Samenvatting Doelgroepen 3 KDG 2025/2026

DOELGROEPEN 3
DEEL 1: ACES EN PACES

1 ACES EN PACES ALS OVERKOEPELEND KADER
ACEs = adverse childhood experiences

 Impact stress bij ingrijpende kind- en jeugdervaringen
 Verklaring voor ontwikkelingsmoeilijkheden op verschillende
levensdomeinen
 Bij kinderen en jongeren op korte en lange termijn


Negatieve ervaringen (ACEs) Verhogen kans op:

 Psychologische problemen (depressie, angst)
 Gedrags- en emotionele problemen
 Fysieke en lichamelijke gezondheidsklachten
 Verslaving


PACES = protective and compensatory childhood experciences

 Verwijzen naar beschermende en ondersteunende ervaringen die
veerkracht kunnen versterken en die negatieve effecten van ACEs
compenseren

Positieve ervaringen (PACEs)

 Werken beschermend en compenserend
 Versterken veerkracht
 Ondersteunen herstel

Wat is hier mis met het kind -> wat heeft dit kind nodig om te groeien

1.1 OMSCHRIJVING

1.1.1 ACES
Ontstaan van ACEs

 Door Vincent Felitti en Robert Anda.
 Kaiser onderzoek -> ACE-studie (1998): verband tussen negatieve
jeugdervaringen en latere gezondheid en welzijn.

Wat zijn ACEs?

 Overkoepeld begrip voor ongunstige kind- en jeugdervaringen (< 18 jaar)
 Invloed op ontwikkeling op korte en lange termijn

Link met opvoedingssituaties

,  POS: problematische opvoedingssituaties (uitzichtloos zonder hulp)
 VOS: verontrustende opvoedingssituatie (bedreiging
ontwikkeling/integriteit kind)
 ACEs is dus overkoepelend! Bv. VOS-situaties kunnen ACEs bevatten

Voorbeelden ACEs (oorspronkelijk)

 Mishandeling (emotioneel, fysiek, seksueel)
 Verwaarlozing
 Huiselijk geweld
 Verslaving in gezin
 Psychische problemen bij ouders
 Echtscheiding/ verlies ouder
 Crimineel gedrag ouder

Uitbreiding ACEs (later onderzoek)

 Pesten
 Onveilige buurt
 Racisme/ discriminatie
 Gedwongen huwelijk
 Getuige van geweld
 Pleegzorg

Belangrijk principe

 Elke ervaring -> 1 ACE
 Meerdere ervaringen -> opstapeling (meer risico)

Definitie volgens Nadine Burke Harris

 Ingrijpende ervaringen vóór 18 jaar
 Met duidelijke impact op ontwikkeling op korte en lange termijn

Modellen

 Piramidemodel (effecten van ACEs) -> Morris en Hayes-Grudo
 Later aangevuld met PACEs -> Augeo Foundation




1.1.2 TUSSEN ACES OF TRAUMA

,Verschil ACEs vs. Trauma

 ACEs: ingrijpende kind- en jeugdervaringen (< 18 jaar)
 Trauma: reactie (emotioneel, fysiek, psychologisch) op een ingrijpende
gebeurtenis
 Trauma kan op elke leeftijd ontstaan
 ACE ≠ automatisch trauma -> kan ook ontstaan door andere
gebeurtenissen zoals oorlog of een natuurramp

The body keeps the score – Bessel van der Kolk

 Trauma wordt opgeslagen in het lichaam
 Heeft impact op hersenontwikkeling en gezondheid

Overeenkomsten ACEs en trauma

 Beide gaan gepaard met chronische stress
 Impact op: hersenontwikkeling, psychisch functioneren, fysieke
gezondheid

Gevolgen van trauma

 Overgevoelig stresssysteem
 Kwetsbaar op cognitief, emotioneel en relationeel vlak

Overlap

 ACEs en trauma overlappen vaak in onderzoek
 ACEs focussen meer op ervaringen
 Trauma focust op reactie op die ervaringen

Soorten trauma

 Enkelvoudig trauma
o 1 ingrijpende gebeurtenis
o Bv. Ongeval, overlijden
 Meervoudig trauma
o Meerdere ingrijpende gebeurtenissen
o Bv. Verlies + ziekte
 Kleine ‘t’ trauma
o Herhaalde, minder acute gebeurtenissen
o Bv. Pesten, discriminatie
 Complex trauma
o Langdurig + herhaald
o Meervoudige trauma
o Vaak met betrokkenheid van zorgfiguren
o Bv. Mishandeling, verwaarlozing, zorgfiguur niet aanwezig door bv
depressie of verslaving
 Ontwikkelingstrauma -> de tastforce complex trauma van het national
child traumatic stress network

, o Meerdere, chronische traumatische gebeurtenissen
o Vroeg in de ontwikkeling
o Van interpersoonlijke aard
o Ook hechtingstrauma of complex trauma genoemd

ACEs ≠ trauma

 Niet elk ACE leidt tot trauma
 Hangt af van veerkracht, omgeving, aanwezigheid van PACEs

Trauma vs. Stoornis

 Trauma ≠ automatisch een stoornis
 DSM-5 beschrijft trauma- en stress gerelateerde stoornissen zoals PTSS
 Trauma kan ook andere klachten geven zonder stoornis
 Ongeveer 16% vd kinderen ontwikkelt PTSS
 Niet elk trauma leidt tot een stoornis, maar het kan wel problemen
veroorzaken!

1.1.3 PACES
Wat zijn PACEs

 Protective and compensatory experiences (beschermende en
compenserende ervaringen)
 Positieve ervaringen vóór 18 jaar die de ontwikkeling ondersteunen
 Beschermende factoren in de jeugd
 Kunnen negatieve impact van ACEs verminderen, zelfs bij heel veel stress

Doel van PACEs

 Bevorderen gezonde ontwikkeling en welzijn
 Compenseren negatieve effecten van ACEs
 Versterken van veerkracht

Effecten van PACEs

 Tweeledig effect
o Compenserend en beschermend
o Cumulatief positief effect (meer PACEs = sterker effect)
 Minder kans op depressie, angst, middelengebruik,
emotieregulatieproblemen

10 soorten PACEs -> Morris en Hays-Grudo

 Onvoorwaardelijke liefde van ouder/verzorger
 Goede vrienden
 Mentor of vertrouwenspersoon
 Vrijwilligerswerk/ bijdrage aan gemeenschap
 Deel uitmaken van sociale groep
 Stabiele thuissituatie