Samenvatting Personality Psychology, ISBN: 9780077175177 Persoonlijkheidspsychologie

PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE

1. INLEIDING
1.1 DEFINITIE VAN PERSOONLIJKHEID
persoonlijkheid = de verzameling van psychologische trekken en mechanismen binnen een individu, die
georganiseerd en relatief stabiel zijn, en die de interacties met en de aanpassingen aan de intrapsychische,
fysieke en sociale omgeving beïnvloeden

o “verzameling van psychologische trekken”
 Trekken = eigenschappen die verschillen – gelijkenissen tussen mensen beschrijven
 Gemiddelde neigingen = de gemiddelde uiting van een bepaalde
persoonlijkheidstrek
(bv. als iemand hoog scoort op agressiviteit betekent dit dat die tov de gemiddelde
persoon vaak agressief uit de hoek komt)
 Naargelang de persoonlijkheid van een persoon gaat men proberen om het gedrag
van een persoon proberen in te schatten
o “mechanismen” = een systeem van input – beslissingsregels en output
 Input = de prikkel die binnenkomt
(bv. geduwd worden door iemand)
 Beslissingsregel = hoe ga ik daarop reageren
(bv. dit door je agressieve persoonlijkheid interpreteren als een vijandige actie)
 Output = het uiteindelijke gedrag
(bv. de persoon in kwestie terug een duw geven)
o “binnen een individu, die georganiseerd en relatief stabiel is”
 Georganiseerd = het is een coherent samenhangend geheel – al onze
persoonlijkheidstrekken hangen allemaal samen en vormt zo onze persoonlijkheid
 Het is relatief stabiel doorheen de tijd
 Het is consistent over situaties heen
o “interacties met de aanpassingen”
 Interactie tussen persoon en omgeving
 Onze P kan ervoor zorgen dat wij situaties anders gaan interpreteren =
perceptie
(bv. als je achterdochtig bent dan ga je in een straat sneller denken dat
iemand je achtervolgd)
 Soms kan je intentioneel dingen aan de situatie veranderen zodat deze
beter past bij je Ptrekken = manipulatie
 Door onze eigenschappen kunnen wij soms reacties van mensen uitlokken =
uitlokking
 Adaptief functioneren = wij kunnen flexibel omgaan met de stress, uitdagingen en
problemen die we tegenkomen terwijl we onze levensdoelen trachten te realiseren
 Soms passen we ons beter aan aan bepaalde situaties
 Maladaptatie = wanneer onze P ervoor zorgt dat we ons op een negatieve
manier aanpassen aan een situatie
o “intrapsychische, fysieke en sociale omgeving”
 Fysieke omgeving = bepaalde angsten tegenkomen
(bv. overleving, veiligheid)
 Sociale omgeving = relatie tegenover andere mensen
(bv. liefde, respect, er willen bijhoren…)

1

,  Intrapsychische omgeving = onze eigen psychische systemen zorgen ook voor
uitdagingen
(bv. herinneringen, gedachten…)

1.2 TERMINOLOGIE
 3 manieren om naar P te kijken
o Individuele verschillen = manier waarop mensen van elkaar verschillen of op elkaar lijken
o Persoonlijkheid = de trekken zelf maar ook de attributiestijl
o Temperament = deze trekken zijn bijna allemaal bepaald door onze Ptrekken

1.3 PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE
persoonlijkheidspsychologie = tak van de psychologie die zich bezighoudt met het bestuderen van
persoonlijkheid

o Impliciete Ptheorieën
 Intuïtief
 Selectieve waarneming
 Vaak evaluatief
o Wetenschappelijke Ptheorieën
 Beschrijven menselijke kenmerken
 Persoonlijkheid wordt gezien als iets psychologisch
 Niet direct observeerbaar
 Determinant van het gedrag
 3 analyseniveaus
o Zoals alle anderen = hoe ieder van ons
op een manier is zoals alle anderen
o Zoals sommige anderen = kijken naar
de groepsverschillen
o Zoals niemand anders = kijken naar de
mate waarin iemand uniek is tov
iemand anders

Nomothetisch onderzoek = bestuderen van groepen om
zo gelijkenissen te vinden tussen groepen om zo universele wetmatigheden te ontdekken over de mens

Ideografisch onderzoek = bestuderen 1 individu om zo diepgaand te kijken naar de persoonlijkheid

 Theorie vs onderzoek
o Persoonlijkheidstheorieën
 Een goede theorie
 Voorziet richtlijnen voor verder onderzoek
 Verklaart en organiseert reeds bestaande bevindingen
 Maakt voorspellingen over gedrag en psychologische fenomenen
 Theorie vs overtuiging
 Overtuiging voldoet niet aan de wetenschappelijke evaluatiecriteria
o Heuristische waarde = theorie leidt tot nieuwe ontdekkingen
o Toetsbaar
o Spaarzaamheid = beter iets op een makkelijke manier uitleggen
dan een moeilijke manier



2

, o Compatibiliteit = de theorie mag niet in tegenstelling staan met
andere zaken


2. PERSOONLIJKHEIDSTHEORIEËN
2.1 DISPOSITIONELE THEORIEËN
 wat zijn persoonlijkheidstrekken?
o Fundamentele en universele bouwstenen van de persoonlijkheid
o Typerende kenmerkende karakteristieke eigenschappen
o 2 punten
 Trekken zijn zaken die relatief stabiel zijn in de tijd
 Trekken zijn consistent over situaties heen
o Verschillende visies
 Het is intern in ons aanwezig
 We dragen het mee doorheen verschillende situaties
 Het is verklarend om te laten zien hoe mensen zich gedragen
o Causaliteit = er zit een oorzaak in de manier waarop wij ons
gedragen
 Trekken kunnen ook sluimerend aanwezig zijn zonder dat het zichtbaar is in
ons gedrag
 Men zegt dat trekken niets meer zijn dan een verzameling van handelingen die vaak
voorkomen
 Identificeren van trekken
o Lexicale benadering = belangrijke, relevante individuele verschillen zijn gecodeerd in onze taal
 Trekken worden bepaald door 3 criteria
 Gebruiksfrequentie = hoe vaker je een woord gebruikt hoe belangrijker de
trek is en des te groter dat de kans is dat deze wordt opgenomen in een
theorie
 Synoniemfrequentie = hoe meer synoniemen er voor een woord bestaat
des te groter is de kans dat deze trek wordt opgenomen in een theorie
 Cross-culturele universaliteit = in hoe meer talen een bepaalde trek bestaat
des te groter de kans dat deze wordt opgenomen in een theorie
o Statistische benadering = dan gaat men vanuit alle trekken die
bestaat de belangrijkste eruit halen door middel van statistische
bewerkingen uit te voeren
 Factoranalyse = identificeren van grote, onderliggende
dimensies om aantal items te kunnen reduceren
 Groepeert Ptrekken die sterk correleren en
gemeenschappelijke kenmerken hebben
 Evolutie van trektheorieën
o Allport
 Lexicale benadering
 Identificeerde 18.000 Ptrekken
 Reduceerde deze tot 4.500 stabiele Ptrekken
 Gedrag is iets variabel en constant
 Constant = persoonlijkheid
 Variabel = de situatie
o Cattell
 Deed empirisch onderzoek naar de structuur van de persoonlijkheid


3

,  Vertrok van de 4500 Ptrekken van Allport
 Kwam uiteindelijk op 16 Ptrekken = 16PF Questionnaire
o Moeilijk te repliceren
o Eysenck
 Elke belangrijke Pdimensie is in mate erfelijk en heeft een fysiologische basis
 Na een factor analyse kwam hij bij 3
basistrekken = PEN-model
 Extraversie = mate waarin
iemand sociaal, actief… is
 Neurocitisme = meet de
mate waarin we gevoelig
zijn voor negatieve emoties
 Psychocitisme = geen
empathie hebben, wreed
zijn voor het leed van
anderen EN werd
gecombineerd met creativiteit

2.1.1 FIVE-FACTOR MODEL
 Fiske
o Maakte de eerste versie hiervan
o Werkte verder op de theorie van Cattell
o Vele onderzoeken gedaan
o Gekomen op 5 factoren
 Neuroticisme
 Extraversie
 Openheid
 Aangenaamheid
 Gewetensvolheid
 Paul Costa en Robert Mccrae
o Kwamen tot 3 factoren
 Neurotisicme
 Extraversie
 Openheid
 Dit vond men te weinig dus hebben ze er nog 2 bijgevoegd
o Neuroticisme
o Extraversie
o Openheid
o Aangenaamheid
o Consiëntieusheid
o 1985 = publicatie
o 1992 = betere uitwerking van de aangenaamheid en consientieusheid
o 2005 = herformulering
 The big five
o Extravertie vs introvertie
 Extravertie
 Sociabel
 Spraakzaam
 Assertief


4