HISTORISCH INTERIEUR EN DESIGN
LES 1: het (vak)gebied
VAKGEBIED EN DISCIPLINE
• Interieur weerspiegelt de mens, zijn cultuur en wereldbeeld (Annie)
o Helpt het verleden beter begrijpen dan enkel historische feiten
• Sterke band tussen kunst en interieur (bv. kerken, openbare gebouwen)
• Interieur kan als kunstvorm gezien worden (gemaakt door
kunstenaars/ambachtslui)
• Belang van het geheel en de compositie, niet alleen losse objecten
• Combinatie van verschillende stijlen en periodes komt vaak voor
• Decorateur heeft soms een negatieve (ondergeschikte) connotatie
• Toenemende aandacht voor de samenhang tussen kunstdisciplines
HET VAKGEBIED
ACTUALITEIT
Design en interieur zijn alomtegenwoordig: ze vinden we niet alleen in huizen, maar ook in kledij,
gebruiksvoorwerpen en onze omgeving. Er is design voor elk budget, en historisch interieur en design
maken deel uit van ons dagelijks leven, waardoor ze cruciaal zijn om mens en samenleving beter te
begrijpen. Ook vandaag blijft interieur actueel: debatten over wonen, de wooncrisis en gestegen
comfortnormen tonen dat inrichting en design een directe rol spelen in het leven van mensen. Media
stimuleert bovendien de wens om alles snel te vernieuwen, hoewel critici zoals Katrien Devos pleiten voor
hergebruik van oude materialen.
Interieurs tonen basisbehoeften en helpen ons analytisch te leren kijken naar leefomgevingen. Hoe we
vandaag omgaan met spullen vertoont veel gelijkenissen met vroeger; elk interieur heeft een eigen
geschiedenis en weerspiegelt de bewoner. Culturele verschillen spelen ook een rol: Belgen hechten veel
waarde aan privacy, terwijl Nederlanders vaker gasten uitnodigen. Objecten en inrichting zeggen iets over
identiteit, waarden en soms politieke voorkeuren, zoals historische stijlen of iconische stukken als de
Resolute Desk.
1
,Volgens Sigmund Freud weerspiegelt het huis de menselijke psyche en het bewustzijn. Daarom is het
interessant om het interieur vanuit de bewoner te bekijken, zoals Willemijn Fock benadrukt: in vorige
eeuwen richtten mensen hun huis zelf in, net als nu. De inrichting komt bovendien altijd na de architectuur,
zoals Bart Verschaffel stelt. Kunstnijverheid en interieur zijn nauw verbonden met het dagelijks leven en
sociale status. Het falen van Art Nouveau toont dat te weinig vrijheid voor bewoners een ontwerp bijna
onbewoonbaar kan maken.
Er is een duidelijke link tussen interieur en kledij:
stijlkeuzes, smaak en identiteit weerspiegelen zich in
beide. Grote modeketens zoals Zara Home en H&M Home
integreren interieur in hun aanbod.
Platforms zoals de Biennale Interieur Kortrijk verhogen de bewustwording van design en zijn relevantie
Design wordt ook gebruikt voor economische groei, met prijzen als de Henry van de Velde Awards ter
erkenning van het belang van design.
GESCHIEDENIS
Geschiedenis van kunst- en designverzameling en interieurstudie
• Ontstaan van het vakgebied
o Kunstnijverheid bestudeerd vanaf midden 19de eeuw
o Aanleiding: eerste wereldtentoonstelling Londen 1851: besef van crisis
§ Reflectie op vormgeving van industriële massaproductie
§ Toename machinale productie > kunsthandwerk bedreigd
§ Men voelt de noodzaak om de kunstnijverheid te bestuderen (als onderdeel van
de kunst- en architectuurgeschiedenis)
o Belangrijke onderzoekers: Henry Cole (medeoprichter Journal of Design and
Manufactures)
o Oprichting 1ste tijdschriften, musea & belangenverenigingen voor kunstnijverheid
• Musea
o Vanaf 1850: initiatieven om de objecten te conserveren
o Bijvoorbeeld 1882, Parijs: Musée des arts décoratifs
o Bijvoorbeeld: 1903, Gent: Museum voor Sierkunst
• Belangenorganisaties
o Verenigingen ter bescherming van de decoratieve & industriële kunsten
o Bijvoorbeeld: 1964, Brussel: Design Center
2
,• Academia
o Groeiend belang van interieur- en designgeschiedenis in Nederland en België
o Relatief jonge discipline
§ Is een eigen vakgebied, maar vaak ondergebracht bij architectuur en
kunstgeschiedenis
§ Toegenomen interesse in alledaagse gebruiksvoorwerpen & leefomgeving vanaf
1970 // interesse historici voor ‘de gewone man’
o Angelsaksische wereld leidinggevend : UK, USA, Journal of Design History (1988)
o Nederland: Universiteit Leiden, 1ste leerstoel Geschiedenis van de Kunstnijverheid
§ Nijmegen + Amsterdam
§ opleidingen en specialisaties zoals Design & Cultuur
o België: Ugent
§ 1926-1936: Henry van de Velde docent ‘Geschiedenis van de toegepaste kunst’
§ 1999-2015: prof. A. Bergmans ‘Geschiedenis van het interieur en de
kunstnijverheid’
§ 2016-… ‘Historisch interieur en design’ + tijdschrift voor Interieurgeschiedenis en
design
o Academisch onderzoek combineert historische analyse met maatschappelijke relevantie
en dagelijks leven
• Erfgoedzorg
o Lange tijd: interieur van monument amper bestudeerd. Bij restauratie/renovatie:
meubilair & binnenbekleding ‘op container’
o Vanaf jaren 70 pioniers (kunsthistorisch & materiaaltechnisch), stimulerende rol
Monumenten & landschappen in VL
o 1985, Conventie van Granada: Raad van Europa dringt aan op meer zorg voor hele
monument ipv enkel gevel
§ Aandacht vanuit erfgoedzorg
§ Vlaanderen: monument beschermd ‘met inbegrip van de cultuurgoederen die er
integrerend deel van uitmaken’
§ Ook behang, schilderijen, vloeren, meubilair,..
3
, § Meer systematisch (voor) onderzoek geïntegreerd bij restauratiewerken
§ Oogpunt: zo goed mogelijk behouden/herwaarderen
§ Publicaties (case studies) met accent op interieur vanaf 1985 (onderzoek werd
mogelijk)
HET VAK
OPZET
Het vakgebied => een onderzoeksdiscipline
- 15de- 18de eeuw: historische stijlen
o 15e-16e: ME & renaissance
o 17e – 18e: Lodewijkstijlen
de
- 19 eeuw
o Burgerlijk interieur
o Vernieuwing: 1851-1914
- 20ste eeuw
o 1914-1945
o 1945-1985
o 1985-nu
(Be)stemmingen
• Ideeën/opvattingen/sentimenten over wonen, interieur,, …
• Functies en ruimte-indeling van de woonst
Interieur
• Vast: wanden, vloeren, plafonds
• Los: meubilair (productie, typologie, stijl)
Objecten: ontwerp en design
• Gebruiksvoorwerpen: traditionele/nieuwe materialen, ambacht/industrieel design
• Kunstobjecten/kunstnijverheid/kunstambachten
Aandacht voor vitale basisfuncties van de woonst: voorzien in levensonderhoud van de mens:
1. Koken & eten
2. Rusten & slapen
3. Opbergen & werken
4. Wassen & plassen / hygiëne en privacy
4
, 5. Verwarming & verlichten (verluchten)
6. Imponeren & decoreren
Basisbehoeften van de mens zijn nauwelijks veranderd
Wel verandert: het antwoord dat we als mens daarop zijn gaan formuleren (door nieuwe materialen,
nieuwe technieken, vragen en behoeften zijn toegenomen)
- Bv. voor bier vroeger hetzelfde glas als wijn, nu verschillende glazen
- We hebben nu bijna voor alle toestellen (bv. bruiswatermachines, croque-monsieurijzers)
HET VAKJARGON
INTERIEUR
Algemene definitie: ‘De ruimte binnen de architecturale ‘schelp’’
• Begin 18de eeuw: begrip ‘interieur’ gebruikt voor aanduiding: binnenkant van gebouwen +
(artistieke) representatie daarvan
19de eeuw: oorsprong van interieur als (dubbel) concept in burgerwoningen:
• Reële ruimte (‘The reality of the interior’s spatiality’)
• Mentale ruimte (‘Its condition as an image, one that can be imagined and dreamed, and
inhabited as such’)
Discussie over terminologie – hiërarchie: ‘interieurarchitectuur’, ‘interieurontwerp’, ‘interieurdecoratie’…
> beroep ‘interieurdecorateur’ late 19de eeuw
Tony Fretton: term ‘interiorist’ ‘wie beroepsmatig bezig is met interieur’
• Als oplossing voor polemiek
• Als attitude: brede interpretatie van interieur als studiedomein
Invulling termen niet universeel
• Specifiek jargon per periode
• Specifiek per continent/land/regio/cultuur,…
5
LES 1: het (vak)gebied
VAKGEBIED EN DISCIPLINE
• Interieur weerspiegelt de mens, zijn cultuur en wereldbeeld (Annie)
o Helpt het verleden beter begrijpen dan enkel historische feiten
• Sterke band tussen kunst en interieur (bv. kerken, openbare gebouwen)
• Interieur kan als kunstvorm gezien worden (gemaakt door
kunstenaars/ambachtslui)
• Belang van het geheel en de compositie, niet alleen losse objecten
• Combinatie van verschillende stijlen en periodes komt vaak voor
• Decorateur heeft soms een negatieve (ondergeschikte) connotatie
• Toenemende aandacht voor de samenhang tussen kunstdisciplines
HET VAKGEBIED
ACTUALITEIT
Design en interieur zijn alomtegenwoordig: ze vinden we niet alleen in huizen, maar ook in kledij,
gebruiksvoorwerpen en onze omgeving. Er is design voor elk budget, en historisch interieur en design
maken deel uit van ons dagelijks leven, waardoor ze cruciaal zijn om mens en samenleving beter te
begrijpen. Ook vandaag blijft interieur actueel: debatten over wonen, de wooncrisis en gestegen
comfortnormen tonen dat inrichting en design een directe rol spelen in het leven van mensen. Media
stimuleert bovendien de wens om alles snel te vernieuwen, hoewel critici zoals Katrien Devos pleiten voor
hergebruik van oude materialen.
Interieurs tonen basisbehoeften en helpen ons analytisch te leren kijken naar leefomgevingen. Hoe we
vandaag omgaan met spullen vertoont veel gelijkenissen met vroeger; elk interieur heeft een eigen
geschiedenis en weerspiegelt de bewoner. Culturele verschillen spelen ook een rol: Belgen hechten veel
waarde aan privacy, terwijl Nederlanders vaker gasten uitnodigen. Objecten en inrichting zeggen iets over
identiteit, waarden en soms politieke voorkeuren, zoals historische stijlen of iconische stukken als de
Resolute Desk.
1
,Volgens Sigmund Freud weerspiegelt het huis de menselijke psyche en het bewustzijn. Daarom is het
interessant om het interieur vanuit de bewoner te bekijken, zoals Willemijn Fock benadrukt: in vorige
eeuwen richtten mensen hun huis zelf in, net als nu. De inrichting komt bovendien altijd na de architectuur,
zoals Bart Verschaffel stelt. Kunstnijverheid en interieur zijn nauw verbonden met het dagelijks leven en
sociale status. Het falen van Art Nouveau toont dat te weinig vrijheid voor bewoners een ontwerp bijna
onbewoonbaar kan maken.
Er is een duidelijke link tussen interieur en kledij:
stijlkeuzes, smaak en identiteit weerspiegelen zich in
beide. Grote modeketens zoals Zara Home en H&M Home
integreren interieur in hun aanbod.
Platforms zoals de Biennale Interieur Kortrijk verhogen de bewustwording van design en zijn relevantie
Design wordt ook gebruikt voor economische groei, met prijzen als de Henry van de Velde Awards ter
erkenning van het belang van design.
GESCHIEDENIS
Geschiedenis van kunst- en designverzameling en interieurstudie
• Ontstaan van het vakgebied
o Kunstnijverheid bestudeerd vanaf midden 19de eeuw
o Aanleiding: eerste wereldtentoonstelling Londen 1851: besef van crisis
§ Reflectie op vormgeving van industriële massaproductie
§ Toename machinale productie > kunsthandwerk bedreigd
§ Men voelt de noodzaak om de kunstnijverheid te bestuderen (als onderdeel van
de kunst- en architectuurgeschiedenis)
o Belangrijke onderzoekers: Henry Cole (medeoprichter Journal of Design and
Manufactures)
o Oprichting 1ste tijdschriften, musea & belangenverenigingen voor kunstnijverheid
• Musea
o Vanaf 1850: initiatieven om de objecten te conserveren
o Bijvoorbeeld 1882, Parijs: Musée des arts décoratifs
o Bijvoorbeeld: 1903, Gent: Museum voor Sierkunst
• Belangenorganisaties
o Verenigingen ter bescherming van de decoratieve & industriële kunsten
o Bijvoorbeeld: 1964, Brussel: Design Center
2
,• Academia
o Groeiend belang van interieur- en designgeschiedenis in Nederland en België
o Relatief jonge discipline
§ Is een eigen vakgebied, maar vaak ondergebracht bij architectuur en
kunstgeschiedenis
§ Toegenomen interesse in alledaagse gebruiksvoorwerpen & leefomgeving vanaf
1970 // interesse historici voor ‘de gewone man’
o Angelsaksische wereld leidinggevend : UK, USA, Journal of Design History (1988)
o Nederland: Universiteit Leiden, 1ste leerstoel Geschiedenis van de Kunstnijverheid
§ Nijmegen + Amsterdam
§ opleidingen en specialisaties zoals Design & Cultuur
o België: Ugent
§ 1926-1936: Henry van de Velde docent ‘Geschiedenis van de toegepaste kunst’
§ 1999-2015: prof. A. Bergmans ‘Geschiedenis van het interieur en de
kunstnijverheid’
§ 2016-… ‘Historisch interieur en design’ + tijdschrift voor Interieurgeschiedenis en
design
o Academisch onderzoek combineert historische analyse met maatschappelijke relevantie
en dagelijks leven
• Erfgoedzorg
o Lange tijd: interieur van monument amper bestudeerd. Bij restauratie/renovatie:
meubilair & binnenbekleding ‘op container’
o Vanaf jaren 70 pioniers (kunsthistorisch & materiaaltechnisch), stimulerende rol
Monumenten & landschappen in VL
o 1985, Conventie van Granada: Raad van Europa dringt aan op meer zorg voor hele
monument ipv enkel gevel
§ Aandacht vanuit erfgoedzorg
§ Vlaanderen: monument beschermd ‘met inbegrip van de cultuurgoederen die er
integrerend deel van uitmaken’
§ Ook behang, schilderijen, vloeren, meubilair,..
3
, § Meer systematisch (voor) onderzoek geïntegreerd bij restauratiewerken
§ Oogpunt: zo goed mogelijk behouden/herwaarderen
§ Publicaties (case studies) met accent op interieur vanaf 1985 (onderzoek werd
mogelijk)
HET VAK
OPZET
Het vakgebied => een onderzoeksdiscipline
- 15de- 18de eeuw: historische stijlen
o 15e-16e: ME & renaissance
o 17e – 18e: Lodewijkstijlen
de
- 19 eeuw
o Burgerlijk interieur
o Vernieuwing: 1851-1914
- 20ste eeuw
o 1914-1945
o 1945-1985
o 1985-nu
(Be)stemmingen
• Ideeën/opvattingen/sentimenten over wonen, interieur,, …
• Functies en ruimte-indeling van de woonst
Interieur
• Vast: wanden, vloeren, plafonds
• Los: meubilair (productie, typologie, stijl)
Objecten: ontwerp en design
• Gebruiksvoorwerpen: traditionele/nieuwe materialen, ambacht/industrieel design
• Kunstobjecten/kunstnijverheid/kunstambachten
Aandacht voor vitale basisfuncties van de woonst: voorzien in levensonderhoud van de mens:
1. Koken & eten
2. Rusten & slapen
3. Opbergen & werken
4. Wassen & plassen / hygiëne en privacy
4
, 5. Verwarming & verlichten (verluchten)
6. Imponeren & decoreren
Basisbehoeften van de mens zijn nauwelijks veranderd
Wel verandert: het antwoord dat we als mens daarop zijn gaan formuleren (door nieuwe materialen,
nieuwe technieken, vragen en behoeften zijn toegenomen)
- Bv. voor bier vroeger hetzelfde glas als wijn, nu verschillende glazen
- We hebben nu bijna voor alle toestellen (bv. bruiswatermachines, croque-monsieurijzers)
HET VAKJARGON
INTERIEUR
Algemene definitie: ‘De ruimte binnen de architecturale ‘schelp’’
• Begin 18de eeuw: begrip ‘interieur’ gebruikt voor aanduiding: binnenkant van gebouwen +
(artistieke) representatie daarvan
19de eeuw: oorsprong van interieur als (dubbel) concept in burgerwoningen:
• Reële ruimte (‘The reality of the interior’s spatiality’)
• Mentale ruimte (‘Its condition as an image, one that can be imagined and dreamed, and
inhabited as such’)
Discussie over terminologie – hiërarchie: ‘interieurarchitectuur’, ‘interieurontwerp’, ‘interieurdecoratie’…
> beroep ‘interieurdecorateur’ late 19de eeuw
Tony Fretton: term ‘interiorist’ ‘wie beroepsmatig bezig is met interieur’
• Als oplossing voor polemiek
• Als attitude: brede interpretatie van interieur als studiedomein
Invulling termen niet universeel
• Specifiek jargon per periode
• Specifiek per continent/land/regio/cultuur,…
5
