Inhoudstafel
Deel 1 – Het recht en zijn bronnen......................................................................................2
Het begrip recht............................................................................................................... 2
Definitie........................................................................................................................ 3
Indeling van het recht...................................................................................................... 4
Objectief en subjectief recht......................................................................................... 4
Publiek recht................................................................................................................. 4
Privaat recht................................................................................................................. 4
Gemengde rechtstakken............................................................................................... 5
Internationaal recht...................................................................................................... 5
Bronnen van het recht – Materieel...................................................................................6
Bronnen van het recht - formeel......................................................................................6
1 – De wet.................................................................................................................... 6
2—Rechtspraak........................................................................................................... 12
3—Rechtsleer............................................................................................................. 13
4—Algemene rechtsbeginselen, gewoonte en billijkheid............................................13
DEEL 2 – Het Belgische staatsbestel (staatsrecht)............................................................15
Bronnen van staatsrecht / grondwettelijk recht.............................................................15
De gemeenschappen..................................................................................................... 15
De gewesten.................................................................................................................. 16
Brussel?......................................................................................................................... 17
De Gedecentraliseerde besturen...................................................................................17
A. De provincies.......................................................................................................... 18
B. De gemeenten........................................................................................................ 18
De ‘spreiding der machten............................................................................................ 18
De wetgevende macht (WM)......................................................................................18
De uitvoerende macht (UM)........................................................................................ 18
De rechterlijke macht (RM)......................................................................................... 19
Capita selecta: Het Belgische federalisme.....................................................................20
DEEL 3: BURGERLIJK RECHT.............................................................................................. 21
Algemeen...................................................................................................................... 21
Personenrecht................................................................................................................ 23
Familierecht................................................................................................................... 24
Huwelijk...................................................................................................................... 24
Echtscheiding............................................................................................................. 24
Afstamming................................................................................................................ 25
Samenlevingscontract (wettelijke samenwoning).......................................................26
Familiaal vermogensrecht.............................................................................................. 27
1|Page
, Huwelijksvermogensstelsel......................................................................................... 27
Niet-testamentair erfrecht.......................................................................................... 27
Testament................................................................................................................... 30
DEEL 4: STRAFRECHT........................................................................................................ 31
Rechterlijke organisatie in het strafprocesrecht.............................................................31
Strafrechtelijk legaliteitsbeginsel...................................................................................31
Soorten misdrijven......................................................................................................... 32
Concepten..................................................................................................................... 32
Bepaling strafmaat........................................................................................................ 34
Onderzoeksfase............................................................................................................. 35
Rechterlijke organisatie in het strafprocesrecht.............................................................37
Vonnisfase..................................................................................................................... 39
Straftoemeting............................................................................................................... 39
Internering..................................................................................................................... 39
DEEL 5: INTERNATIONAAL RECHT.....................................................................................40
De verenigde naties....................................................................................................... 40
Organen van de VN.................................................................................................... 40
NAVO............................................................................................................................. 41
Internationaal strafhof................................................................................................... 43
Raad van Europa............................................................................................................ 45
De Europese Unie.......................................................................................................... 46
De EGKS (1951-1952)................................................................................................. 46
De EEG en Euratom.................................................................................................... 46
De EG......................................................................................................................... 46
Het Verdrag van Maastricht........................................................................................47
Het Verdrag van Lissabon........................................................................................... 48
De organen................................................................................................................. 48
Deel 1 – Het recht en zijn bronnen
Het begrip recht
Waarom is recht noodzakelijk?
o Conflicten zijn onvermijdelijk.
o Er is geen alternatief.
o Het zorgt voor structuur in de samenleving.
2|Page
, o Legitimatie zorgt ervoor dat mensen de wetten aanvaarden en naleven.
o Het beperkt en beschermt onze vrijheid.
Definitie
Recht is het geheel van bindende regels dat de samenleving ordent en in stand houdt
door afdwingbaarheid via het staatsapparaat.
Recht is het geheel van bindende regels
o Gebodsbepalingen
Je bent verplicht tot bepaalde dingen.
Vb. Je moet aangifte doen bij geboorte, nakomen van huwelijksplichten,
belastingen betalen, …
o Verbodsbepalingen
Het recht verbiedt bepaald gedrag.
Vb. Je mag niet stelen, geen geweld gebruiken, geen misdrijven plegen, …
o Regels toepasbaar naar keuze
Bij het maken van keuzes horen bepaalde regels.
Vb. Testament, contract, …
o Regels m.b.t. termijnen, procedures, vormvoorschriften
Recht moet de samenleving ordenen en in stand houden
o Het recht bekrachtigt bestaande toestanden.
Het erkent en beschermt de bestaande rechten, plichten en verhouding tussen
mensen
o Het recht schept ook nieuwe toestanden.
Het creëren van nieuwe rechten of het reguleren van nieuwe situaties die in de
samenleving ontstaan.
Recht vereist gezag
Het naleven van het recht betekent dat iedereen zich aan de wet houdt, met sancties bij
overtreding, geregeld door de rechterlijke macht. Conflicten kunnen ook via bemiddeling
worden opgelost, waarbij een erkend bemiddelaar een win-win zoekt. Dit gebeurt
vrijwillig, vertrouwelijk en kan een rechtszaak vervangen.
Recht kan onderscheiden worden van andere normensystemen. Zoals Godsdienst, moraal
en beleefdheid.
CASE STUDY – Roe v. Wade 1973 VS Jackson Woman’s Health Organization 2022
Het voorbeeld van abortus in de Verenigde Staten laat goed zien dat recht afhankelijk is
van tijd, plaats en context. In de jaren 1970 stelden vrouwen in de VS hun recht op
abortus aan de orde bij het hoogste gerechtshof. In Roe v. Wade (1973) besloot het hof
dat vrouwen het recht hebben op abortus als onderdeel van het recht op privacy. Tegelijk
mochten individuele staten nog hun eigen regels en beperkingen vastleggen over hoe
abortus mocht plaatsvinden.
Later, in Dobbs v. Jackson Women’s Health Organization (2022), draaide het hof dit
gedeeltelijk terug. Hierdoor kregen conservatieve staten veel meer vrijheid om abortus te
verbieden of te beperken, terwijl op federaal niveau geen wet meer bepaalt dat abortus
overal toegestaan moet zijn.
3|Page
, Indeling van het recht
Objectief en subjectief recht
Objectief recht
o Geheel van gedragsregels die op een bepaald moment in een bepaalde
samenleving gelden.
o Gericht op de samenleving als geheel.
Vb. De rechtsregel die de huurder het recht heeft rustig genot te hebben van
het gehuurd goed.
Subjectief recht
o Rechten en plichten van het individu die voorvloeien uit het objectief recht.
o Gericht op het individu.
o Je kunt dit recht ook juridisch afdwingen
Vb. De huurder beschikt over het recht het rustig genot te hebben van de
gehuurde woning. De verhuurder is van zijn kant verplicht om dat rustig genot
te waarborgen.
Publiek recht
o Het staatsrecht of grondwettelijk recht
Het deel van het recht dat bepaalt hoe de staat is ingericht en hoe ze werkt.
Het legt vast wat de verschillende staatsmachten mogen doen en hoe ze
samenwerken. Het regelt ook de organisatie van politieke en rechterlijke
instellingen. Daarnaast beschermt het de basisrechten en vrijheden van de
burgers tegenover de staat.
o Het bestuursrecht of administratief recht
Het deel van het recht dat regelt hoe de overheid beslissingen neemt en
uitvoert. Het bepaalt ook welke regels er zijn voor de relatie tussen de
overheid en burgers, bijvoorbeeld bij een bouwvergunning. Daarnaast legt het
vast wat burgers kunnen doen als ze het niet eens zijn met een beslissing van
de overheid.
o Strafrecht
Het deel van het recht dat bepaalt welke handelingen of feiten verboden zijn
en strafbaar gesteld worden. Het legt ook vast welke straffen of maatregelen
er bij die overtredingen horen. Deze regels staan in het strafwetboek en
zorgen ervoor dat iedereen weet wat wel en niet mag, en wat de gevolgen zijn
als je de wet overtreedt.
o Strafprocesrecht
Het deel van het recht dat bepaalt welke stappen en procedures gevolgd
moeten worden als iemand een misdrijf heeft gepleegd of het strafrecht heeft
overtreden. Het staat in het wetboek van strafvordering en zorgt ervoor dat
het opsporen, vervolgen en berechten van verdachten op een correcte manier
gebeurt.
o Fiscaal recht
Het deel van het recht dat regelt welke belastingen burgers en bedrijven
moeten betalen. Het bepaalt ook hoe de overheid deze inkomsten kan heffen
en innen. Voorbeelden hiervan staan in wetten zoals het wetboek van
inkomstenbelastingen en het wetboek van successierechten.
Privaat recht
o Burgerlijk recht
Het deel van het recht dat de belangrijkste relaties tussen burgers regelt. Het
gaat over zaken zoals het statuut van personen, familiebanden (huwelijk,
afstamming, erfenis), contracten en de rechten op goederen. Het bevat de
4|Page
Deel 1 – Het recht en zijn bronnen......................................................................................2
Het begrip recht............................................................................................................... 2
Definitie........................................................................................................................ 3
Indeling van het recht...................................................................................................... 4
Objectief en subjectief recht......................................................................................... 4
Publiek recht................................................................................................................. 4
Privaat recht................................................................................................................. 4
Gemengde rechtstakken............................................................................................... 5
Internationaal recht...................................................................................................... 5
Bronnen van het recht – Materieel...................................................................................6
Bronnen van het recht - formeel......................................................................................6
1 – De wet.................................................................................................................... 6
2—Rechtspraak........................................................................................................... 12
3—Rechtsleer............................................................................................................. 13
4—Algemene rechtsbeginselen, gewoonte en billijkheid............................................13
DEEL 2 – Het Belgische staatsbestel (staatsrecht)............................................................15
Bronnen van staatsrecht / grondwettelijk recht.............................................................15
De gemeenschappen..................................................................................................... 15
De gewesten.................................................................................................................. 16
Brussel?......................................................................................................................... 17
De Gedecentraliseerde besturen...................................................................................17
A. De provincies.......................................................................................................... 18
B. De gemeenten........................................................................................................ 18
De ‘spreiding der machten............................................................................................ 18
De wetgevende macht (WM)......................................................................................18
De uitvoerende macht (UM)........................................................................................ 18
De rechterlijke macht (RM)......................................................................................... 19
Capita selecta: Het Belgische federalisme.....................................................................20
DEEL 3: BURGERLIJK RECHT.............................................................................................. 21
Algemeen...................................................................................................................... 21
Personenrecht................................................................................................................ 23
Familierecht................................................................................................................... 24
Huwelijk...................................................................................................................... 24
Echtscheiding............................................................................................................. 24
Afstamming................................................................................................................ 25
Samenlevingscontract (wettelijke samenwoning).......................................................26
Familiaal vermogensrecht.............................................................................................. 27
1|Page
, Huwelijksvermogensstelsel......................................................................................... 27
Niet-testamentair erfrecht.......................................................................................... 27
Testament................................................................................................................... 30
DEEL 4: STRAFRECHT........................................................................................................ 31
Rechterlijke organisatie in het strafprocesrecht.............................................................31
Strafrechtelijk legaliteitsbeginsel...................................................................................31
Soorten misdrijven......................................................................................................... 32
Concepten..................................................................................................................... 32
Bepaling strafmaat........................................................................................................ 34
Onderzoeksfase............................................................................................................. 35
Rechterlijke organisatie in het strafprocesrecht.............................................................37
Vonnisfase..................................................................................................................... 39
Straftoemeting............................................................................................................... 39
Internering..................................................................................................................... 39
DEEL 5: INTERNATIONAAL RECHT.....................................................................................40
De verenigde naties....................................................................................................... 40
Organen van de VN.................................................................................................... 40
NAVO............................................................................................................................. 41
Internationaal strafhof................................................................................................... 43
Raad van Europa............................................................................................................ 45
De Europese Unie.......................................................................................................... 46
De EGKS (1951-1952)................................................................................................. 46
De EEG en Euratom.................................................................................................... 46
De EG......................................................................................................................... 46
Het Verdrag van Maastricht........................................................................................47
Het Verdrag van Lissabon........................................................................................... 48
De organen................................................................................................................. 48
Deel 1 – Het recht en zijn bronnen
Het begrip recht
Waarom is recht noodzakelijk?
o Conflicten zijn onvermijdelijk.
o Er is geen alternatief.
o Het zorgt voor structuur in de samenleving.
2|Page
, o Legitimatie zorgt ervoor dat mensen de wetten aanvaarden en naleven.
o Het beperkt en beschermt onze vrijheid.
Definitie
Recht is het geheel van bindende regels dat de samenleving ordent en in stand houdt
door afdwingbaarheid via het staatsapparaat.
Recht is het geheel van bindende regels
o Gebodsbepalingen
Je bent verplicht tot bepaalde dingen.
Vb. Je moet aangifte doen bij geboorte, nakomen van huwelijksplichten,
belastingen betalen, …
o Verbodsbepalingen
Het recht verbiedt bepaald gedrag.
Vb. Je mag niet stelen, geen geweld gebruiken, geen misdrijven plegen, …
o Regels toepasbaar naar keuze
Bij het maken van keuzes horen bepaalde regels.
Vb. Testament, contract, …
o Regels m.b.t. termijnen, procedures, vormvoorschriften
Recht moet de samenleving ordenen en in stand houden
o Het recht bekrachtigt bestaande toestanden.
Het erkent en beschermt de bestaande rechten, plichten en verhouding tussen
mensen
o Het recht schept ook nieuwe toestanden.
Het creëren van nieuwe rechten of het reguleren van nieuwe situaties die in de
samenleving ontstaan.
Recht vereist gezag
Het naleven van het recht betekent dat iedereen zich aan de wet houdt, met sancties bij
overtreding, geregeld door de rechterlijke macht. Conflicten kunnen ook via bemiddeling
worden opgelost, waarbij een erkend bemiddelaar een win-win zoekt. Dit gebeurt
vrijwillig, vertrouwelijk en kan een rechtszaak vervangen.
Recht kan onderscheiden worden van andere normensystemen. Zoals Godsdienst, moraal
en beleefdheid.
CASE STUDY – Roe v. Wade 1973 VS Jackson Woman’s Health Organization 2022
Het voorbeeld van abortus in de Verenigde Staten laat goed zien dat recht afhankelijk is
van tijd, plaats en context. In de jaren 1970 stelden vrouwen in de VS hun recht op
abortus aan de orde bij het hoogste gerechtshof. In Roe v. Wade (1973) besloot het hof
dat vrouwen het recht hebben op abortus als onderdeel van het recht op privacy. Tegelijk
mochten individuele staten nog hun eigen regels en beperkingen vastleggen over hoe
abortus mocht plaatsvinden.
Later, in Dobbs v. Jackson Women’s Health Organization (2022), draaide het hof dit
gedeeltelijk terug. Hierdoor kregen conservatieve staten veel meer vrijheid om abortus te
verbieden of te beperken, terwijl op federaal niveau geen wet meer bepaalt dat abortus
overal toegestaan moet zijn.
3|Page
, Indeling van het recht
Objectief en subjectief recht
Objectief recht
o Geheel van gedragsregels die op een bepaald moment in een bepaalde
samenleving gelden.
o Gericht op de samenleving als geheel.
Vb. De rechtsregel die de huurder het recht heeft rustig genot te hebben van
het gehuurd goed.
Subjectief recht
o Rechten en plichten van het individu die voorvloeien uit het objectief recht.
o Gericht op het individu.
o Je kunt dit recht ook juridisch afdwingen
Vb. De huurder beschikt over het recht het rustig genot te hebben van de
gehuurde woning. De verhuurder is van zijn kant verplicht om dat rustig genot
te waarborgen.
Publiek recht
o Het staatsrecht of grondwettelijk recht
Het deel van het recht dat bepaalt hoe de staat is ingericht en hoe ze werkt.
Het legt vast wat de verschillende staatsmachten mogen doen en hoe ze
samenwerken. Het regelt ook de organisatie van politieke en rechterlijke
instellingen. Daarnaast beschermt het de basisrechten en vrijheden van de
burgers tegenover de staat.
o Het bestuursrecht of administratief recht
Het deel van het recht dat regelt hoe de overheid beslissingen neemt en
uitvoert. Het bepaalt ook welke regels er zijn voor de relatie tussen de
overheid en burgers, bijvoorbeeld bij een bouwvergunning. Daarnaast legt het
vast wat burgers kunnen doen als ze het niet eens zijn met een beslissing van
de overheid.
o Strafrecht
Het deel van het recht dat bepaalt welke handelingen of feiten verboden zijn
en strafbaar gesteld worden. Het legt ook vast welke straffen of maatregelen
er bij die overtredingen horen. Deze regels staan in het strafwetboek en
zorgen ervoor dat iedereen weet wat wel en niet mag, en wat de gevolgen zijn
als je de wet overtreedt.
o Strafprocesrecht
Het deel van het recht dat bepaalt welke stappen en procedures gevolgd
moeten worden als iemand een misdrijf heeft gepleegd of het strafrecht heeft
overtreden. Het staat in het wetboek van strafvordering en zorgt ervoor dat
het opsporen, vervolgen en berechten van verdachten op een correcte manier
gebeurt.
o Fiscaal recht
Het deel van het recht dat regelt welke belastingen burgers en bedrijven
moeten betalen. Het bepaalt ook hoe de overheid deze inkomsten kan heffen
en innen. Voorbeelden hiervan staan in wetten zoals het wetboek van
inkomstenbelastingen en het wetboek van successierechten.
Privaat recht
o Burgerlijk recht
Het deel van het recht dat de belangrijkste relaties tussen burgers regelt. Het
gaat over zaken zoals het statuut van personen, familiebanden (huwelijk,
afstamming, erfenis), contracten en de rechten op goederen. Het bevat de
4|Page
