Endodontologie
H1- INLEIDING
Definitie
Endodontologie: “endo” = binnen, “donto” = tand
Opbouw: Wat is er binnen de tand?
- Glazuur: buitenkant, hardste weefsel van lichaam maar is
heel fragiel (>90% anorganisch HAP)
- Dentine: net onder het glazuur, ondersteunt glazuur
- Pulpa: geeft leven aan de tanden, ‘beating heart of the
tooth’, = neurovasculaire bundel
o Zenuwweefsel
o Bloedvaten
o Extracellulaire matrix: vnl gevormd door fibroblasten
Endo ≠ontzenuwing
- Voor communicatie met de patiënt: oke
- Wetenschappelijk gezien: er is niet zo veel zenuwweefsel, dat is niet het grootste kenmerk
van het pulpaweefsel —> neurovasculaire bundel
Wat is onze taak als endodontoloog?
= voorkomen en genezen van apicale parodontitis
Geen ziekte? Geen behandeling nodig!
Oorzaak nr 1 voor problemen in de tand: cariës
Als deze cariës in pulpa terechtkomt, komt er een ontstekingsreactie:
è Bacteriën krijgen toegang tot pulpa en komen dieper en dieper
è Lichaam reageert met ontstekingsreactie thv botniveau (sterke
vascularisatie en sterk IS), door chemische signalen (toxines) sturen
naar omgeving
è Botresorptie/granuloom: apicale parodontitis (opklaring op RX)
! Steriel, GEEN infectie/bacteriën binnen het granuloom
! Kan genezen, situatie kan terug fysiologisch normaal worden
Bv. Sealing diepe groeven bij kind = endo want je voorkomt dat bacteriën
dieper gaan, waterkoeling/rubberdam/… gebruiken bij vulling om aseptisch te
werken = endo want we voorkomen apicale pathologie
DUS niet enkel wortelkanaalbehandelingen horen bij de job van een endodontoloog
Endodontologie – S. Pedano 1
,Objectief van endodontische behandelingen
Het doel van endodontische behandelingen
= de preventie en behandeling van apicale periodontitis veroorzaakt door microbiologische
contaminatie van de pulpa en de wortelkanalen
Rekening houden met alle 3 doelen:
1) Biologisch doel
Het primaire doel van onze therapie: voorkomen & genezen peri-apicale parodontitis
Behandeling
1. Verwijdering van geïnfecteerd zacht en hard weefsel (werken met rubberen dam)
2. Creëren van voldoende ruimte voor desinfectantia en medicatie: zo kan deze het apicale
deel van het kanaal bereiken en obturatie van de kanalen toelaten
3. Behoud de integriteit van de overblijvende tandstructuur
2) Mechanisch doel
We respecteren de biomechanische eigenschappen van de tand en behouden de integriteit van
de tand (niet verzwakken)
Bv. Patiënt die wortekanaalbehandeling nodig heeft: niet zomaar beginnen zoeken, tand wordt
zo zwak dat deze kan breken —> biologische doel bereikt maar mechanische niet
3) Technisch doel
We ondernemen alle stappen zodat het kanaal proper gemaakt wordt tot het eindpunt van de
wortel, daarna plaatsen we een vulling zodat bacteriën buiten worden gehouden
Het doel bereiken is zeer moeilijk: wortelkanaalsysteem van de patiënt proper maken is zeer
moeilijk door de vertakkingen, zijkanalen,..
è Bacteriën verstoppen zich gemakkelijk
è Wij desinfecteren en ontsmetten maar maken het NIET steriel
è Aantal bacteriën zo laag mogelijk brengen maar is NOOIT nul
Waarom is het biologische doel primair?
è Je behandelt de patiënt, NIET de te korte witte lijn op de foto
è Ookal zijn het mechanisch & technisch doel bereikt: pathologie (peri-apicale laesi)
blijft bestaan dus biologisch doel niet bereikt, fail
è Ook andersom: ookal zijn het mechanisch & technisch doel niet bereikt: als er geen
peri-apicale laesi aanwezig is en de tand functioneert zonder symptomen dan is het
biologisch doel bereikt, succes
Endodontologie – S. Pedano 2
,H2- HET DENTINE-PULPA COMPLEX
Definitie
Pulpa: neurovasculaire pulpa
- Fibroblasten
- Extracellulaire matrix
o 3D constructie waarin cellen kunnen groeien en
prolifereren
o Proteïnen, mineralen,…
Wat maakt de tand uniek?
Pulpa zit vast in een “container”, deze kan niet groeien
è Belangrijkste reactie tegen ontsteking = zwelling
(dolor, rubor, calor, tumor)
è GEEN zwelling mogelijk want pulpa zit binnen een hard weefsel
Embryologie
Odontoblasten
= cellen die zich enkel in de tanden bevinden, maken dentine aan
Protrusies:
- Ameloblasten geven processus van Tomes
- Odontoblasten geven faeces van Tomes (fiber of tomes), gaan heel diep in de tubuli en
spelen belangrijke rol
è Sturen een biomechanisch signaal bij trauma, ontsteking, gevoel aan buitenkant
tand, verandering in T/suikergehalte/druk/…
è Odontoblasten beginnen dentine te maken om de pulpa te beschermen
Embryologische processen
1. Primaire dentale lamina
2. Placodes
3. Knopstadium - knopstadium – kapstadium
4. Early & late bell stadium
Start: glazuurvorming, pas op het einde worden de wortels
gemaakt (2-3j na eruptie tanden voor volledige vorming), opletten bij jonge patiënten!
Glazuurvorming klaar? Ameloblasten gaan dood DUS regeneratie van glazuur kan niet, kan
enkel gerepareerd worden met minimaal invasieve technieken
Endodontologie – S. Pedano 3
, Anatomie & structuur
Kenmerken odontoblastlaag
- Elke cel is apart van elkaar
- Lange cellen mooi naast mekaar
- Nucleus naar beneden
- Onder OB-laag cell-free zone: vooral ECM
- Onder cellen: neurovasculaire bundel
Coupe
1) Je ziet de verschillende lagen
è Dentine – predentine – OB laag – cell free zone – cell rich zone - pulpa
2) Je ziet zeer beperkte zenuwweefsel en bloedvaten
è Als bacterie binnenkomt in pulpa
è Reactie afweersysteem is zeer beperkt
è Bacteriën wegnemen met pulpo-ectomie of
wortelkanaalbehandeling
Zenuwweefsels
- A = gemyeliniseerd; snelle pijnscheut, 4 types (alfa, ß, gamma en ∂)
- B
- C = ongemyeliniseerd; trage reactie pijn, sterke zenuwvezel die zelfs pijn geeft bij bijna
volledig necrotische pulpa (tijdens behandeling) DUS verdoving gebruiken!
Functie
Functies pulpa
- Motorische funtie
- Sensorische functie
- Beschermende functie: de reden dat we pijn voelen als we cariës hebben, heeft te maken
met het sturen van een signaal naar het lichaam “er is een probleem”
o Belangrijkste functie!
o Tand verliezen = niet het probleem
o Bacteriën die binnendringen in het bot & het hele lichaam = het probleem!
Aanwezigheid vitale pulpaweefsel is de beste bescherming tegen problemen in de toekomst,
daarom wortelkanaalbehandeling vermijden!
Endodontologie – S. Pedano 4
H1- INLEIDING
Definitie
Endodontologie: “endo” = binnen, “donto” = tand
Opbouw: Wat is er binnen de tand?
- Glazuur: buitenkant, hardste weefsel van lichaam maar is
heel fragiel (>90% anorganisch HAP)
- Dentine: net onder het glazuur, ondersteunt glazuur
- Pulpa: geeft leven aan de tanden, ‘beating heart of the
tooth’, = neurovasculaire bundel
o Zenuwweefsel
o Bloedvaten
o Extracellulaire matrix: vnl gevormd door fibroblasten
Endo ≠ontzenuwing
- Voor communicatie met de patiënt: oke
- Wetenschappelijk gezien: er is niet zo veel zenuwweefsel, dat is niet het grootste kenmerk
van het pulpaweefsel —> neurovasculaire bundel
Wat is onze taak als endodontoloog?
= voorkomen en genezen van apicale parodontitis
Geen ziekte? Geen behandeling nodig!
Oorzaak nr 1 voor problemen in de tand: cariës
Als deze cariës in pulpa terechtkomt, komt er een ontstekingsreactie:
è Bacteriën krijgen toegang tot pulpa en komen dieper en dieper
è Lichaam reageert met ontstekingsreactie thv botniveau (sterke
vascularisatie en sterk IS), door chemische signalen (toxines) sturen
naar omgeving
è Botresorptie/granuloom: apicale parodontitis (opklaring op RX)
! Steriel, GEEN infectie/bacteriën binnen het granuloom
! Kan genezen, situatie kan terug fysiologisch normaal worden
Bv. Sealing diepe groeven bij kind = endo want je voorkomt dat bacteriën
dieper gaan, waterkoeling/rubberdam/… gebruiken bij vulling om aseptisch te
werken = endo want we voorkomen apicale pathologie
DUS niet enkel wortelkanaalbehandelingen horen bij de job van een endodontoloog
Endodontologie – S. Pedano 1
,Objectief van endodontische behandelingen
Het doel van endodontische behandelingen
= de preventie en behandeling van apicale periodontitis veroorzaakt door microbiologische
contaminatie van de pulpa en de wortelkanalen
Rekening houden met alle 3 doelen:
1) Biologisch doel
Het primaire doel van onze therapie: voorkomen & genezen peri-apicale parodontitis
Behandeling
1. Verwijdering van geïnfecteerd zacht en hard weefsel (werken met rubberen dam)
2. Creëren van voldoende ruimte voor desinfectantia en medicatie: zo kan deze het apicale
deel van het kanaal bereiken en obturatie van de kanalen toelaten
3. Behoud de integriteit van de overblijvende tandstructuur
2) Mechanisch doel
We respecteren de biomechanische eigenschappen van de tand en behouden de integriteit van
de tand (niet verzwakken)
Bv. Patiënt die wortekanaalbehandeling nodig heeft: niet zomaar beginnen zoeken, tand wordt
zo zwak dat deze kan breken —> biologische doel bereikt maar mechanische niet
3) Technisch doel
We ondernemen alle stappen zodat het kanaal proper gemaakt wordt tot het eindpunt van de
wortel, daarna plaatsen we een vulling zodat bacteriën buiten worden gehouden
Het doel bereiken is zeer moeilijk: wortelkanaalsysteem van de patiënt proper maken is zeer
moeilijk door de vertakkingen, zijkanalen,..
è Bacteriën verstoppen zich gemakkelijk
è Wij desinfecteren en ontsmetten maar maken het NIET steriel
è Aantal bacteriën zo laag mogelijk brengen maar is NOOIT nul
Waarom is het biologische doel primair?
è Je behandelt de patiënt, NIET de te korte witte lijn op de foto
è Ookal zijn het mechanisch & technisch doel bereikt: pathologie (peri-apicale laesi)
blijft bestaan dus biologisch doel niet bereikt, fail
è Ook andersom: ookal zijn het mechanisch & technisch doel niet bereikt: als er geen
peri-apicale laesi aanwezig is en de tand functioneert zonder symptomen dan is het
biologisch doel bereikt, succes
Endodontologie – S. Pedano 2
,H2- HET DENTINE-PULPA COMPLEX
Definitie
Pulpa: neurovasculaire pulpa
- Fibroblasten
- Extracellulaire matrix
o 3D constructie waarin cellen kunnen groeien en
prolifereren
o Proteïnen, mineralen,…
Wat maakt de tand uniek?
Pulpa zit vast in een “container”, deze kan niet groeien
è Belangrijkste reactie tegen ontsteking = zwelling
(dolor, rubor, calor, tumor)
è GEEN zwelling mogelijk want pulpa zit binnen een hard weefsel
Embryologie
Odontoblasten
= cellen die zich enkel in de tanden bevinden, maken dentine aan
Protrusies:
- Ameloblasten geven processus van Tomes
- Odontoblasten geven faeces van Tomes (fiber of tomes), gaan heel diep in de tubuli en
spelen belangrijke rol
è Sturen een biomechanisch signaal bij trauma, ontsteking, gevoel aan buitenkant
tand, verandering in T/suikergehalte/druk/…
è Odontoblasten beginnen dentine te maken om de pulpa te beschermen
Embryologische processen
1. Primaire dentale lamina
2. Placodes
3. Knopstadium - knopstadium – kapstadium
4. Early & late bell stadium
Start: glazuurvorming, pas op het einde worden de wortels
gemaakt (2-3j na eruptie tanden voor volledige vorming), opletten bij jonge patiënten!
Glazuurvorming klaar? Ameloblasten gaan dood DUS regeneratie van glazuur kan niet, kan
enkel gerepareerd worden met minimaal invasieve technieken
Endodontologie – S. Pedano 3
, Anatomie & structuur
Kenmerken odontoblastlaag
- Elke cel is apart van elkaar
- Lange cellen mooi naast mekaar
- Nucleus naar beneden
- Onder OB-laag cell-free zone: vooral ECM
- Onder cellen: neurovasculaire bundel
Coupe
1) Je ziet de verschillende lagen
è Dentine – predentine – OB laag – cell free zone – cell rich zone - pulpa
2) Je ziet zeer beperkte zenuwweefsel en bloedvaten
è Als bacterie binnenkomt in pulpa
è Reactie afweersysteem is zeer beperkt
è Bacteriën wegnemen met pulpo-ectomie of
wortelkanaalbehandeling
Zenuwweefsels
- A = gemyeliniseerd; snelle pijnscheut, 4 types (alfa, ß, gamma en ∂)
- B
- C = ongemyeliniseerd; trage reactie pijn, sterke zenuwvezel die zelfs pijn geeft bij bijna
volledig necrotische pulpa (tijdens behandeling) DUS verdoving gebruiken!
Functie
Functies pulpa
- Motorische funtie
- Sensorische functie
- Beschermende functie: de reden dat we pijn voelen als we cariës hebben, heeft te maken
met het sturen van een signaal naar het lichaam “er is een probleem”
o Belangrijkste functie!
o Tand verliezen = niet het probleem
o Bacteriën die binnendringen in het bot & het hele lichaam = het probleem!
Aanwezigheid vitale pulpaweefsel is de beste bescherming tegen problemen in de toekomst,
daarom wortelkanaalbehandeling vermijden!
Endodontologie – S. Pedano 4
