2025-2026 Gerechtelijke
expertise
Prof. dr. Sylvie Tack
,Inhoudsopgave
.............................................................................................................................................................. 3
DEEL I: BURGERLIJKE EXPERTISE ............................................................................................................ 4
Algemene beginselen van het burgerlijk bewijsrecht ................................................................................ 4
A. Het burgerlijk bewijsrecht .................................................................................................................. 4
Afdeling 1. Rol van het bewijsrecht .............................................................................................................. 4
Afdeling 2. Begripsbepaling ......................................................................................................................... 4
Afdeling 3. Kenmerken van het Belgische bewijsrecht.................................................................................. 4
Afdeling 4. Enkele basisbegrippen ............................................................................................................... 7
B. Ruimere Situering ............................................................................................................................. 9
Afdeling 1. Taakverdeling tussen rechter en partijen .................................................................................... 9
Afdeling 2. Andere relevante basisbeginselen .............................................................................................. 9
C. Voorwerp van bewijs ...................................................................................................................... 11
Afdeling 1. Feiten ....................................................................................................................................... 11
Afdeling 2. 'Feiten' die geen bewijs behoeven ............................................................................................ 11
D. Bewijslast ..................................................................................................................................... 12
Afdeling 1. Begripsbepaling ....................................................................................................................... 12
Afdeling 2. Uitgangspunt ............................................................................................................................ 12
Afdeling 3. Bewijsmedewerking ................................................................................................................. 13
Afdeling 4. Omkering van bewijslast .......................................................................................................... 13
E. Bewijsmiddelen.............................................................................................................................. 14
Afdeling 1. Ondertekend geschrift.............................................................................................................. 14
Afdeling 2. Getuigenbewijs ........................................................................................................................ 15
Afdeling 3. Vermoedens ............................................................................................................................. 15
Afdeling 4. Bekentenis ............................................................................................................................... 16
Afdeling 5. Eed ........................................................................................................................................... 16
Afdeling 6. Deskundigenverslag ................................................................................................................. 16
F. Ondernemingsbewijsrecht .............................................................................................................. 17
Afdeling 1. Toepassingsgebied (art. 8.11, §1) ............................................................................................. 17
Afdeling 2. Bewijs via boekhouding ............................................................................................................ 18
Afdeling 3. Bewijs via factuur ..................................................................................................................... 18
Gerechtelijke Expertise (civiele zaken) .................................................................................................. 20
Inleiding: Begripsafbakening................................................................................................................ 20
Hoofdstuk 1: De soorten deskundigenonderzoek en de aanstelling van de deskundige .............................. 21
Afdeling 1: Gerechtelijk deskundigenonderzoek ........................................................................................ 21
Hoofdstuk 2: Verloop van het deskundigenonderzoek ............................................................................ 33
Algemene beginselen – overzicht ............................................................................................................... 33
De controlerechter (art. 973 Ger.W.) .......................................................................................................... 33
Medewerkingsplicht van de partijen........................................................................................................... 34
1
, Tegenspraak .............................................................................................................................................. 35
Deskundigenonderzoek en derden ............................................................................................................ 36
Relatie rechter–deskundige ....................................................................................................................... 37
Overzicht verloop deskundigenonderzoek ................................................................................................. 38
Hoofdstuk 3: Bewijswaarde van het deskundigenverslag ........................................................................ 42
Hoofdstuk 4: Verhaalmiddelen tegen de deskundige en zijn verslag ......................................................... 42
§1 Verhaalmiddelen tegen het deskundigenverslag ................................................................................... 42
§2 Verhaalmiddelen tegen de deskundige.................................................................................................. 44
Hoofdstuk 5: Kosten en erelonen van deskundigen ................................................................................ 46
DEEL II: STRAFRECHTELIJKE EXPERTISE ................................................................................................ 49
Hoofdstuk 1: Inleiding .......................................................................................................................... 49
Afdeling 1. Begripsomschrijving ........................................................................................................... 49
Afdeling 2. Wettelijk kader ................................................................................................................... 50
Afdeling 3. Exclusief deskundigenkorps? .............................................................................................. 52
Hoofdstuk 2: Aanstelling deskundige .................................................................................................... 53
Afdeling 1. Tijdens vooronderzoek ........................................................................................................ 53
(1) Aanstelling door PdK (en zijn hulpofficieren) ......................................................................................... 53
(2) Aanstelling door Onderzoeksrechter ..................................................................................................... 54
Afdeling 2. Bij de regeling der rechtspleging ........................................................................................... 57
Afdeling 3. Door rechter ten gronde ...................................................................................................... 58
Hoofdstuk 3: Opdracht van de deskundige ............................................................................................ 59
Specialiteit ................................................................................................................................................ 59
Techniciteit................................................................................................................................................ 59
Sanctionering ............................................................................................................................................ 59
Andere beperkingen opdracht ................................................................................................................... 60
Hoofdstuk 4: Verloop van de expertise .................................................................................................. 61
Afdeling 1. Benaarstiging uitvoering opdracht ........................................................................................ 61
Afdeling 2. Wijze inwerkingstelling deskundige ...................................................................................... 61
Afdeling 3. Weigering opdracht?........................................................................................................... 62
Afdeling 4. Eedaflegging deskundige ..................................................................................................... 62
Afdeling 5. Tegensprekelijkheid deskundigenonderzoek ......................................................................... 63
Afdeling 6. Andere aspecten van de uitvoering van de opdracht ............................................................... 68
Hoofdstuk 5: Verslag van de deskundige ............................................................................................... 71
Hoofdstuk 6: Bewijswaarde expertiseverslag ........................................................................................ 73
Hoofdstuk 7: Verhaalmiddelen tegen de expert ..................................................................................... 73
Hoofdstuk 8: Deskundige ter zitting ....................................................................................................... 74
Hoofdstuk 9: Kosten ............................................................................................................................. 75
Expertise op strafgebied ..................................................................................................................... 75
Expertises op burgerlijk gebied ............................................................................................................ 77
Rechtsbijstand (ook voor kosten van technische adviseurs) .................................................................... 78
2
,Examen
- schriftelijk
- wetboek mag mee
- Kennis-, inzichts- als toepassingsvragen
3
, DEEL I: BURGERLIJKE EXPERTISE
Algemene beginselen van het burgerlijk bewijsrecht
A. Het burgerlijk bewijsrecht
Afdeling 1. Rol van het bewijsrecht
• Elke rechtszaak steunt op een bepaalde feitenconstellatie ➔ feiten als vertrekpunt voor de
toepassing van het recht. Rechter kan pas een uitspraak doen als de feiten bewezen worden.
• Het bewijs als brug tussen de betwisting en de rechterlijke overtuiging
○ 'als … dan' redenering: als bepaald feit zich heeft voorgedaan (vb. x heeft y aangereden)
dan wordt hieraan juridisch gevolg gehecht (vb. x is aansprakelijk)
○ Indien de feiten door de TP betwist worden, moet eiser ze bewijzen ➔ je moet dus niet
perse alles bewijzen als eiser. Maar alles wat door een tegenpartij betwist wordt, moet je
wel kunnen aantonen.
• Loutere beweringen volstaan niet (Cass. 14 januari 2000)
Afdeling 2. Begripsbepaling
• Bewijsrecht = geheel van regels die bepalen hoe een juridische waarheid kan worden bewezen
(juridische waarheid is ook niet altijd de echte waarheid)
○ Leidraad voor rechters
○ Uit welke bewijselementen kan welk juridisch gevolg worden getrokken
• Onderscheid met Angelsaksische landen (bv. in de VS): filterfunctie (welk bewijs
toelaatbaar t.a.v. rechter/jury) ➔ daar is het vooral de partijen die met een bepaald bewijs naar
voor komen en kan tegenpartij zich verzetten tegen dat bewijs. Rechter moet dan filteren of
bezwaar toelaatbaar is of niet.
○ 'objection' (bezwaar tegen bepaald bewijs) / 'sustained' (gegrond, bewijs geweerd) /
'overruled' (bezwaar afgewezen dus bewijs is toegelaten)
○ Elke partij komt met eigen deskundige (<-> BE: rb stelt gerechtsdeskundige aan (neemt
niet weg dat partijen nog altijd een eigen technisch raadsman kunnen nemen).
○ Richtlijnen rond betrouwbaarheid en wetenschappelijkheid bewijs
○ Volledig andere manier van bewijzen van zaken en omgaan met bewijsmiddelen!
Afdeling 3. Kenmerken van het Belgische bewijsrecht
1. Duaal bewijsstelsel
• Regels verspreid over 2 wetboeken
○ Gerechtelijk Wetboek (Hoofdstuk 8 van Titel III van Boek II): bewijsvoering,
onderzoeksmaatregelen (verloop)
4
, ○ Burgerlijk Wetboek (Boek 8): bewijslast, bewijsmiddelen (materieel) + hiërarchie – recent
hervormd, in werking sinds 1 november 2020
2. Vrije bewijsvoering als uitgangspunt (art. 8.8 BW)
• Partijen kiezen zelf welke bewijsmiddelen zij aanwenden (vb. getuigenverklaring, e-mails,
whatsapp berichten) ➔ kiezen zelf op welke manier zij hun vordering bewijzen.
• Rechter beoordeelt vrij de waarde ervan
• Uitzondering: gereglementeerd bewijsstelsel voor bewijs van rechtshandelingen tussen/tegen
particulieren (= niet-ondernemingen) (art. 8.9 BW) ➔ striktere regels!
○ Ondertekend geschrift vereist voor rechtshandelingen > 3.500 EUR (bv. koop-verkoopovk)
○ Slechts 5 aanvaarde bewijsmiddelen: ondertekend geschrift, getuigen, feitelijke
vermoedens, bekentenis en eed
○ Voorrang van geschrift boven getuigen en vermoedens (hiërarchie!)
○ Rechter gebonden om bepaalde bewijsmiddelen te aanvaarden (kan vb. schriftelijk bewijs
niet terzijde schuiven)
3. In het teken van de relatieve waarheidsvinding
• Enkel 'waarheid' die op wettelijke wijze kan bewezen worden
• Juridische waarheid ≠ werkelijke waarheid (vb. uitlenen geldsom zonder bewijs op papier)
• Feiten die niet kunnen bewezen worden = juridisch onbestaand
• Idee van proceseconomie: voorkeur voor meest eenvoudige, snelle en goedkope
onderzoeksmaatregel (subsidiariteit van onderzoeksmaatregelen!)
Voorbeeld: medisch aansprakelijkheidsrecht – arts bij afnemen van bloed veroorzaakt klein
letsel ➔ medische fout, maar schade beperkt. Inhoudelijk heeft die een punt, maar geen
expertise doen ➔ er zal zonder onderzoeksmaatregel worden beslist.
Voorbeeld: in een rechtszaak nood aan zeer hoog gespecialiseerde technische experten in het
buitenland ➔ niet altijd meest snelle en goedkope en efficiënte oplossing.
Het subsidiariteitsbeginsel van onderzoeksmaatregelen = telkens wanneer rechter een
onderzoeksmaatregel beveelt, moet die nagaan of er geen minder vergaande of ev.
goedkopere, snellere maatregel is dan hetgeen door de partijen is gevraagd.
5
,Onrechtmatig bewijs en onrechtmatig verkregen bewijs (Antigoonleer)
• ➔ Verschil zit in waar de onrechtmatigheid zich bevindt:
Onrechtmatig bewijs: het bewijs zelf is onrechtmatig, vb. verklaring in strijd met
beroepsgeheim, bv. advocaat onthult vertrouwelijke informatie van een cliënt.
o Uitzondering op beroepsgeheim : getuigenis in rechte (voor een rechter verklaring
afleggen) ! Verklaring afleggen tov een niet-rechter (bv. parketmagistraat, politieagent)
= WEL schending van beroepsgeheim! = onrechtmatig bewijs
• Onrechtmatig verkregen bewijs: het bewijs op zich mag bestaan, maar de manier waarop men
het verkreeg was onrechtmatig, vb. voorleggen e-mail verkregen door snuisteren in iemands
mailbox, vb. gesprek wordt illegaal afgeluisterd.
Ondertussen is de regel achterwege gelaten dat bewijs dat op onrechtmatige wijze werd
verkregen, sowieso uit de debatten moet worden geweerd (‘fruits of the poisonous tree’), maar er
gelden wel nog steeds beperkingen:
• Niet (altijd) toegelaten (Antigoonleer) - Cass. 14 juni 2021 en 16 december 2021: gebruik
onrechtmatig verkregen bewijs kan slechts geweerd worden indien de bewijsverkrijging de
betrouwbaarheid aantast OF het recht op een eerlijk proces in gevaar brengt
○ Rechter houdt rekening met: wijze waarop bewijs werd verkregen, ernst onrechtmatigheid,
bewijsnood, houding wederpartij
• Antwerpen 16 februari 2021: een door de rechtbank geweerd stuk kan niet via een
deskundigenonderzoek toch binnengeslopen worden, maar deskundige mag wél kennis nemen
van de informatie (als dit valt binnen de opdracht van de deskundige).
4. Meeste bewijsregels van aanvullend recht (art. 8.2 BW)
• Type rechtsregels:
o openbare orde : geen afwijking mogelijk (zelfs niet bij contract), ambthalve opwerpen,
ter bescherming van maatschappij
o dwingend recht : bescherming van bepaalde groepen (bv. WN’s, consumenten), niet
verplicht op te werpen
o aanvullend recht: andersluidende afspraken zijn mogelijk
• Partijen kunnen zelf hun bewijsregels overeenkomen (bv. bank).
Vb. Art. 15.2 Algemeen Reglement der Verrichtingen Belfius: 'De Klant aanvaardt dat de door
de Bank opgeslagen informatorische/elektronische gegevens het bewijs vormen van
verrichtingen...'
6
,Afdeling 4. Enkele basisbegrippen
Overzichtsschema basisbegrippen:
Begrip Inhoud Wettelijke
basis
Voorwerp van bewijs Wat moet bewezen worden? = Alleen Art. 8.3 BW
aangevoerde en betwiste feiten
Bewijslast / Wie moet bewijzen? Art. 8.4 BW
bewijsvoeringslast/
bewijsrisico
Bewijsmiddelen Hoe? = 5 geregelde bewijsmiddelen (BW): BW
geschrift, getuigen, vermoedens, bekentenis, eed
Bewijsstelsel Gereglementeerd (art. 8.9) of vrij bewijs (art. 8.8) BW
Bewijswaarde Mate waarin een bewijselement de rechter Art. 8.1, 14° BW
overtuigt
○ Onderscheid:
▪ wettelijke (art. 8.1, 15°)
- Beperkt aantal
bewijsmiddelen (onderhandse
& authentieke akten,
wettelijke vermoedens,
bekentenissen)
- Rechter is verplicht om ze te
aanvaarden
▪ vrije bewijswaarde
- Alle andere bewijsmiddelen
- Soevereine appreciatie door
rechter (‘ik interpreteer dit zo’)
Vraag: wat is de bewijswaarde van een
deskundigenverslag? Is een rechter verplicht dit te
volgen? = men maakt een onderscheid tussen de
feitelijke vaststellingen (bv. litteken van die
grootte) vs. het gevolg/conclusie dat die daaraan
geeft. Rechter heeft meer speelruimte om van die
conclusie af te wijken.
7
, Bewijsstandaard = indicatie van overtuigingsgraad van de rechter Art. 8.5 en 8.6
○ Intensiteit waarmee partij aangevoerde BW
feiten moet bewijzen
○ Geen objectief meetapparaat
○ Redelijke mate van zekerheid (art. 8.5):
geen absolute zekerheid dus!
○ Verlaging van de bewijsstandaard
mogelijk (art. 8.6),
Bewijsstandaard richt zich tot de rechter (niet tot
de deskundige)
Voorbeeld: MRI-scan, tinnitus ontstaan want geen
koptelefoon ➔ “wie zegt dat hierdoor tinnitus is
ontstaan, misschien had zij dit hiervoor al”?
Deskundige heeft besloten dat met zekere mate
van zekerheid die tinnitus door MRI-scan is
ontstaan door bepaalde elementen uit de zaak. De
rechter heeft dit advies van de deskundige
gevolgd.
Voorbeeld: vervalsing handtekening, deskundige
stelt dat de handtekening met een ‘zeer hoge
waarschijnlijkheid’ van de partij is. Rechter is
hierdoor niet gebonden maar kan zich hier wel
door laten leiden. “Ik neem er akte van, maar ik
twijfel nog altijd”.
Conclusie: rechter is niet gebonden door het
advies van de deskundige, ook niet zijn
appreciatie van redelijke mate van zekerheid.
Cass.: de mate van zekerheid waarmee de
gerechtsdeskundige zijn bevindingen formuleert is
niet bindend voor de rechter!!!
8
expertise
Prof. dr. Sylvie Tack
,Inhoudsopgave
.............................................................................................................................................................. 3
DEEL I: BURGERLIJKE EXPERTISE ............................................................................................................ 4
Algemene beginselen van het burgerlijk bewijsrecht ................................................................................ 4
A. Het burgerlijk bewijsrecht .................................................................................................................. 4
Afdeling 1. Rol van het bewijsrecht .............................................................................................................. 4
Afdeling 2. Begripsbepaling ......................................................................................................................... 4
Afdeling 3. Kenmerken van het Belgische bewijsrecht.................................................................................. 4
Afdeling 4. Enkele basisbegrippen ............................................................................................................... 7
B. Ruimere Situering ............................................................................................................................. 9
Afdeling 1. Taakverdeling tussen rechter en partijen .................................................................................... 9
Afdeling 2. Andere relevante basisbeginselen .............................................................................................. 9
C. Voorwerp van bewijs ...................................................................................................................... 11
Afdeling 1. Feiten ....................................................................................................................................... 11
Afdeling 2. 'Feiten' die geen bewijs behoeven ............................................................................................ 11
D. Bewijslast ..................................................................................................................................... 12
Afdeling 1. Begripsbepaling ....................................................................................................................... 12
Afdeling 2. Uitgangspunt ............................................................................................................................ 12
Afdeling 3. Bewijsmedewerking ................................................................................................................. 13
Afdeling 4. Omkering van bewijslast .......................................................................................................... 13
E. Bewijsmiddelen.............................................................................................................................. 14
Afdeling 1. Ondertekend geschrift.............................................................................................................. 14
Afdeling 2. Getuigenbewijs ........................................................................................................................ 15
Afdeling 3. Vermoedens ............................................................................................................................. 15
Afdeling 4. Bekentenis ............................................................................................................................... 16
Afdeling 5. Eed ........................................................................................................................................... 16
Afdeling 6. Deskundigenverslag ................................................................................................................. 16
F. Ondernemingsbewijsrecht .............................................................................................................. 17
Afdeling 1. Toepassingsgebied (art. 8.11, §1) ............................................................................................. 17
Afdeling 2. Bewijs via boekhouding ............................................................................................................ 18
Afdeling 3. Bewijs via factuur ..................................................................................................................... 18
Gerechtelijke Expertise (civiele zaken) .................................................................................................. 20
Inleiding: Begripsafbakening................................................................................................................ 20
Hoofdstuk 1: De soorten deskundigenonderzoek en de aanstelling van de deskundige .............................. 21
Afdeling 1: Gerechtelijk deskundigenonderzoek ........................................................................................ 21
Hoofdstuk 2: Verloop van het deskundigenonderzoek ............................................................................ 33
Algemene beginselen – overzicht ............................................................................................................... 33
De controlerechter (art. 973 Ger.W.) .......................................................................................................... 33
Medewerkingsplicht van de partijen........................................................................................................... 34
1
, Tegenspraak .............................................................................................................................................. 35
Deskundigenonderzoek en derden ............................................................................................................ 36
Relatie rechter–deskundige ....................................................................................................................... 37
Overzicht verloop deskundigenonderzoek ................................................................................................. 38
Hoofdstuk 3: Bewijswaarde van het deskundigenverslag ........................................................................ 42
Hoofdstuk 4: Verhaalmiddelen tegen de deskundige en zijn verslag ......................................................... 42
§1 Verhaalmiddelen tegen het deskundigenverslag ................................................................................... 42
§2 Verhaalmiddelen tegen de deskundige.................................................................................................. 44
Hoofdstuk 5: Kosten en erelonen van deskundigen ................................................................................ 46
DEEL II: STRAFRECHTELIJKE EXPERTISE ................................................................................................ 49
Hoofdstuk 1: Inleiding .......................................................................................................................... 49
Afdeling 1. Begripsomschrijving ........................................................................................................... 49
Afdeling 2. Wettelijk kader ................................................................................................................... 50
Afdeling 3. Exclusief deskundigenkorps? .............................................................................................. 52
Hoofdstuk 2: Aanstelling deskundige .................................................................................................... 53
Afdeling 1. Tijdens vooronderzoek ........................................................................................................ 53
(1) Aanstelling door PdK (en zijn hulpofficieren) ......................................................................................... 53
(2) Aanstelling door Onderzoeksrechter ..................................................................................................... 54
Afdeling 2. Bij de regeling der rechtspleging ........................................................................................... 57
Afdeling 3. Door rechter ten gronde ...................................................................................................... 58
Hoofdstuk 3: Opdracht van de deskundige ............................................................................................ 59
Specialiteit ................................................................................................................................................ 59
Techniciteit................................................................................................................................................ 59
Sanctionering ............................................................................................................................................ 59
Andere beperkingen opdracht ................................................................................................................... 60
Hoofdstuk 4: Verloop van de expertise .................................................................................................. 61
Afdeling 1. Benaarstiging uitvoering opdracht ........................................................................................ 61
Afdeling 2. Wijze inwerkingstelling deskundige ...................................................................................... 61
Afdeling 3. Weigering opdracht?........................................................................................................... 62
Afdeling 4. Eedaflegging deskundige ..................................................................................................... 62
Afdeling 5. Tegensprekelijkheid deskundigenonderzoek ......................................................................... 63
Afdeling 6. Andere aspecten van de uitvoering van de opdracht ............................................................... 68
Hoofdstuk 5: Verslag van de deskundige ............................................................................................... 71
Hoofdstuk 6: Bewijswaarde expertiseverslag ........................................................................................ 73
Hoofdstuk 7: Verhaalmiddelen tegen de expert ..................................................................................... 73
Hoofdstuk 8: Deskundige ter zitting ....................................................................................................... 74
Hoofdstuk 9: Kosten ............................................................................................................................. 75
Expertise op strafgebied ..................................................................................................................... 75
Expertises op burgerlijk gebied ............................................................................................................ 77
Rechtsbijstand (ook voor kosten van technische adviseurs) .................................................................... 78
2
,Examen
- schriftelijk
- wetboek mag mee
- Kennis-, inzichts- als toepassingsvragen
3
, DEEL I: BURGERLIJKE EXPERTISE
Algemene beginselen van het burgerlijk bewijsrecht
A. Het burgerlijk bewijsrecht
Afdeling 1. Rol van het bewijsrecht
• Elke rechtszaak steunt op een bepaalde feitenconstellatie ➔ feiten als vertrekpunt voor de
toepassing van het recht. Rechter kan pas een uitspraak doen als de feiten bewezen worden.
• Het bewijs als brug tussen de betwisting en de rechterlijke overtuiging
○ 'als … dan' redenering: als bepaald feit zich heeft voorgedaan (vb. x heeft y aangereden)
dan wordt hieraan juridisch gevolg gehecht (vb. x is aansprakelijk)
○ Indien de feiten door de TP betwist worden, moet eiser ze bewijzen ➔ je moet dus niet
perse alles bewijzen als eiser. Maar alles wat door een tegenpartij betwist wordt, moet je
wel kunnen aantonen.
• Loutere beweringen volstaan niet (Cass. 14 januari 2000)
Afdeling 2. Begripsbepaling
• Bewijsrecht = geheel van regels die bepalen hoe een juridische waarheid kan worden bewezen
(juridische waarheid is ook niet altijd de echte waarheid)
○ Leidraad voor rechters
○ Uit welke bewijselementen kan welk juridisch gevolg worden getrokken
• Onderscheid met Angelsaksische landen (bv. in de VS): filterfunctie (welk bewijs
toelaatbaar t.a.v. rechter/jury) ➔ daar is het vooral de partijen die met een bepaald bewijs naar
voor komen en kan tegenpartij zich verzetten tegen dat bewijs. Rechter moet dan filteren of
bezwaar toelaatbaar is of niet.
○ 'objection' (bezwaar tegen bepaald bewijs) / 'sustained' (gegrond, bewijs geweerd) /
'overruled' (bezwaar afgewezen dus bewijs is toegelaten)
○ Elke partij komt met eigen deskundige (<-> BE: rb stelt gerechtsdeskundige aan (neemt
niet weg dat partijen nog altijd een eigen technisch raadsman kunnen nemen).
○ Richtlijnen rond betrouwbaarheid en wetenschappelijkheid bewijs
○ Volledig andere manier van bewijzen van zaken en omgaan met bewijsmiddelen!
Afdeling 3. Kenmerken van het Belgische bewijsrecht
1. Duaal bewijsstelsel
• Regels verspreid over 2 wetboeken
○ Gerechtelijk Wetboek (Hoofdstuk 8 van Titel III van Boek II): bewijsvoering,
onderzoeksmaatregelen (verloop)
4
, ○ Burgerlijk Wetboek (Boek 8): bewijslast, bewijsmiddelen (materieel) + hiërarchie – recent
hervormd, in werking sinds 1 november 2020
2. Vrije bewijsvoering als uitgangspunt (art. 8.8 BW)
• Partijen kiezen zelf welke bewijsmiddelen zij aanwenden (vb. getuigenverklaring, e-mails,
whatsapp berichten) ➔ kiezen zelf op welke manier zij hun vordering bewijzen.
• Rechter beoordeelt vrij de waarde ervan
• Uitzondering: gereglementeerd bewijsstelsel voor bewijs van rechtshandelingen tussen/tegen
particulieren (= niet-ondernemingen) (art. 8.9 BW) ➔ striktere regels!
○ Ondertekend geschrift vereist voor rechtshandelingen > 3.500 EUR (bv. koop-verkoopovk)
○ Slechts 5 aanvaarde bewijsmiddelen: ondertekend geschrift, getuigen, feitelijke
vermoedens, bekentenis en eed
○ Voorrang van geschrift boven getuigen en vermoedens (hiërarchie!)
○ Rechter gebonden om bepaalde bewijsmiddelen te aanvaarden (kan vb. schriftelijk bewijs
niet terzijde schuiven)
3. In het teken van de relatieve waarheidsvinding
• Enkel 'waarheid' die op wettelijke wijze kan bewezen worden
• Juridische waarheid ≠ werkelijke waarheid (vb. uitlenen geldsom zonder bewijs op papier)
• Feiten die niet kunnen bewezen worden = juridisch onbestaand
• Idee van proceseconomie: voorkeur voor meest eenvoudige, snelle en goedkope
onderzoeksmaatregel (subsidiariteit van onderzoeksmaatregelen!)
Voorbeeld: medisch aansprakelijkheidsrecht – arts bij afnemen van bloed veroorzaakt klein
letsel ➔ medische fout, maar schade beperkt. Inhoudelijk heeft die een punt, maar geen
expertise doen ➔ er zal zonder onderzoeksmaatregel worden beslist.
Voorbeeld: in een rechtszaak nood aan zeer hoog gespecialiseerde technische experten in het
buitenland ➔ niet altijd meest snelle en goedkope en efficiënte oplossing.
Het subsidiariteitsbeginsel van onderzoeksmaatregelen = telkens wanneer rechter een
onderzoeksmaatregel beveelt, moet die nagaan of er geen minder vergaande of ev.
goedkopere, snellere maatregel is dan hetgeen door de partijen is gevraagd.
5
,Onrechtmatig bewijs en onrechtmatig verkregen bewijs (Antigoonleer)
• ➔ Verschil zit in waar de onrechtmatigheid zich bevindt:
Onrechtmatig bewijs: het bewijs zelf is onrechtmatig, vb. verklaring in strijd met
beroepsgeheim, bv. advocaat onthult vertrouwelijke informatie van een cliënt.
o Uitzondering op beroepsgeheim : getuigenis in rechte (voor een rechter verklaring
afleggen) ! Verklaring afleggen tov een niet-rechter (bv. parketmagistraat, politieagent)
= WEL schending van beroepsgeheim! = onrechtmatig bewijs
• Onrechtmatig verkregen bewijs: het bewijs op zich mag bestaan, maar de manier waarop men
het verkreeg was onrechtmatig, vb. voorleggen e-mail verkregen door snuisteren in iemands
mailbox, vb. gesprek wordt illegaal afgeluisterd.
Ondertussen is de regel achterwege gelaten dat bewijs dat op onrechtmatige wijze werd
verkregen, sowieso uit de debatten moet worden geweerd (‘fruits of the poisonous tree’), maar er
gelden wel nog steeds beperkingen:
• Niet (altijd) toegelaten (Antigoonleer) - Cass. 14 juni 2021 en 16 december 2021: gebruik
onrechtmatig verkregen bewijs kan slechts geweerd worden indien de bewijsverkrijging de
betrouwbaarheid aantast OF het recht op een eerlijk proces in gevaar brengt
○ Rechter houdt rekening met: wijze waarop bewijs werd verkregen, ernst onrechtmatigheid,
bewijsnood, houding wederpartij
• Antwerpen 16 februari 2021: een door de rechtbank geweerd stuk kan niet via een
deskundigenonderzoek toch binnengeslopen worden, maar deskundige mag wél kennis nemen
van de informatie (als dit valt binnen de opdracht van de deskundige).
4. Meeste bewijsregels van aanvullend recht (art. 8.2 BW)
• Type rechtsregels:
o openbare orde : geen afwijking mogelijk (zelfs niet bij contract), ambthalve opwerpen,
ter bescherming van maatschappij
o dwingend recht : bescherming van bepaalde groepen (bv. WN’s, consumenten), niet
verplicht op te werpen
o aanvullend recht: andersluidende afspraken zijn mogelijk
• Partijen kunnen zelf hun bewijsregels overeenkomen (bv. bank).
Vb. Art. 15.2 Algemeen Reglement der Verrichtingen Belfius: 'De Klant aanvaardt dat de door
de Bank opgeslagen informatorische/elektronische gegevens het bewijs vormen van
verrichtingen...'
6
,Afdeling 4. Enkele basisbegrippen
Overzichtsschema basisbegrippen:
Begrip Inhoud Wettelijke
basis
Voorwerp van bewijs Wat moet bewezen worden? = Alleen Art. 8.3 BW
aangevoerde en betwiste feiten
Bewijslast / Wie moet bewijzen? Art. 8.4 BW
bewijsvoeringslast/
bewijsrisico
Bewijsmiddelen Hoe? = 5 geregelde bewijsmiddelen (BW): BW
geschrift, getuigen, vermoedens, bekentenis, eed
Bewijsstelsel Gereglementeerd (art. 8.9) of vrij bewijs (art. 8.8) BW
Bewijswaarde Mate waarin een bewijselement de rechter Art. 8.1, 14° BW
overtuigt
○ Onderscheid:
▪ wettelijke (art. 8.1, 15°)
- Beperkt aantal
bewijsmiddelen (onderhandse
& authentieke akten,
wettelijke vermoedens,
bekentenissen)
- Rechter is verplicht om ze te
aanvaarden
▪ vrije bewijswaarde
- Alle andere bewijsmiddelen
- Soevereine appreciatie door
rechter (‘ik interpreteer dit zo’)
Vraag: wat is de bewijswaarde van een
deskundigenverslag? Is een rechter verplicht dit te
volgen? = men maakt een onderscheid tussen de
feitelijke vaststellingen (bv. litteken van die
grootte) vs. het gevolg/conclusie dat die daaraan
geeft. Rechter heeft meer speelruimte om van die
conclusie af te wijken.
7
, Bewijsstandaard = indicatie van overtuigingsgraad van de rechter Art. 8.5 en 8.6
○ Intensiteit waarmee partij aangevoerde BW
feiten moet bewijzen
○ Geen objectief meetapparaat
○ Redelijke mate van zekerheid (art. 8.5):
geen absolute zekerheid dus!
○ Verlaging van de bewijsstandaard
mogelijk (art. 8.6),
Bewijsstandaard richt zich tot de rechter (niet tot
de deskundige)
Voorbeeld: MRI-scan, tinnitus ontstaan want geen
koptelefoon ➔ “wie zegt dat hierdoor tinnitus is
ontstaan, misschien had zij dit hiervoor al”?
Deskundige heeft besloten dat met zekere mate
van zekerheid die tinnitus door MRI-scan is
ontstaan door bepaalde elementen uit de zaak. De
rechter heeft dit advies van de deskundige
gevolgd.
Voorbeeld: vervalsing handtekening, deskundige
stelt dat de handtekening met een ‘zeer hoge
waarschijnlijkheid’ van de partij is. Rechter is
hierdoor niet gebonden maar kan zich hier wel
door laten leiden. “Ik neem er akte van, maar ik
twijfel nog altijd”.
Conclusie: rechter is niet gebonden door het
advies van de deskundige, ook niet zijn
appreciatie van redelijke mate van zekerheid.
Cass.: de mate van zekerheid waarmee de
gerechtsdeskundige zijn bevindingen formuleert is
niet bindend voor de rechter!!!
8
