Mediarecht les 1
Wat?
- Media: middelen om te communiceren: pers, kranten, televisie,
websites, apps
- Recht: wettelijke/juridische regels – binnen de brede zin van het woord
zijn er regels die bindend zijn (omdat de regels op een formele manier
ontstaan en er sancties aan gebonden zijn bij de niet naleving ervan)
maar daarnaast ook niet bindende regels zoals bijv. hoffelijkheid
Mediarecht: regels die te maken met manieren waarop de mens
communiceert
Zie definitie van handboek: het geheel van rechtsregels met
betrekking tot de communicatievrijheid en de
massacommunicatiemiddelen
De bronnen van het mediarecht – mediarecht is een aparte rechtstak ->
wetboek mediarecht bestaat niet: het is een samenvatting van
verschillende lagen wetten:
- Hard law (bindende regels) verschillende niveaus:
o Internationaal, nationaal, regionaal wetgeving
o Rechtspraak (la bouche du droit) -> rechters maken geen
nieuwe wetten: mogen regels, feiten en wetten interpreteren:
hoe kunnen de feiten als een puzzelstuk in de regel passen
Hoe is abortus in Belgie toegelaten? Langs wetgevend
proces zie Koning Boudewijn die is afgestapt omdat hij
abortuswet niet wou tekenen
- Soft law (hoort in principe niet bij mediarecht want niet door overheid
genomen door formeel proces) -> maar soft law is heel belangrijk bij
mediarecht (= niet genomen door wetgevende macht en dus ook niet
bindend zijn maar zijn zelf regulerende regels) = ethische richtlijnen of
principes die de praktijk van de media beïnvloeden, maar die niet
noodzakelijk afdwingbaar zijn AANVULLEN
o Codes beroepsgeheimen
o Adviezen
Evolutie van mediarecht
- Ancien Regime veel restrictieve maatregelen -> maar wel geschreven
pers, drukpers (veel repressieve controle en macht vanuit de kerk)
- 18de – 19de eeuw: De Franse revolutie, opkomst van grondrechten
(rechten voor individuen) -> het concept staat, concept burger (zie
recht op vrijheid van meningsuiting, recht op toegang tot de pers)
, o Ook in grondwet van Belgie opgenomen -> 1831 Belgische
grondwet die beschouwd werd als de meest liberale grondwet
ter wereld
- 20 eeuw: technische revolutie: ontstaan Radio en televisie ->
ste
regulerend-organiserend wetgeving (maar bijv. ook ontstaan internet –
dus verschillende nieuwe vormen van communicatie)
- 21ste eeuw: globaal en samenhangend mediabeleid
o Proliferatie (snelle ontwikkeling) en profilering (op
verschillende niveaus, meer rechtspraak – we zien een
convergentie van mediakanalen – zie bijv. VRT die naast radio
en televisie ook website, sociale media gebruikt) – veel meer
media dus ook meer regels
o Verbinding met andere rechtstakken
o Technologische, economische en juridische convergentie
Veel opkomende vragen rond auteursrecht (subject)
Telecommunicatierecht (kanaal)
Computerrecht (kanaal)
Ict-recht (kanaal)
Veel opkomende vragen, kan je wel nog spreken van mediarecht, iedereen
is communicant en kan journalist zijn moeten er geen wetten ontwikkeld
worden binnen communicatierecht (proces), informatierecht (onderwerp) -
> media werd beschouwd als globaal iets
Afbakening van het domein
Focus: evenwicht tussen vrijheid van meningsuiting en grenzen
ter bescherming van andere legitieme rechten en belangen
Het mediarecht omvat:
1. De rechtsregels die het grondrecht van expressie- en de
communicatievrijheid waarborgen
2. De regulering die verbodsbepalingen of beperkingen oplegt aan de
expressie-en communicatievrijheid vanwege de media-inhoud
3. Regulering met betrekking tot de organisatie en de exploitatie van
de media als communicator/zender
4. Regulering met betrekking tot de organisatie en de exploitatie van
de middelen en de kanalen waarmee de media-inhoud wordt
verspreid
,Hoofdstuk 1: De vrijheid van
meningsuiting en de persvrijheid
Waarom is vrijheid van meningsuiting een grondrecht: drie belangrijke
reden:
Persoonlijke (zelf)expressie en autonomie (individus en
minderheden) -> belangrijk voor zelfontwikkeling en integriteit
van individuen & vooral voor minderheden
(Het is een beetje ouderwets om over persvrijheid te spreken,
maar het is uit traditie dat dit zo wordt gehanteerd)
Essentieel in een liberale democratie: orgaan om zich te kunnen
uitdrukken ten opzichte an overheid, een manier van wederzijdse
controle (pers, media: 4e macht – waakhond van de democratie)
o Liberale democratie legt de nadruk op vrijheid (democratie:
macht van volk, volk kiest) dus nuance van liberaal
(vrijheid) binnen democratie = een democratische
regeringsvorm waarbij politieke macht wordt beperkt door
de rechtsstaat en waarbij respect voor en bescherming van
fundamentele rechten en vrijheden centraal staan
Waarheidsvinding “Du choc des idées jaillit la lumière”: er zijn
verschillende waarheden en door fake news of desinformatie
komt de waarheid op
Waar gaan we grondwet terugvinden/toepassen?
- Gdpr, vrm, codex
- BUPO (burgerlijke en politieke rechten – steekt in 1 juridische document
& en sociale en economisch rechten steekt in ander document omdat
landen vaak niet beide documenten wouden tekenen) – Verdrag VN
(UVRM: universele verklaring van de rechten van de mens –
oorspronkelijk van de VN: New York)
o 10 december 1948: Roosevelt -> heel veel mensenrechten
(niet allemaal even bindend)
o De BUPO en de UVRM: vormt mensen catalogus van de VN
o Later op 6 december 1966 wordt BUPO en UVRM in een
verdrag goedgekeurd door de Algemene vergadering van de
verenigde naties (international convenant on civil and political
rights) -> trad in werking in 1976
, Belgie ratificeerde (erkennen en hanteren) het IVBPR in
1983
Zie artikel 19: beide richtingen: niet alleen in uiting maar
ook recht om te ontvangen
- EVRM: Europees verdrag voor de rechten van de mens -> van welke
instelling komt de EVRM? Raad van Europa (Straatsburg)
o Vooral bekend voor mensenrechten -> aangenomen op 4
november 1950
Artikel 10 -> tweede deel van artikel: je hebt plichten en
verantwoordelijkheid als je vrijheid van meningsuiting
uitoefent en de sancties kunnen bestaan op 3
voorwaarden
Moet in wet verbonden zijn: een staat kan de
vrijheid beperken door middel van een wet
o Ook de wet heeft voorwaarden – wet die
gepubliceerd is, toegankelijk is etc.
-> het moet voldoen aan een legitiem doel (zie
doelen in het artikel zelf – heel brede doelen)
Moet noodzakelijk zijn in een democratische
samenleving – dus elk doel moet proportioneel zijn
en dus kan enkel beperkt worden als het nodig is
o Hiervoor gaan rechters
proportionaliteitstoets gebruiken
o EHRM: Europees Hof voor de Rechten van de Mens: geen hof
van de Europese Unie maar van de raad van Europa
EVRM: ‘living instrument’
Wat?
- Media: middelen om te communiceren: pers, kranten, televisie,
websites, apps
- Recht: wettelijke/juridische regels – binnen de brede zin van het woord
zijn er regels die bindend zijn (omdat de regels op een formele manier
ontstaan en er sancties aan gebonden zijn bij de niet naleving ervan)
maar daarnaast ook niet bindende regels zoals bijv. hoffelijkheid
Mediarecht: regels die te maken met manieren waarop de mens
communiceert
Zie definitie van handboek: het geheel van rechtsregels met
betrekking tot de communicatievrijheid en de
massacommunicatiemiddelen
De bronnen van het mediarecht – mediarecht is een aparte rechtstak ->
wetboek mediarecht bestaat niet: het is een samenvatting van
verschillende lagen wetten:
- Hard law (bindende regels) verschillende niveaus:
o Internationaal, nationaal, regionaal wetgeving
o Rechtspraak (la bouche du droit) -> rechters maken geen
nieuwe wetten: mogen regels, feiten en wetten interpreteren:
hoe kunnen de feiten als een puzzelstuk in de regel passen
Hoe is abortus in Belgie toegelaten? Langs wetgevend
proces zie Koning Boudewijn die is afgestapt omdat hij
abortuswet niet wou tekenen
- Soft law (hoort in principe niet bij mediarecht want niet door overheid
genomen door formeel proces) -> maar soft law is heel belangrijk bij
mediarecht (= niet genomen door wetgevende macht en dus ook niet
bindend zijn maar zijn zelf regulerende regels) = ethische richtlijnen of
principes die de praktijk van de media beïnvloeden, maar die niet
noodzakelijk afdwingbaar zijn AANVULLEN
o Codes beroepsgeheimen
o Adviezen
Evolutie van mediarecht
- Ancien Regime veel restrictieve maatregelen -> maar wel geschreven
pers, drukpers (veel repressieve controle en macht vanuit de kerk)
- 18de – 19de eeuw: De Franse revolutie, opkomst van grondrechten
(rechten voor individuen) -> het concept staat, concept burger (zie
recht op vrijheid van meningsuiting, recht op toegang tot de pers)
, o Ook in grondwet van Belgie opgenomen -> 1831 Belgische
grondwet die beschouwd werd als de meest liberale grondwet
ter wereld
- 20 eeuw: technische revolutie: ontstaan Radio en televisie ->
ste
regulerend-organiserend wetgeving (maar bijv. ook ontstaan internet –
dus verschillende nieuwe vormen van communicatie)
- 21ste eeuw: globaal en samenhangend mediabeleid
o Proliferatie (snelle ontwikkeling) en profilering (op
verschillende niveaus, meer rechtspraak – we zien een
convergentie van mediakanalen – zie bijv. VRT die naast radio
en televisie ook website, sociale media gebruikt) – veel meer
media dus ook meer regels
o Verbinding met andere rechtstakken
o Technologische, economische en juridische convergentie
Veel opkomende vragen rond auteursrecht (subject)
Telecommunicatierecht (kanaal)
Computerrecht (kanaal)
Ict-recht (kanaal)
Veel opkomende vragen, kan je wel nog spreken van mediarecht, iedereen
is communicant en kan journalist zijn moeten er geen wetten ontwikkeld
worden binnen communicatierecht (proces), informatierecht (onderwerp) -
> media werd beschouwd als globaal iets
Afbakening van het domein
Focus: evenwicht tussen vrijheid van meningsuiting en grenzen
ter bescherming van andere legitieme rechten en belangen
Het mediarecht omvat:
1. De rechtsregels die het grondrecht van expressie- en de
communicatievrijheid waarborgen
2. De regulering die verbodsbepalingen of beperkingen oplegt aan de
expressie-en communicatievrijheid vanwege de media-inhoud
3. Regulering met betrekking tot de organisatie en de exploitatie van
de media als communicator/zender
4. Regulering met betrekking tot de organisatie en de exploitatie van
de middelen en de kanalen waarmee de media-inhoud wordt
verspreid
,Hoofdstuk 1: De vrijheid van
meningsuiting en de persvrijheid
Waarom is vrijheid van meningsuiting een grondrecht: drie belangrijke
reden:
Persoonlijke (zelf)expressie en autonomie (individus en
minderheden) -> belangrijk voor zelfontwikkeling en integriteit
van individuen & vooral voor minderheden
(Het is een beetje ouderwets om over persvrijheid te spreken,
maar het is uit traditie dat dit zo wordt gehanteerd)
Essentieel in een liberale democratie: orgaan om zich te kunnen
uitdrukken ten opzichte an overheid, een manier van wederzijdse
controle (pers, media: 4e macht – waakhond van de democratie)
o Liberale democratie legt de nadruk op vrijheid (democratie:
macht van volk, volk kiest) dus nuance van liberaal
(vrijheid) binnen democratie = een democratische
regeringsvorm waarbij politieke macht wordt beperkt door
de rechtsstaat en waarbij respect voor en bescherming van
fundamentele rechten en vrijheden centraal staan
Waarheidsvinding “Du choc des idées jaillit la lumière”: er zijn
verschillende waarheden en door fake news of desinformatie
komt de waarheid op
Waar gaan we grondwet terugvinden/toepassen?
- Gdpr, vrm, codex
- BUPO (burgerlijke en politieke rechten – steekt in 1 juridische document
& en sociale en economisch rechten steekt in ander document omdat
landen vaak niet beide documenten wouden tekenen) – Verdrag VN
(UVRM: universele verklaring van de rechten van de mens –
oorspronkelijk van de VN: New York)
o 10 december 1948: Roosevelt -> heel veel mensenrechten
(niet allemaal even bindend)
o De BUPO en de UVRM: vormt mensen catalogus van de VN
o Later op 6 december 1966 wordt BUPO en UVRM in een
verdrag goedgekeurd door de Algemene vergadering van de
verenigde naties (international convenant on civil and political
rights) -> trad in werking in 1976
, Belgie ratificeerde (erkennen en hanteren) het IVBPR in
1983
Zie artikel 19: beide richtingen: niet alleen in uiting maar
ook recht om te ontvangen
- EVRM: Europees verdrag voor de rechten van de mens -> van welke
instelling komt de EVRM? Raad van Europa (Straatsburg)
o Vooral bekend voor mensenrechten -> aangenomen op 4
november 1950
Artikel 10 -> tweede deel van artikel: je hebt plichten en
verantwoordelijkheid als je vrijheid van meningsuiting
uitoefent en de sancties kunnen bestaan op 3
voorwaarden
Moet in wet verbonden zijn: een staat kan de
vrijheid beperken door middel van een wet
o Ook de wet heeft voorwaarden – wet die
gepubliceerd is, toegankelijk is etc.
-> het moet voldoen aan een legitiem doel (zie
doelen in het artikel zelf – heel brede doelen)
Moet noodzakelijk zijn in een democratische
samenleving – dus elk doel moet proportioneel zijn
en dus kan enkel beperkt worden als het nodig is
o Hiervoor gaan rechters
proportionaliteitstoets gebruiken
o EHRM: Europees Hof voor de Rechten van de Mens: geen hof
van de Europese Unie maar van de raad van Europa
EVRM: ‘living instrument’
