Samenvatting Nationale Actua
Wat is politiek?
Politeia (Oudgrieks)
verwijst naar alles wat betrekking heeft op de polis : burgerlijke samenleving
politiek is territoriaal betrekking op staten, EU
politieke besluiten zijn bindend : geen absoluut gegeven : context is belangrijk + voorwaarden
politieke regelgeving evolueert in de tijd : waarden en normen veranderen
politiek is de plicht van elke burger (bv. jury van assisen, stemplicht, …)
politiek is het streven naar een heilstaat via dialoog = een zo goed mogelijke samenleving (geen haat, geen
armoede, geen racisme, …) moet in dialoog, anders heb je een dictatuur
politiek is macht :
bij vorst
bij het volk (Franse Revolutie)
politiek is besturen (regering)
politiek regelt het publieke leven
politiek is verzoenen (in conflict is de politiek verantwoordelijk voor verzoening)
politiek is conflict en strijd (bv. corona : beleid is niet soepel verlopen)
een oplossing zoeken
scheppen van een rechtvaardige samenleving
keuzes maken = besluitvorming = conflictmanagement
Wat is politicologie?
= de wetenschap van de politicologen (= menswetenschap)
ze heeft een eigen onderzoeksobject en methode, een aparte opleiding met een eigen curriculum en een
eigen wetenschappelijke gemeenschap, d.w.z. studenten, afgestudeerden, docenten, onderzoekers
zijn politicologen neutraal? neen, want alle sociaalwetenschappelijk onderzoek is in zekere mate
onvermijdelijk subjectief (niemand is volledig neutraal)
het is een wetenschap die worstelt met strikte objectiviteit
,politicologen worden gevraagd om uitleg te geven
zij doen dat met een zelfkritiek
zij staan tussen de politici en de politieke journalisten (ménage à trois)
Media hebben de afgelopen jaren een grote verandering doorgemaakt :
vroeger : verzuiling : elke politieke partij had een eigen krant
nu : kranten zijn onafhankelijk
de rol van het journalistieke medium :
informeert
opinieert (bv. opiniestukken)
peilt (opiniepeilingen verkiezingen)
journalisten moeten in de politiek ook omgaan met een woordvoerder
regelt externe communicatie van een partij
onderhoudt contacten met de pers
brengt relevante informatie van de partij naar buiten
verschil met woordvoerders van bedrijven : wv. van een partij werken meestal achter de schermen
(politici communiceren liever zelf)
DEMOCRATIE: intro
Pers en politiek functioneren in een democratisch systeem
Postdemocratie : er is geen conflict meer door het eenheidsdenken
kiezers hebben geen ‘macht’ omdat er geen keuze is tussen alternatieve visies
Mounk : ondemocratisch liberalisme : liberalisme (vrijheid) zonder inspraak v/h volk ze zijn in handen van
de elite (ivoren toren)
onliberale democratie : het gevaar dat mensen zelf kiezen voor minder vrijheid via verkiezingen worden
autoritaire leiders aangesteld (bv. Polen, Hongarije, …)
Rechts-populistische partijen hollen de democratie uit
adhv. populistische slogans
construeren hun eigen parallel universum door fake news die ze via sociale media verspreiden
de ‘optimisten’ vinden echter dat het populisme niet persé een teken is dat de democratie in verval is
Zij stellen dat de keuze voor Trump destijds (na Obama) juist als een correctie kan aanzien worden.
Populistische stromingen wijzen erop dat er problemen zijn met de democratie, maar door populisme
komen die problemen naar boven en kunnen die tot verbetering leiden
,Partijen ‘presenteren’ hun boodschap op een eenvoudige, vaak ludieke manier via sociale media.
nieuwe evolutie sinds opkomst sociale media
interactieve democratie?
iedereen (of toch bijna iedereen) is het erover eens dat democratie nodig is
zelfs autoritaire leiders stellen zich als democraten voor.
Democratie : waarom?
iedere partij kan het invullen zoals zij zelf willen eigen ideologische invulling
James Mill : zonder democratie streven mensen toch maar hun eigenbelang na. Zonder overheid zouden de
sterken de zwakken onder de voet lopen.
aan die eigen invulling zijn beperkingen : in 1952 werd in Duitsland de Socialistische Reichtspartei
Deutschland (SRD) – opvolger van de NSDAP – verboden. Het eerste partijverbod in de prille
naoorlogse Duitse democratie was een feit.
Het verbod was gebaseerd op een uitgebreid juridisch kader, dat partijen ongrondwettelijk kon
verklaren en dus ook verbieden.
Democratie = voortdurend in beweging en onder druk
In Vlaanderen was na ‘verkiezingen 24 november 1991’ (zwarte zondag) het prioriteit om kloof
tussen burger en politiek’ te dichten.
vandaag is die kloof nog steeds actueel
Democratie : de macht van de massa?
basis ligt in Athene : de oude Grieken hadden overlegmodellen
vandaag : democratie staat voor een reeks principes die op een verschillende manier gerealiseerd kunnen
worden
de democratie is nooit af, het is een permanent werk om te blijven schaven aan de democratische
instellingen
het organiseren van democratie is niet zonder discussie, voorbeeld : stemrecht of stemplicht…
stemrecht voor migranten of 16-jarigen? rechten van minderheden?
, verkiezingen België en Europa ‘24
In de DDR (Deutsche Demokratische Republik) bestond er zoiets als ‘volksdemocratie’
MAAR : er was maar 1 partij toegelaten.
geen echte democratie
gelijkheid moest worden gerealiseerd via sociale gelijkheid en niet via politieke gelijkheid
Politieke gelijkheid is niet hetzelfde als sociale gelijkheid!!!!
Politieke gelijkheid betekent dat iedereen één stem heeft, maar sociale gelijkheid betekent dat
iedereen evenveel kansen en rijkdom heeft — en dat is vaak niet zo.
Er bestaat ook zoiets als schijndemocratie schijnverkiezingen :
gemanipuleerde verkiezingen waaraan de oppositie niet mag meedoen
of waar de oppositie wel mag meedoen MAAR resultaten worden vervalst
doen we toch een poging om democratie in een definitie te gieten, komen we bij die van de Oostenrijkse
econoom Joseph Schumpeter :
“Die institutionele regeling om tot politieke besluitvorming te komen waarbij individuen de beslissingsmacht
krijgen door middel van een concurrentiestrijd om de stemmen van de burgers.”
Geen democratie zonder conflict :
democratie drijft op verschil, conflict en tegenstelling
ook een techniek om onvermijdelijke maatschappelijke conflicten aan te pakken en vreedzaam op te
lossen
de burgers vertrouwen ze toe aan een vergadering van vertegenwoordigers
beschikken over tijd, kennis en de vaardigheden om het debat aan te gaan
met oog op het algemeen belang en respect voor rechten, vrijheden, …
Wat is politiek?
Politeia (Oudgrieks)
verwijst naar alles wat betrekking heeft op de polis : burgerlijke samenleving
politiek is territoriaal betrekking op staten, EU
politieke besluiten zijn bindend : geen absoluut gegeven : context is belangrijk + voorwaarden
politieke regelgeving evolueert in de tijd : waarden en normen veranderen
politiek is de plicht van elke burger (bv. jury van assisen, stemplicht, …)
politiek is het streven naar een heilstaat via dialoog = een zo goed mogelijke samenleving (geen haat, geen
armoede, geen racisme, …) moet in dialoog, anders heb je een dictatuur
politiek is macht :
bij vorst
bij het volk (Franse Revolutie)
politiek is besturen (regering)
politiek regelt het publieke leven
politiek is verzoenen (in conflict is de politiek verantwoordelijk voor verzoening)
politiek is conflict en strijd (bv. corona : beleid is niet soepel verlopen)
een oplossing zoeken
scheppen van een rechtvaardige samenleving
keuzes maken = besluitvorming = conflictmanagement
Wat is politicologie?
= de wetenschap van de politicologen (= menswetenschap)
ze heeft een eigen onderzoeksobject en methode, een aparte opleiding met een eigen curriculum en een
eigen wetenschappelijke gemeenschap, d.w.z. studenten, afgestudeerden, docenten, onderzoekers
zijn politicologen neutraal? neen, want alle sociaalwetenschappelijk onderzoek is in zekere mate
onvermijdelijk subjectief (niemand is volledig neutraal)
het is een wetenschap die worstelt met strikte objectiviteit
,politicologen worden gevraagd om uitleg te geven
zij doen dat met een zelfkritiek
zij staan tussen de politici en de politieke journalisten (ménage à trois)
Media hebben de afgelopen jaren een grote verandering doorgemaakt :
vroeger : verzuiling : elke politieke partij had een eigen krant
nu : kranten zijn onafhankelijk
de rol van het journalistieke medium :
informeert
opinieert (bv. opiniestukken)
peilt (opiniepeilingen verkiezingen)
journalisten moeten in de politiek ook omgaan met een woordvoerder
regelt externe communicatie van een partij
onderhoudt contacten met de pers
brengt relevante informatie van de partij naar buiten
verschil met woordvoerders van bedrijven : wv. van een partij werken meestal achter de schermen
(politici communiceren liever zelf)
DEMOCRATIE: intro
Pers en politiek functioneren in een democratisch systeem
Postdemocratie : er is geen conflict meer door het eenheidsdenken
kiezers hebben geen ‘macht’ omdat er geen keuze is tussen alternatieve visies
Mounk : ondemocratisch liberalisme : liberalisme (vrijheid) zonder inspraak v/h volk ze zijn in handen van
de elite (ivoren toren)
onliberale democratie : het gevaar dat mensen zelf kiezen voor minder vrijheid via verkiezingen worden
autoritaire leiders aangesteld (bv. Polen, Hongarije, …)
Rechts-populistische partijen hollen de democratie uit
adhv. populistische slogans
construeren hun eigen parallel universum door fake news die ze via sociale media verspreiden
de ‘optimisten’ vinden echter dat het populisme niet persé een teken is dat de democratie in verval is
Zij stellen dat de keuze voor Trump destijds (na Obama) juist als een correctie kan aanzien worden.
Populistische stromingen wijzen erop dat er problemen zijn met de democratie, maar door populisme
komen die problemen naar boven en kunnen die tot verbetering leiden
,Partijen ‘presenteren’ hun boodschap op een eenvoudige, vaak ludieke manier via sociale media.
nieuwe evolutie sinds opkomst sociale media
interactieve democratie?
iedereen (of toch bijna iedereen) is het erover eens dat democratie nodig is
zelfs autoritaire leiders stellen zich als democraten voor.
Democratie : waarom?
iedere partij kan het invullen zoals zij zelf willen eigen ideologische invulling
James Mill : zonder democratie streven mensen toch maar hun eigenbelang na. Zonder overheid zouden de
sterken de zwakken onder de voet lopen.
aan die eigen invulling zijn beperkingen : in 1952 werd in Duitsland de Socialistische Reichtspartei
Deutschland (SRD) – opvolger van de NSDAP – verboden. Het eerste partijverbod in de prille
naoorlogse Duitse democratie was een feit.
Het verbod was gebaseerd op een uitgebreid juridisch kader, dat partijen ongrondwettelijk kon
verklaren en dus ook verbieden.
Democratie = voortdurend in beweging en onder druk
In Vlaanderen was na ‘verkiezingen 24 november 1991’ (zwarte zondag) het prioriteit om kloof
tussen burger en politiek’ te dichten.
vandaag is die kloof nog steeds actueel
Democratie : de macht van de massa?
basis ligt in Athene : de oude Grieken hadden overlegmodellen
vandaag : democratie staat voor een reeks principes die op een verschillende manier gerealiseerd kunnen
worden
de democratie is nooit af, het is een permanent werk om te blijven schaven aan de democratische
instellingen
het organiseren van democratie is niet zonder discussie, voorbeeld : stemrecht of stemplicht…
stemrecht voor migranten of 16-jarigen? rechten van minderheden?
, verkiezingen België en Europa ‘24
In de DDR (Deutsche Demokratische Republik) bestond er zoiets als ‘volksdemocratie’
MAAR : er was maar 1 partij toegelaten.
geen echte democratie
gelijkheid moest worden gerealiseerd via sociale gelijkheid en niet via politieke gelijkheid
Politieke gelijkheid is niet hetzelfde als sociale gelijkheid!!!!
Politieke gelijkheid betekent dat iedereen één stem heeft, maar sociale gelijkheid betekent dat
iedereen evenveel kansen en rijkdom heeft — en dat is vaak niet zo.
Er bestaat ook zoiets als schijndemocratie schijnverkiezingen :
gemanipuleerde verkiezingen waaraan de oppositie niet mag meedoen
of waar de oppositie wel mag meedoen MAAR resultaten worden vervalst
doen we toch een poging om democratie in een definitie te gieten, komen we bij die van de Oostenrijkse
econoom Joseph Schumpeter :
“Die institutionele regeling om tot politieke besluitvorming te komen waarbij individuen de beslissingsmacht
krijgen door middel van een concurrentiestrijd om de stemmen van de burgers.”
Geen democratie zonder conflict :
democratie drijft op verschil, conflict en tegenstelling
ook een techniek om onvermijdelijke maatschappelijke conflicten aan te pakken en vreedzaam op te
lossen
de burgers vertrouwen ze toe aan een vergadering van vertegenwoordigers
beschikken over tijd, kennis en de vaardigheden om het debat aan te gaan
met oog op het algemeen belang en respect voor rechten, vrijheden, …
