................................................................................... 19
GwH en Federaal Regeerakkoord 2025-2029..................................................................................................................... 20
Wet 18 juli 2025: goede trouw ............................................................................................................................................ 21
Administratieve boete .............................................................................................................................................................. 21
Verval van het recht de belastingplichtige te vertegenwoordigen ..................................................................................... 22
Strafrechtelijke sancties ........................................................................................................................................................... 22
1. Samenloop gemeen en bijzonder strafrecht ................................................................................................................... 22
2. Invoeren van strafrechtelijke sancties ............................................................................................................................. 23
3. Opleggen van strafsancties .............................................................................................................................................. 23
4. Soorten strafsancties/soorten fiscale misdrijven ............................................................................................................ 23
Schematisch overzicht IB en BTW ............................................................................................................................................ 24
Basismisdrijf fiscale fraude ...................................................................................................................................................... 24
Bestanddelen fiscale fraude ................................................................................................................................................ 26
strafmaat .............................................................................................................................................................................. 26
Strafverzwaring voor “ernstige fiscale fraude” ................................................................................................................... 27
1. Fiscale valsheid in geschriften ......................................................................................................................................... 28
5. Bijzondere verbeurdverklaring ............................................................................................................................................. 31
Witwassen ................................................................................................................................................................... 32
De preventieve en repressieve antiwitwaswetgeving ............................................................................................................. 32
1
, Inleiding: witwassen en witwasbestrijding .......................................................................................................................... 32
GASTCOLLEGE B. BOUWEN – BIJZONDERE BELASTINGINSPECTIE ..................................................................................... 39
FISCALE FRAUDe....................................................................................................................................................................... 39
6.1.1 AANGIFTEVERPLICHTINGEN........................................................................................................................................ 40
Data mining: ............................................................................................................................................................................ 40
ONDERZOEKSBEVOEGDHEDEN ................................................................................................................................................ 41
Samenwerking tussen belastingadministraties ....................................................................................................................... 42
het charter van de belastingsplichtige ................................................................................................................................ 42
→ hoe gaat BBI te werk:...................................................................................................................................................... 42
Fiscale vs. strafrechtelijke onderzoeksbevoegdheden ..................................................................................................... 43
Fiscale vs. strafrechtelijke onderzoeksbevoegdheden ............................................................................................................. 43
Strafrechtelijk onderzoek ......................................................................................................................................................... 44
Verhoor .................................................................................................................................................................................... 45
Zoekingen op fysieke plaatsen ................................................................................................................................................. 46
Zoekingen in een informaticasysteem ..................................................................................................................................... 47
Heimelijke zoekingen ............................................................................................................................................................... 47
Voorbeelden andere onderzoeksmaatregelen ......................................................................................................................... 48
Samenwerking fiscale ambtenaren met politie en parket ....................................................................................................... 48
De samenloop van de administratieve en de strafrechtelijke vervolging van fiscale overtredingen................................... 49
Historisch overzicht .................................................................................................................................................................. 49
Wie vervolgt en sanctioneert de fiscale fraude? ..................................................................................................................... 49
Rechtsbescherming .................................................................................................................................................................. 50
Efficiëntie ................................................................................................................................................................................. 50
wat is de situatie in 1999: Wie vervolgt en sanctioneert de fiscale fraude? .......................................................................... 51
Ne bis in idem........................................................................................................................................................................... 51
una via overleg- regel .......................................................................................................................................................... 52
Evolutie in rechtspraak EHRM ............................................................................................................................................. 54
1. Ivm doorstromen informatie van fiscus naar parket: ...................................................................................................... 57
Ivm integratie procedure ..................................................................................................................................................... 58
Ivm aanrekening sancties .................................................................................................................................................... 59
Het onderzoek door het parket – uitwisseling van informatie tussen parket en fiscus – instellen van de strafvordering .... 60
Wie onderzoekt de fiscale fraude bij het parket (en vervolgt ze)? .......................................................................................... 60
Wie oordeelt over fiscale fraude? ............................................................................................................................................ 62
Start strafonderzoek ................................................................................................................................................................ 62
Wat betekent dit? ................................................................................................................................................................ 64
Pro memorie: Parket licht ook fiscus in .............................................................................................................................. 65
Start strafonderzoek – Bijzondere aangifte en meldingsverplichtingen.................................................................................. 66
vervolg strafonderzoek ............................................................................................................................................................ 66
Instellen strafvordering ............................................................................................................................................................ 68
2
, (1) De belasting (en sancties) is nog niet gevestigd............................................................................................................. 68
(2) De belasting (en sancties) is wel al gevestigd ................................................................................................................ 69
Una via II .............................................................................................................................................................................. 71
bewijs – aanrekening van sancties – minnelijke schikking ............................................................................................... 72
Bewijs ....................................................................................................................................................................................... 72
Bewijsvoering in strafzaken ................................................................................................................................................ 72
Bewijsvoering in fiscale zaken ............................................................................................................................................. 76
Aanrekening van sancties ........................................................................................................................................................ 79
Minnelijke schikking ................................................................................................................................................................. 80
HET FISCAAL STRAFDOSSIER IN DE PRAKTIJk: ................................................................................................................. 83
gastcollege Kristof Lammens substituut-procureur-generaal Antwerpen......................................................................... 83
overzicht ................................................................................................................................................................................... 83
Fiscale substituten ................................................................................................................................................................... 83
Geschiedenis vervolging fiscale misdrijven: ........................................................................................................................ 83
Bijzondere vorm van parketmagistraten ............................................................................................................................. 83
Gedetacheerde fiscale ambtenaren ......................................................................................................................................... 84
Overige spelers .................................................................................................................................................................... 85
Opstart van een fiscaal strafdossier ........................................................................................................................................ 86
Opstart - kennisgeving ......................................................................................................................................................... 86
Opstart – una via .................................................................................................................................................................. 87
Belangrijkste wijzigingen tegenover de vorige una via wet: ............................................................................................... 89
Kleine uitweiding una via ..................................................................................................................................................... 89
Bron van dossiers ................................................................................................................................................................. 90
Verloop van een opsporingsonderzoek .................................................................................................................................... 91
Verloop van een gerechtelijk onderzoek .................................................................................................................................. 91
Mini onderzoek ........................................................................................................................................................................ 92
Samenwerking fiscus - OM....................................................................................................................................................... 92
sancties ................................................................................................................................................................................ 93
V.S.B.G.: Verval van strafvordering door het betalen van een geldsom (MINNELIJKE SCHIKKING) ........................................ 95
Toepassing V.S.B.G. fiscaal parket Gent (OVL) ........................................................................................................................ 96
INLEIDING
ACTUA PORTFOLIO
- Documentatiemap: gewoon artikels, geen commentaar van jezelf erbij
- Actualiteit fiscaal strafrecht: De Tijd, De Standaard, Knack, Trends, VRT NWS...
- Mee te nemen naar het examen
- 1 examenvraag
3
, - Periode: 12/2/2026 tot 21/5/2026
- Indienen uiterlijk zondag 31/5/2026 (via Blackboard)
- Op examen: één van de artikelen bespreken, is het wel correct wat er wordt gezegd.
• Praktische afspraken
EXAMEN
- Mondeling met schriftelijke voorbereiding
- Gesloten boek (wel wetboek - geen notities in wetboek)
- 4 open vragen:
• Een vraag materieel fiscaal strafrecht
• Twee vragen formeel fiscaal strafrecht
• Een vraag over fiscale actualiteit (ook portfolio zelf wordt meegenomen in beoordeling)
HC 1: WAT IS FISCALE FRAUDE? BEGRIPSAFBAKENING
WAT IS ‘FISCAAL STRAFRECHT’?
- Vorm van ‘(rechts)handhaving’ = elke handeling die erop gericht is de naleving van rechtsregels te
bevorderen of een overtreding te beëindigen
- Preventieve HH – bevorderen - Repressieve HH – toezicht en
naleving controle + bestraffing
- Bv. - Administratieve sanctionering
Voorlichtingsactiviteiten/inlichten
- Bv. Overleg met - Strafrechtelijke sanctionering
belastingplichtigen (cf. (systeem sensu lato)
“horizontaal toezicht”)
J. Wortel: “fiscaal straf(proces)recht is de dwang in het kwadraat”
• Belasting = dwangfinanciering, het wordt je opgelegd door de overheid
• In fiscaal strafrecht, met meest verggegaande dwangmechanisme HH mechanisme
afdwingen -> strafrecht
- Waarom is fiscaal strafrecht van belang:
• (i) nood aan middelen (verzorgingsstaat);
4
