STRAFPROCESRECHT
INLEIDENDE LES
EXAMEN UITLEG VAN MEVROUW
Meer open vragen over de volledige cursus zowel als het opsporingsonderzoek als het
gerechtelijk, bespreek een onderzoeksdaad dat zij zal kiezen of wij, wat zijn de
mogelijkheden van het OM om een onderzoek af te sluiten, hoe gaat een dossier van
klacht naar een vonnisgerecht, er is een moord gebeurd wat kan je doen (zelf dus een
casus maken) stappen uitleggen … OM en laatste stap onderzoeksrechter,
verjaringstermijnen, het verhoor (welke rechten en plichten heb je), de raadkamer als
vonnisgerecht (wat zijn de mogelijkheden, wat is de rol van de KI), …
Geen casussen
Ze houdt zich aan de dingen in de les, als we geen casussen hebben gedaan zal ze dat
niet doen
Stellingen kunnen wel, maar met uitleg (dan kan je nuanceren, dat zowel de ja als nee
juist kan zijn indien correct)
Voorbeeld geven bij bepaalde zaken, uitleggen aan de hand van een voorbeeld, …
LEERSTOF UIT DE INLEIDENDE LES
De regels zijn er niet alleen voor de rechtshorende, maar ook voor de rechtsprekende. In
het strafprocesrecht gaat het dus om de regels, voor wie deze gelden en wanneer deze
gelden. Ook voor later is het belangrijk om te weten waar je recht op hebt en wat je
plichten zijn.
Het begint allemaal met een klacht/ aangifte/ vaststelling. Het kan dat je bijvoorbeeld zelf
iets meegemaakt hebt en dat je dit bij de politie gaat melden, iemand anders ziet iets
gebeuren (iemand slaat iemand op straat en voorbijganger ziet dit gebeuren) en gaat dit
melden bij de politie of wanneer de politie zicht ergens verdekt opzet en iemand drugs
ziet dealen kan dit de start zijn van een proces-verbaal (= schriftelijke neerslag
van wat er is gebeurd), aanvankelijk proces-verbaal (eerste versie van proces-
verbaal, ieder aanvankelijk proces-verbaal heeft een specifiek nummer).
Dan moet de politieagent de procureur verwittigen als hij denkt dat er een verder
onderzoek zou moeten gebeuren. De procureur oordeelt of de onderzoeksrechter
noodzakelijk is. Waarom zou iets opsporingsonderzoek zijn (een onderzoek waarbij geen
dwangmiddelen worden uitgeoefend) of gerechtelijk onderzoek (een onderzoek waarbij
dwangmiddelen worden uitgeoefend: je integriteit als persoon wordt aangetast,
bijvoorbeeld je wordt getapt, gevangenisstraf, je woning wordt geschonden zonder je
toestemming, …) zijn.
Gerechtelijk misdaad zware misdaad
Opsporingsonderzoek minder zware misdaden, maar kan ook bij een zware misdaad
als een persoon goed meewerkt en er dus geen dwangmiddelen nodig zijn
Heel veel mensen in de gevangenis zitten met een bepaalde problematiek, waardoor
vrijlaten soms extreem lastig is (bijvoorbeeld een drugsgebruik. Dan weet je dat die
persoon van zodra hij vrij is terug aan de drugs zal gaan). Het is dus een moeilijke
1
,afweging die gemaakt zal moeten worden door de onderzoeksrechter die genomen moet
worden binnen de 48u.
Bijvoorbeeld moordonderzoek. De lokale politie krijgt een oproep van een poetsvrouw. Ze
gaat gaan kuisen en ziet een lijk liggen. De politie komt ter plaatse en ziet onmiddellijk
iemand liggen, dan moeten zij niet wachten op versterking of om binnen te vallen. de
lokale politie gaat dan onmiddellijk de procureur verwittigen. In kader van mijn
moordonderzoek gaat de procureur onmiddellijk een onderzoeksrechter moeten
aanstellen, een wetsarts voor een autopsie van dat lijk, … :
1. Stel dat ze niet direct sporen van geweld of braak zien, moeten zij het parket
verwittigen en dan kunnen zij zelf een arts opvorderen om te gaan kijken wat de
doodsoorzaak is. Dan kan het een opsporingsonderzoek blijven.
2. Stel dat we wel te maken hebben met een gewelddadig overlijden (duidelijke
steekwonden, braaksporen) dan gaat de lokale politie direct het parket
verwittigen. Parket verwittigt de onderzoeksrechter. Dan:
Camerabeelden worden opgevraagd (objectieve gegevens), privécamera’s
kunnen in beslag kunnen worden genomen (bijvoorbeeld van de buren)
Wetsarts oproepen en een opdracht meegeven, dat wordt schriftelijk gedaan.
Alles moet in het geheim worden gedaan, zodat niemand op de hoogte kan
worden gehouden die dit eigenlijk niet moet weten. Wetsarts krijgt de taak om
de doodsoorzaak te achterhalen.
Dan gaan ze bepaalde verhoren doen (in kader van een buurtonderzoek,
familie, …) om meer details te achterhalen (woont er nog iemand in dit huis,
kwam er iemand hier de laatste tijd vaak langs, …)
Telefonie en zo kijken wie er allemaal in de buurt is geweest die daar niet
moest zijn.
Sporenonderzoek doen door het labo om de sporen van het lichaam te nemen,
maar ook sporen in de omgeving (op de klinken, bloed, sperma, speeksel). De
meeste zaken worden opgelost met telefonie en DNA.
Dan komt die persoon voor de raadkamer.
2
,SAMENVATTING (VANAF LES 2)
HOOFDSTUK 1 INLEIDING
De 4 fases van het strafprocesrecht:
Onderzoeksfase
Vorderingsfase
Berechtigingsfase
Uitvoeringsfase
Het begint altijd met een onderzoek (1), dan een vordering (2) we gaan kijken wat we ermee gaan
doen, na de vordering gaan we over naar de fase van de berechting (3) we gaan naar het
vonnisgerecht en naar de grondrechter en tot slot de uitvoering (4).
Mevrouw denkt dat gevangenis niet altijd even goed, het is wel zo dat bepaalde mensen het nodig
hebben om opgesloten te zijn en waarbij je niet anders kan. Maar bij grotendeels van de mensen
denkt ze dat ze helemaal kierewiet gaan worden.
Waaraan de overheid zich moet aan gaan houden eenmaal dat je in de molen van justitie terecht
komt. Je kunt als onderzoeksrechter geen onderzoekshandelingen gaan uitvinden, dat gaat in op de
grondrechten van de mensen. Let op, ze kunnen wel creatief zijn met de elementen die nodig zijn
om een onderzoekshandeling aan te gaan (bijvoorbeeld informanten, vermoedens ‘openbaar
gerucht’, …).
DEFINITIE EN SITUERING VAN HET STRAFPROCESRECHT
Strafrecht in ruime zin omvat zowel het strafrecht in enge zin als het strafprocesrecht.
Strafrecht in enge zin of materieel strafrecht beschrijft welke daden of
onthoudingen een misdrijf kunnen uitmaken, welke straf de wet voorziet voor die
feiten en welke omstandigheden een invloed kunnen hebben op de toepassing van
de straffen en maatregelen.
Strafprocesrecht of strafrechtspleging is het formele strafrecht dat de manier
beschrijft waarop de overheid het strafrecht correct moet toepassen. De theorie
van het strafrecht wordt omgezet in actie in het strafprocesrecht.
Het strafprocesrecht bevat het geheel van rechtsregels die gevolgd moeten worden in
verband met:
De vaststelling of een misdrijf werd gepleegd;
Door wie het werd gepleegd;
Op welke manier men de schuldige de door de wet voorgeschreven straffen en
maatregelen kan opleggen;
De werking en bevoegdheden van de instellingen en organen die hiermee belast
zijn
De doelstelling van het strafprocesrecht is dubbel:
1. Enerzijds moet het strafprocesrecht efficiënt zijn, zodat zoveel mogelijk schuldigen
gevat en berecht kunnen worden. De maatschappij heeft immers recht op
bescherming, die de overheid dus zo efficiënt mogelijk moet organiseren.
2. Anderzijds kan men aan de openbare instellingen en organen geen ongelimiteerde
macht toekennen. Men moet zoveel mogelijk vermijden dat onschuldige mensen
3
, vervolgd of gestraft worden. Er moeten dus een aantal waarborgen in het
strafprocesrecht ingebouwd worden, om het individu te beschermen tegen
onrechtvaardig ingrijpen door de overheid.
ACCUSATOIRE EN INQUISITOIRE RECHTSPLEGING
2 soorten rechtsplegingen:
Accusatoire rechtspleging Inquisitoire rechtspleging
Kenmerken: Kenmerken:
Mondeling schriftelijk
Openbaar geheim
Tegensprekelijk niet-tegensprekelijk
In het België hebben we een mengeling, een inquisitoir karakter in de fase van het onderzoek
(geheim: anders is het onderzoek niet meer volledig vrij van vooroordelen en op die manier wordt
hun onderzoek gemanipuleerd en schriftelijk: om na het geheime onderzoek te kunnen bewijzen/
controleren dat alles in orde is verlopen) en een accusatoir karakter in de fase van de berechtiging.
Niet-tegensprekelijk = je kan er nog niet mee in debat gaan, het heeft geen zin om in debat te gaan
over een onvolledig onderzoek. Kan genuanceerd worden, bijvoorbeeld bij een verhoor wordt je wel
geconfronteerd met zaken uit het onderzoek en daar kan je wel al je verweer vormen en vragen om
ook onderzoekshandelingen om jou these te kunnen bevestigen te laten uitvoeren.
Bij accusatoir karakter denken we aan de oude Griekse en Romeinse tijd, waar het
slachtoffer iemand in het publiek beschuldigde. De beschuldigde kon zich verdedigen
tegenover de volledige gemeenschap en de rechter had eigenlijk de rol van een
scheidsrechter en kwam niet actief tussen in het geding. De nadruk leg hier op de
bescherming van het individu: de aanklager en de aangeklaagde staan op gelijke voet.
Bij inquisitoir karakter denken we aan de Spaanse inquisitie, waar mensen op vage
beschuldigingen opgepakt, gemarteld en gefolterd werden tot ze bekenden. Deze
bekentenis werd opgetekend, en op grond daarvan werden mensen veroordeeld.
De Salduz-wet vormt binnen dit gemengde systeem een belangrijke correctie op het inquisitoire
karakter van de onderzoeksfase. Naar aanleiding van het arrest Salduz v. Turkey van het Europees
Hof voor de Rechten van de Mens werd erkend dat een verdachte recht heeft op bijstand van een
advocaat vanaf het eerste politieverhoor. Door dit recht op voorafgaand overleg en bijstand tijdens
het verhoor krijgt de verdachte reeds in de onderzoeksfase de mogelijkheid om zich effectief te
verdedigen en wordt hij beschermd tegen ongeoorloofde druk. De Salduz-wet introduceert dus
accusatoire waarborgen in een fase die traditioneel inquisitoir is. Ze versterkt de positie van de
verdachte en bevordert de gelijkheid van wapens, zonder het fundamentele gemengde karakter
van het Belgische strafprocesrecht op te heffen.
4
INLEIDENDE LES
EXAMEN UITLEG VAN MEVROUW
Meer open vragen over de volledige cursus zowel als het opsporingsonderzoek als het
gerechtelijk, bespreek een onderzoeksdaad dat zij zal kiezen of wij, wat zijn de
mogelijkheden van het OM om een onderzoek af te sluiten, hoe gaat een dossier van
klacht naar een vonnisgerecht, er is een moord gebeurd wat kan je doen (zelf dus een
casus maken) stappen uitleggen … OM en laatste stap onderzoeksrechter,
verjaringstermijnen, het verhoor (welke rechten en plichten heb je), de raadkamer als
vonnisgerecht (wat zijn de mogelijkheden, wat is de rol van de KI), …
Geen casussen
Ze houdt zich aan de dingen in de les, als we geen casussen hebben gedaan zal ze dat
niet doen
Stellingen kunnen wel, maar met uitleg (dan kan je nuanceren, dat zowel de ja als nee
juist kan zijn indien correct)
Voorbeeld geven bij bepaalde zaken, uitleggen aan de hand van een voorbeeld, …
LEERSTOF UIT DE INLEIDENDE LES
De regels zijn er niet alleen voor de rechtshorende, maar ook voor de rechtsprekende. In
het strafprocesrecht gaat het dus om de regels, voor wie deze gelden en wanneer deze
gelden. Ook voor later is het belangrijk om te weten waar je recht op hebt en wat je
plichten zijn.
Het begint allemaal met een klacht/ aangifte/ vaststelling. Het kan dat je bijvoorbeeld zelf
iets meegemaakt hebt en dat je dit bij de politie gaat melden, iemand anders ziet iets
gebeuren (iemand slaat iemand op straat en voorbijganger ziet dit gebeuren) en gaat dit
melden bij de politie of wanneer de politie zicht ergens verdekt opzet en iemand drugs
ziet dealen kan dit de start zijn van een proces-verbaal (= schriftelijke neerslag
van wat er is gebeurd), aanvankelijk proces-verbaal (eerste versie van proces-
verbaal, ieder aanvankelijk proces-verbaal heeft een specifiek nummer).
Dan moet de politieagent de procureur verwittigen als hij denkt dat er een verder
onderzoek zou moeten gebeuren. De procureur oordeelt of de onderzoeksrechter
noodzakelijk is. Waarom zou iets opsporingsonderzoek zijn (een onderzoek waarbij geen
dwangmiddelen worden uitgeoefend) of gerechtelijk onderzoek (een onderzoek waarbij
dwangmiddelen worden uitgeoefend: je integriteit als persoon wordt aangetast,
bijvoorbeeld je wordt getapt, gevangenisstraf, je woning wordt geschonden zonder je
toestemming, …) zijn.
Gerechtelijk misdaad zware misdaad
Opsporingsonderzoek minder zware misdaden, maar kan ook bij een zware misdaad
als een persoon goed meewerkt en er dus geen dwangmiddelen nodig zijn
Heel veel mensen in de gevangenis zitten met een bepaalde problematiek, waardoor
vrijlaten soms extreem lastig is (bijvoorbeeld een drugsgebruik. Dan weet je dat die
persoon van zodra hij vrij is terug aan de drugs zal gaan). Het is dus een moeilijke
1
,afweging die gemaakt zal moeten worden door de onderzoeksrechter die genomen moet
worden binnen de 48u.
Bijvoorbeeld moordonderzoek. De lokale politie krijgt een oproep van een poetsvrouw. Ze
gaat gaan kuisen en ziet een lijk liggen. De politie komt ter plaatse en ziet onmiddellijk
iemand liggen, dan moeten zij niet wachten op versterking of om binnen te vallen. de
lokale politie gaat dan onmiddellijk de procureur verwittigen. In kader van mijn
moordonderzoek gaat de procureur onmiddellijk een onderzoeksrechter moeten
aanstellen, een wetsarts voor een autopsie van dat lijk, … :
1. Stel dat ze niet direct sporen van geweld of braak zien, moeten zij het parket
verwittigen en dan kunnen zij zelf een arts opvorderen om te gaan kijken wat de
doodsoorzaak is. Dan kan het een opsporingsonderzoek blijven.
2. Stel dat we wel te maken hebben met een gewelddadig overlijden (duidelijke
steekwonden, braaksporen) dan gaat de lokale politie direct het parket
verwittigen. Parket verwittigt de onderzoeksrechter. Dan:
Camerabeelden worden opgevraagd (objectieve gegevens), privécamera’s
kunnen in beslag kunnen worden genomen (bijvoorbeeld van de buren)
Wetsarts oproepen en een opdracht meegeven, dat wordt schriftelijk gedaan.
Alles moet in het geheim worden gedaan, zodat niemand op de hoogte kan
worden gehouden die dit eigenlijk niet moet weten. Wetsarts krijgt de taak om
de doodsoorzaak te achterhalen.
Dan gaan ze bepaalde verhoren doen (in kader van een buurtonderzoek,
familie, …) om meer details te achterhalen (woont er nog iemand in dit huis,
kwam er iemand hier de laatste tijd vaak langs, …)
Telefonie en zo kijken wie er allemaal in de buurt is geweest die daar niet
moest zijn.
Sporenonderzoek doen door het labo om de sporen van het lichaam te nemen,
maar ook sporen in de omgeving (op de klinken, bloed, sperma, speeksel). De
meeste zaken worden opgelost met telefonie en DNA.
Dan komt die persoon voor de raadkamer.
2
,SAMENVATTING (VANAF LES 2)
HOOFDSTUK 1 INLEIDING
De 4 fases van het strafprocesrecht:
Onderzoeksfase
Vorderingsfase
Berechtigingsfase
Uitvoeringsfase
Het begint altijd met een onderzoek (1), dan een vordering (2) we gaan kijken wat we ermee gaan
doen, na de vordering gaan we over naar de fase van de berechting (3) we gaan naar het
vonnisgerecht en naar de grondrechter en tot slot de uitvoering (4).
Mevrouw denkt dat gevangenis niet altijd even goed, het is wel zo dat bepaalde mensen het nodig
hebben om opgesloten te zijn en waarbij je niet anders kan. Maar bij grotendeels van de mensen
denkt ze dat ze helemaal kierewiet gaan worden.
Waaraan de overheid zich moet aan gaan houden eenmaal dat je in de molen van justitie terecht
komt. Je kunt als onderzoeksrechter geen onderzoekshandelingen gaan uitvinden, dat gaat in op de
grondrechten van de mensen. Let op, ze kunnen wel creatief zijn met de elementen die nodig zijn
om een onderzoekshandeling aan te gaan (bijvoorbeeld informanten, vermoedens ‘openbaar
gerucht’, …).
DEFINITIE EN SITUERING VAN HET STRAFPROCESRECHT
Strafrecht in ruime zin omvat zowel het strafrecht in enge zin als het strafprocesrecht.
Strafrecht in enge zin of materieel strafrecht beschrijft welke daden of
onthoudingen een misdrijf kunnen uitmaken, welke straf de wet voorziet voor die
feiten en welke omstandigheden een invloed kunnen hebben op de toepassing van
de straffen en maatregelen.
Strafprocesrecht of strafrechtspleging is het formele strafrecht dat de manier
beschrijft waarop de overheid het strafrecht correct moet toepassen. De theorie
van het strafrecht wordt omgezet in actie in het strafprocesrecht.
Het strafprocesrecht bevat het geheel van rechtsregels die gevolgd moeten worden in
verband met:
De vaststelling of een misdrijf werd gepleegd;
Door wie het werd gepleegd;
Op welke manier men de schuldige de door de wet voorgeschreven straffen en
maatregelen kan opleggen;
De werking en bevoegdheden van de instellingen en organen die hiermee belast
zijn
De doelstelling van het strafprocesrecht is dubbel:
1. Enerzijds moet het strafprocesrecht efficiënt zijn, zodat zoveel mogelijk schuldigen
gevat en berecht kunnen worden. De maatschappij heeft immers recht op
bescherming, die de overheid dus zo efficiënt mogelijk moet organiseren.
2. Anderzijds kan men aan de openbare instellingen en organen geen ongelimiteerde
macht toekennen. Men moet zoveel mogelijk vermijden dat onschuldige mensen
3
, vervolgd of gestraft worden. Er moeten dus een aantal waarborgen in het
strafprocesrecht ingebouwd worden, om het individu te beschermen tegen
onrechtvaardig ingrijpen door de overheid.
ACCUSATOIRE EN INQUISITOIRE RECHTSPLEGING
2 soorten rechtsplegingen:
Accusatoire rechtspleging Inquisitoire rechtspleging
Kenmerken: Kenmerken:
Mondeling schriftelijk
Openbaar geheim
Tegensprekelijk niet-tegensprekelijk
In het België hebben we een mengeling, een inquisitoir karakter in de fase van het onderzoek
(geheim: anders is het onderzoek niet meer volledig vrij van vooroordelen en op die manier wordt
hun onderzoek gemanipuleerd en schriftelijk: om na het geheime onderzoek te kunnen bewijzen/
controleren dat alles in orde is verlopen) en een accusatoir karakter in de fase van de berechtiging.
Niet-tegensprekelijk = je kan er nog niet mee in debat gaan, het heeft geen zin om in debat te gaan
over een onvolledig onderzoek. Kan genuanceerd worden, bijvoorbeeld bij een verhoor wordt je wel
geconfronteerd met zaken uit het onderzoek en daar kan je wel al je verweer vormen en vragen om
ook onderzoekshandelingen om jou these te kunnen bevestigen te laten uitvoeren.
Bij accusatoir karakter denken we aan de oude Griekse en Romeinse tijd, waar het
slachtoffer iemand in het publiek beschuldigde. De beschuldigde kon zich verdedigen
tegenover de volledige gemeenschap en de rechter had eigenlijk de rol van een
scheidsrechter en kwam niet actief tussen in het geding. De nadruk leg hier op de
bescherming van het individu: de aanklager en de aangeklaagde staan op gelijke voet.
Bij inquisitoir karakter denken we aan de Spaanse inquisitie, waar mensen op vage
beschuldigingen opgepakt, gemarteld en gefolterd werden tot ze bekenden. Deze
bekentenis werd opgetekend, en op grond daarvan werden mensen veroordeeld.
De Salduz-wet vormt binnen dit gemengde systeem een belangrijke correctie op het inquisitoire
karakter van de onderzoeksfase. Naar aanleiding van het arrest Salduz v. Turkey van het Europees
Hof voor de Rechten van de Mens werd erkend dat een verdachte recht heeft op bijstand van een
advocaat vanaf het eerste politieverhoor. Door dit recht op voorafgaand overleg en bijstand tijdens
het verhoor krijgt de verdachte reeds in de onderzoeksfase de mogelijkheid om zich effectief te
verdedigen en wordt hij beschermd tegen ongeoorloofde druk. De Salduz-wet introduceert dus
accusatoire waarborgen in een fase die traditioneel inquisitoir is. Ze versterkt de positie van de
verdachte en bevordert de gelijkheid van wapens, zonder het fundamentele gemengde karakter
van het Belgische strafprocesrecht op te heffen.
4
