INFECTIEZIEKTE 1
Bachelor 1 semester 2
Hoofdstuk 1: Inleiding
Grote evolutie in controle over infectieziekten-> vroeger was er weinig geweten en kan een uitbraak
vaak grote gevolgen hebben voor een samenleving (nu soms nog steeds: denk aan gebieden met
hongersnood en slechte hygiene)
Infecties hebben groot risico op onze gezondheid
Geschiedenis
Uitvindingen voor infectieziekte te bestrijden kwamen pas laat (vaccins,…)
- Poliouitbraak in 1950: met ijzeren long die onderdruk creëerden konden ze mensen laten
ademen die dit niet zelf meer konden →polio zorgde voor verlamming en slechte ademhaling
- Buiktyfus, malaria, mazelen: veel slachtoffers, kwam toen ook hier voor maar nu vooral in lage
ontwikkelingslanden
In tweede helft van 20ste eeuw ontwikkelden we veel antobiotica, vaccins, antifungica en
antivirale middelen → positief
Toch waren we als wereld niet klaar voor een pandemie (denk aan corona)
Toekomst:
- Veel nieuwe infectieziekten: bacterien en virussen blijven delen en muteren waardoor er
nieuwe varianten ontstaan die ook een eigen medicijn nodig hebben , of er ontstaan gewoon
nieuwe (door bv de mondialisering)
- Willen toenemende resistentie krijgen in samenleving→ vaccins
Belangrijkste doodoorzaken infectieziekten:
- Respiratoire infecties
- HIV/AIDS: humaan immunodeficiëntie virus veroorzaakt acquired immune deficiency
syndrome dat het immuunsysteem heel erg verzwakt
- infectieziekten die diarree veroorzaken (gastro-internaal): vaak door eten of slecht drinkwater
- tuberculose → Mycobacterium tuberculosis veroorzaakt ontstekingen in het lichaam, meestal
in de longen (bacterie heeft wel lange incubatie tijd dus duurt even voor deze ontdekt wordt)
- met vaccinatie-vermijdbare kinderziekten als polio
- malaria → parasieten die worden overgedragen via muggen veroorzaken koorts, hoofdpijn,
koude rillingen en spierpijn
- SOA’s
- meningitis → hersenvliesontsteking
- hepatitis B en C → ontsteking van de lever
- tropicale parasitaire ziekten
- dengue → virus wordt overgedragen via muggen en veroorzaakt plotselinge koorts, koude
rillingen en heftige hoofdpijn
hoe dieper de infectie in je lichaam komt en hoe dieper in steriele omgeving hoe schadelijker
deze infectie vaak is
Nieuw infectieziekten
- nieuwe pathogenen: SARS, covid, zika (gevaarlijk met zwangere vrouwen)
- identificatie van oorzakelijke pathogenen bij gekende infectieziekten
→ Legionella pneumophila veroorzaakt pneumonie (verspreid via damp
van darm water->spa, douches, koeltorens,.. zijn vatbaar hiervoor)
1
, →Bartonella henselae veroorzaakt kattenkrabziekte
- reeds gekende ziekten worden erkend als infectieziekten
→ Helicobacter pylori veroorzaakt ulcus
- reeds gekende pathogenen in nieuwe gebieden: bv west nile-like virus in USA ipv tropische
omgeving
- SARS: soort corona virus maar dan in 2003→ ook mondmaskers enzo
*er ontstaan zware afwijkingen bij hersenontwikkeling van foetussen die gedragen worden door een
moeder met zika (kwam veel voor in zuid amerika)
Verspreiden en gedrag van infectieziekten→ hangt af mensen
mensen begonnen dichter bij elkaar te wonen in nederzettingen + leven dicht samen met
dieren + voedsel wordt bewaard + afval → ontstaan van infectieziekten
- global village , urbanisatie
- antibioticaresistentie
- door technologieën krijgen ziektes kans om door te breken
→ bv. katheter helpt mensen maar is ook een ingangspunt voor bacteriën
Het besmettingsgevaar van een ziekte wordt beinvloed door dingen zoals de latente periode
en de incubatie tijd.
Latente periode: periode tot wanneer je dat door gaat geven → als je symptomen pas later
verschijnen dan je latente periode, hoe meer tijd mensen hebben om iemand anders te
besmetten voor dat ze zelf weten dat ze ziek zijn (meestal krijg je eerst symptomen en dan
ben je pas besmettelijk)
Incubatietijd: hoelang het duurt vooraleer een cel deelt, snel delende cellen nemen snel je
lichaam over
Malaria mug zit liever in open omgeving dus op vakantie gaan naar stad is vaak niet zo hoog
risico
Toenemende resistentie
Door ons overmatig gebruik van antibiotica neemt de resistentie tegen bepaalde medicijnen toe.
➔ één van de grootste doodsoorzaken in 2050 zal ziekte door antibiotica-resistente kiemen
belangrijkste pathogenen met nieuwe resistentie (bacterien die resistent zijn geworden)
MRSA methicilline-resistente staphylococcus aureus
VRSA vancomycine-resistente S. aureus
VRE vancomycine-resistente enterokokken
PRSP penicilline-resistente S. pneumoniae
ESBL extended-spectrum beta-lactamases → resistent tegen krachtig antibiotica
CPE carbapenemase producerende enterobacteriaceae
MRSA (belangrijke ziekenhuisbacterie), VRSA, VRE en PRSP zijn bacteriën die resistentie vertonen
2
,VRE hebben genetisch materiaal doorgegeven
aan VISA zodat deze semi-resistent en
later helemaal resistent (VRSA) werden
➔ je ziet dat wnr er antibiotica wordt
uitgevonden dat de bacterie in de
volgende jaren vaak een resistentie
opbouwt (steeds meer en meer
resistente bacterien
Evolutie van antibioticaresistentie: bacterie wordt blootgesteld aan antibiotica en zorgt ervoor dat de
bacteriën die per toeval een mutatie hebben die hen beschermt, een selectief voordeel hebben en
overleven. Zij gaan vervolgens voortplanten en je krijgt een nieuwe generatie van resistentere
bacteriën.
Bacteriën verspreiden zich via verschillende wegen. We zien bacteriën in mensen hun huishouden, bij
hun huisdieren... Via voedsel kun je ook bacteriën doorgeven, maar op die manier ook antibiotica-
resistentie.
One Health= refereert dat de gezondheid van mensen gelinkt is aan de gezondheid van dieren en de
omgeving.
Verschillende mechanismen van resistentie in gram-negatieve bacteriën
- verlies van porines waardoor antibiotica de cel niet meer binnen kan raken
- β-lactamasen in periplasmatische ruimte
o specifieke eiwitten die β-lactam antibiotica openbreken
→wordt normaal in celwand ingebouwd om deze te verzwakken
- overexpressie van transmembranaire efflux-pomp
o AB snel weer naar buiten pompen voor het kan werken (geen volledige resistentie)
- bypassen van targets van antibiotica
- target mutaties
- aanmaak van antibiotica-modificerende enzymen
- mutatie in lipopolysaccharidenstructuren → belangrijk component op celoppervlak
- ribosomale mutatie of modificatie
o ribosomen zijn anders in bacteriën dus worden als target gebruikt door AB
snelle verschijning van β-lactamasen in gram-negatieve bacteriën
- meer ESBL, resistente infecties
- meer gebruik van carbapenem
- grotere carbapenem resistentie
resistent worden van gram-negatieven
- bacteriën muteren en ondergaan veranderingen in hun genetisch materiaal (traag en random)
- bacteriën wisselen genetisch materiaal uit via pili waardoor resistentie kan worden doorgegeven
infectieziekten verspreiden zich via reizen en biologische componenten → voedsel, drinkwater, van
dier naar mens, tussen gezinsleden, mensen waar je mee samenleeft
Beperkte beschikbaarheid van nieuwe antibiotica
- United Nations zijn samengekomen om een lijst te maken van bacteriën waar dringend nieuwe
antibiotica voor nodig is
→strijd tegen AMR (antimicrobial resistance)
- steeds minder nieuwe antibioticaklassen
→in afgelopen 10 jaar werd er 1 antibiotica gecommercialiseerd (oxazolidinones) , wel veel nieuwe
antifungica
- farmaceutische sector houdt zich er niet meer bezig want het kost veel om te ontwikkelen en zal
3
, alleen maar in beperkte, ernstige gevallen worden gebruikt (blijven vaak nog te commercieel
denken, geen winst= stopzetting onderzoek)
→vaak als er een nieuw werkende antibiotica is willen ze dit in ziekenhuizen niet gebruiken maar
pas als al de rest niet meer werkt of als de nood hoog is (willen niet direct al resistentie creeren)
- pipeline ontwikkeling van antibiotica werd grotendeels stopgezet
- eenvoudige ingrepen als een keizersnede of heupoperatie kunnen op termijn onmogelijk worden
- gram-positieven
o grootste markt met beperkt aantal producten in pipeline
o resistentie daalt in aantal landen
- gram-negatieven
o beperkt marktaandeel met zeer weinig producten in de pipeline
o resistentie stijgt wereldwijd
Nieuwe diagnostische tools en vaccins
Gebruik van breedspectrum antibiotica door een beperkte diagnostische ondersteuning →
microbiologische diagnostiek is duur en te traag (pathogeen opkweken en onderzoeken) →
nood aan snelle, eenvoudige en point-of-care tests (zodat we echt weten wat er aan de hand is
en we veel specifiekere antibiotica kunnen maken)
Betere diagnostiek→ kosten verlagen
Ontwikkeling van chips waarin een staal moet worden aangebracht en die dan meteen geanalyseerd
wordt, sequencers vergelijken het hele genoom van het virus met andere om te bepalen welke soort
en welke resistentie deze heeft→ informatie analysen
Sequencen= staaltjes sequenties bekijken en kijken wat daar in zit
Labodiagnostiek gebeurt nu met gram-straining en MALDITOF op verschillende stalen van bloed,
urine,…
➔ worden in cultuur gebracht en opgekweek→ worden dan bestudeerd zodat we weten wat het
is->gepaste antibiotica geven
➔ hergroei en subtyperen van gevonden soorten
4
Bachelor 1 semester 2
Hoofdstuk 1: Inleiding
Grote evolutie in controle over infectieziekten-> vroeger was er weinig geweten en kan een uitbraak
vaak grote gevolgen hebben voor een samenleving (nu soms nog steeds: denk aan gebieden met
hongersnood en slechte hygiene)
Infecties hebben groot risico op onze gezondheid
Geschiedenis
Uitvindingen voor infectieziekte te bestrijden kwamen pas laat (vaccins,…)
- Poliouitbraak in 1950: met ijzeren long die onderdruk creëerden konden ze mensen laten
ademen die dit niet zelf meer konden →polio zorgde voor verlamming en slechte ademhaling
- Buiktyfus, malaria, mazelen: veel slachtoffers, kwam toen ook hier voor maar nu vooral in lage
ontwikkelingslanden
In tweede helft van 20ste eeuw ontwikkelden we veel antobiotica, vaccins, antifungica en
antivirale middelen → positief
Toch waren we als wereld niet klaar voor een pandemie (denk aan corona)
Toekomst:
- Veel nieuwe infectieziekten: bacterien en virussen blijven delen en muteren waardoor er
nieuwe varianten ontstaan die ook een eigen medicijn nodig hebben , of er ontstaan gewoon
nieuwe (door bv de mondialisering)
- Willen toenemende resistentie krijgen in samenleving→ vaccins
Belangrijkste doodoorzaken infectieziekten:
- Respiratoire infecties
- HIV/AIDS: humaan immunodeficiëntie virus veroorzaakt acquired immune deficiency
syndrome dat het immuunsysteem heel erg verzwakt
- infectieziekten die diarree veroorzaken (gastro-internaal): vaak door eten of slecht drinkwater
- tuberculose → Mycobacterium tuberculosis veroorzaakt ontstekingen in het lichaam, meestal
in de longen (bacterie heeft wel lange incubatie tijd dus duurt even voor deze ontdekt wordt)
- met vaccinatie-vermijdbare kinderziekten als polio
- malaria → parasieten die worden overgedragen via muggen veroorzaken koorts, hoofdpijn,
koude rillingen en spierpijn
- SOA’s
- meningitis → hersenvliesontsteking
- hepatitis B en C → ontsteking van de lever
- tropicale parasitaire ziekten
- dengue → virus wordt overgedragen via muggen en veroorzaakt plotselinge koorts, koude
rillingen en heftige hoofdpijn
hoe dieper de infectie in je lichaam komt en hoe dieper in steriele omgeving hoe schadelijker
deze infectie vaak is
Nieuw infectieziekten
- nieuwe pathogenen: SARS, covid, zika (gevaarlijk met zwangere vrouwen)
- identificatie van oorzakelijke pathogenen bij gekende infectieziekten
→ Legionella pneumophila veroorzaakt pneumonie (verspreid via damp
van darm water->spa, douches, koeltorens,.. zijn vatbaar hiervoor)
1
, →Bartonella henselae veroorzaakt kattenkrabziekte
- reeds gekende ziekten worden erkend als infectieziekten
→ Helicobacter pylori veroorzaakt ulcus
- reeds gekende pathogenen in nieuwe gebieden: bv west nile-like virus in USA ipv tropische
omgeving
- SARS: soort corona virus maar dan in 2003→ ook mondmaskers enzo
*er ontstaan zware afwijkingen bij hersenontwikkeling van foetussen die gedragen worden door een
moeder met zika (kwam veel voor in zuid amerika)
Verspreiden en gedrag van infectieziekten→ hangt af mensen
mensen begonnen dichter bij elkaar te wonen in nederzettingen + leven dicht samen met
dieren + voedsel wordt bewaard + afval → ontstaan van infectieziekten
- global village , urbanisatie
- antibioticaresistentie
- door technologieën krijgen ziektes kans om door te breken
→ bv. katheter helpt mensen maar is ook een ingangspunt voor bacteriën
Het besmettingsgevaar van een ziekte wordt beinvloed door dingen zoals de latente periode
en de incubatie tijd.
Latente periode: periode tot wanneer je dat door gaat geven → als je symptomen pas later
verschijnen dan je latente periode, hoe meer tijd mensen hebben om iemand anders te
besmetten voor dat ze zelf weten dat ze ziek zijn (meestal krijg je eerst symptomen en dan
ben je pas besmettelijk)
Incubatietijd: hoelang het duurt vooraleer een cel deelt, snel delende cellen nemen snel je
lichaam over
Malaria mug zit liever in open omgeving dus op vakantie gaan naar stad is vaak niet zo hoog
risico
Toenemende resistentie
Door ons overmatig gebruik van antibiotica neemt de resistentie tegen bepaalde medicijnen toe.
➔ één van de grootste doodsoorzaken in 2050 zal ziekte door antibiotica-resistente kiemen
belangrijkste pathogenen met nieuwe resistentie (bacterien die resistent zijn geworden)
MRSA methicilline-resistente staphylococcus aureus
VRSA vancomycine-resistente S. aureus
VRE vancomycine-resistente enterokokken
PRSP penicilline-resistente S. pneumoniae
ESBL extended-spectrum beta-lactamases → resistent tegen krachtig antibiotica
CPE carbapenemase producerende enterobacteriaceae
MRSA (belangrijke ziekenhuisbacterie), VRSA, VRE en PRSP zijn bacteriën die resistentie vertonen
2
,VRE hebben genetisch materiaal doorgegeven
aan VISA zodat deze semi-resistent en
later helemaal resistent (VRSA) werden
➔ je ziet dat wnr er antibiotica wordt
uitgevonden dat de bacterie in de
volgende jaren vaak een resistentie
opbouwt (steeds meer en meer
resistente bacterien
Evolutie van antibioticaresistentie: bacterie wordt blootgesteld aan antibiotica en zorgt ervoor dat de
bacteriën die per toeval een mutatie hebben die hen beschermt, een selectief voordeel hebben en
overleven. Zij gaan vervolgens voortplanten en je krijgt een nieuwe generatie van resistentere
bacteriën.
Bacteriën verspreiden zich via verschillende wegen. We zien bacteriën in mensen hun huishouden, bij
hun huisdieren... Via voedsel kun je ook bacteriën doorgeven, maar op die manier ook antibiotica-
resistentie.
One Health= refereert dat de gezondheid van mensen gelinkt is aan de gezondheid van dieren en de
omgeving.
Verschillende mechanismen van resistentie in gram-negatieve bacteriën
- verlies van porines waardoor antibiotica de cel niet meer binnen kan raken
- β-lactamasen in periplasmatische ruimte
o specifieke eiwitten die β-lactam antibiotica openbreken
→wordt normaal in celwand ingebouwd om deze te verzwakken
- overexpressie van transmembranaire efflux-pomp
o AB snel weer naar buiten pompen voor het kan werken (geen volledige resistentie)
- bypassen van targets van antibiotica
- target mutaties
- aanmaak van antibiotica-modificerende enzymen
- mutatie in lipopolysaccharidenstructuren → belangrijk component op celoppervlak
- ribosomale mutatie of modificatie
o ribosomen zijn anders in bacteriën dus worden als target gebruikt door AB
snelle verschijning van β-lactamasen in gram-negatieve bacteriën
- meer ESBL, resistente infecties
- meer gebruik van carbapenem
- grotere carbapenem resistentie
resistent worden van gram-negatieven
- bacteriën muteren en ondergaan veranderingen in hun genetisch materiaal (traag en random)
- bacteriën wisselen genetisch materiaal uit via pili waardoor resistentie kan worden doorgegeven
infectieziekten verspreiden zich via reizen en biologische componenten → voedsel, drinkwater, van
dier naar mens, tussen gezinsleden, mensen waar je mee samenleeft
Beperkte beschikbaarheid van nieuwe antibiotica
- United Nations zijn samengekomen om een lijst te maken van bacteriën waar dringend nieuwe
antibiotica voor nodig is
→strijd tegen AMR (antimicrobial resistance)
- steeds minder nieuwe antibioticaklassen
→in afgelopen 10 jaar werd er 1 antibiotica gecommercialiseerd (oxazolidinones) , wel veel nieuwe
antifungica
- farmaceutische sector houdt zich er niet meer bezig want het kost veel om te ontwikkelen en zal
3
, alleen maar in beperkte, ernstige gevallen worden gebruikt (blijven vaak nog te commercieel
denken, geen winst= stopzetting onderzoek)
→vaak als er een nieuw werkende antibiotica is willen ze dit in ziekenhuizen niet gebruiken maar
pas als al de rest niet meer werkt of als de nood hoog is (willen niet direct al resistentie creeren)
- pipeline ontwikkeling van antibiotica werd grotendeels stopgezet
- eenvoudige ingrepen als een keizersnede of heupoperatie kunnen op termijn onmogelijk worden
- gram-positieven
o grootste markt met beperkt aantal producten in pipeline
o resistentie daalt in aantal landen
- gram-negatieven
o beperkt marktaandeel met zeer weinig producten in de pipeline
o resistentie stijgt wereldwijd
Nieuwe diagnostische tools en vaccins
Gebruik van breedspectrum antibiotica door een beperkte diagnostische ondersteuning →
microbiologische diagnostiek is duur en te traag (pathogeen opkweken en onderzoeken) →
nood aan snelle, eenvoudige en point-of-care tests (zodat we echt weten wat er aan de hand is
en we veel specifiekere antibiotica kunnen maken)
Betere diagnostiek→ kosten verlagen
Ontwikkeling van chips waarin een staal moet worden aangebracht en die dan meteen geanalyseerd
wordt, sequencers vergelijken het hele genoom van het virus met andere om te bepalen welke soort
en welke resistentie deze heeft→ informatie analysen
Sequencen= staaltjes sequenties bekijken en kijken wat daar in zit
Labodiagnostiek gebeurt nu met gram-straining en MALDITOF op verschillende stalen van bloed,
urine,…
➔ worden in cultuur gebracht en opgekweek→ worden dan bestudeerd zodat we weten wat het
is->gepaste antibiotica geven
➔ hergroei en subtyperen van gevonden soorten
4
