IR
Intellectuele rechten
Table of Contents
Intellectuele rechten.................................................................1
1: Inleiding......................................................................................1
2: Auteursrecht & naburige rechten..................................................8
3: Merkenrecht..............................................................................61
4: Octrooirecht..............................................................................99
5: Andere intellectuele eigendomsrechten in het kort....................129
1: Inleiding
Wat zijn intellectuele rechten?
Intellectuele eigendom, intellectuele rechten, intellectuele-
eigendomsrechten
= verzamelnaam voor verschillende privatieve subjectieve rechten
- Obj recht: geheel v rechtsregels die op een bepaald moment gelden
in een bepaalde staat
Subj recht: aanspraken/bevoegdheden die persoon krijgt op basis v
dat objectieve recht
- Rechtssubjecten: natuurlijke personen & rechtspersonen
Soorten private subjectieve rechten:
- Persoonlijkheidsrechten (extra-patrimoniale rechten): niet
verhandelbaar, sterk met persoon verbonden dat er geen
rechtsgeldige afstand van kan gedaan worden
- Vermogensrechten (patrimoniale rechten): wel verhandelbaar,
behoren tot vermogen ve persoon; onderverdeeld in
vorderingsrechten, zakelijke rechten, intellectuele rechten
= zakelijke rechten die slaan op immaterieel goed (gaan over schepping v
menselijke geest) (e.g. muziekcomposities, designmeubelen, uitvindingen)
- = absolute rechten (gelden tegenover iedereen)
- Nuance: sommige IR bevatten ook persoonlijkheidsrechten (vooral
auteursrecht)
- Eigendomsrecht: >< 3.50 BW (waar eigenaar volheid v
bevoegdheden heeft) IER hebben geen materieel voorwerp, maar
slaan op intellectuele, immateriële prestatie
toch “intellectuele eigendom” genoemd omdat het duidelijk
maakt dat uit voortbrengselen vd geest rechten kunnen ontstaan
1
,IR
die even exclusief & absoluut werken als het gewone
eigendomsrecht op lichamelijke voorwerpen
Plaats binnen het economisch recht
Principe v vrijheid v ondernemen
Vrijheid v handel & nijverheid:
- Erkenning in Decreet d’Allarde:
o Bevestigt recht voor ieder individu om naar goeddunken elke
handel te drijven of elk beroep, bedrijf, of ambacht uit te
oefenen
o Initiatief v Pierre Gilbert Le Roy, aangenomen door Nationale
Grondwetgevende Vergadering & verordonneerd door kLXVI
- Situatie voor FR (1789): gildewezen (veel regelgeving, moeilijk te
ondernemen) – decreet v 1791 schafte gildes af & voerde
economische vrijheid in
Vrijheid v ondernemen:
- Onrechtstreeks herbevestigt in bijzondere wet v 1980: Gewesten
moeten bij economische aangelegenheden rekening houden met het
beginsel v vrijheid v handel & nijverheid
- Voor federale economische aangelegenheden: beginsel opnieuw
verwoord in art. II.3 & II.4 WER (iedereen is vrij om enige
economische activiteit naar keuze uit te oefenen, mits inachtneming
v internationale verdragen die in België v kracht zijn, het normatief
kader v eco unie & monetaire eenheid, wetten v openbare orde &
goede zeden, & bepalingen v dwingend recht)
principe v vrijheid v ondernemen leidt tot:
Principe v vrije mededinging mits eerlijke gebruiken
Vrijheid v mededinging:
- Als iedereen vrij iis om handel of bedrijf uit te oefenen, dan mogen
verschillende personen dezelfde soort handel drijven & hun waren of
diensten aanbieden op dezelfde markt (men kan zo ook elkaar
schade berokkenen)
Vrijheid v kopie:
- Principiële recht om voorbeelden v anderen na te volgen
- Minimum aan persoonlijke inspanning om te mogen concurreren is
zeer laag
- Men mag handelswijzen & producten v concurrenten kopiëren
- = 1 vd grondbeginselen v algemeen mededingingsrecht
Grenzen aan vrije mededinging:
2
,IR
-Was aanvaard omdat het gezien werd als middel om welzijn vd
samenleving te bevorderen
- MAAR, mag niet zo ver gaan dat samenleving nadeel ondervindt
- Systeem v mededingingsrecht dat vrijheid beperkt: boek VI WER
(regels over (on)eerlijke marktpraktijken: correctiemechanismen
laten optreden tegen personen die vrijheid v mededinging
uitoefenen op manier die indruist tegen eerlijke gebruiken in handel
& nijverheid) rekening houden met omstandigheden waarin
iemand zn vrijheid uitoefent (evenwichtsoefening)
- HvC: verkoper die zonder creatieve inspanning voordeel haalt uit
inspanningen of investeringen ve andere verkoper pleegt niet
automatisch een daad in strijd met eerlijke handelsgebruiken, MAAR
rechter kan oordelen dat het toch onrechtmatig is wnr er andere
redenen zijn dan louter nabootsen (e.g. schending v IER,
verwarrende reclame, …)
Intellectuele rechten als uitzondering:
- Staan los v algemene mededingingsrecht (geen
correctiemechanisme, maar uitzondering op regel v vrije
mededinging)
- Reden voor exclusieve IR: Wetgever wil investeringen stimuleren
nieuwe creaties & uitvindingen bevorderen maatschappelijke
vooruitgang
- Exclusief karakter: houder krijgt gedurende bepaalde tijd
monopoliepositie voor exploitatie v zn creatie (anderen mogen
creatie niet gebruiken zonder toestemming & houder kan derden
verbieden handelingen te stellen die zn recht schenden)
- Verbod op misbruik v recht: Corrigeert situaties waarin iem zn recht
formeel correct uitoefent, maar uitkomst strijdig is met doel vd regel
die recht toekent
Sector v intellectuele rechten
2 grote categorieën:
- Industriële rechten
o Vallen hieronder: merkenrecht, octrooirecht, recht op
industriële tekeningen & modellen, kwekersrecht,
bescherming v topografieën v halfgeleiderproducten (“chips-
recht”), bescherming v geografische aanduidingen
o = rechten die vooral een rol spelen in economische &
industriële leven
- Auteursrecht
o Beschermt literatuur, muziek, beeldende kunst, audiovisuele
werken, artistieke tekeningen & modellen,
3
, IR
computerprogramma’s, databanken, + naburige rechten
(rechten verbonden met auteursrecht)
traditionele scheiding tss industriële & niet-industriële creaties minder
duidelijk geworden
In praktijk: combinatie v rechten (combinatorial approach):
- Één product kan tegelijk onder verschillende intellectuele rechten
vallen
- E.g. nieuwe vormgeving kan beschermd worden door auteursrecht &
door modellenrecht
- Reden: één product kan aan meerdere beschermingsvoorwaarden
voldoen & combinatie kan houder sterker zetten tov concurrenten
(e.g. als één recht vervalt of nietig wordt verklaard)
- Letten op:
o Beschermingsvereisten verschillen per recht: je moet telkens
nagaan of het product ad voorwaarden voldoet
o Vaak zijn er formaliteiten & kosten (vooral bij industriële
rechten), waardoor “alles cumuleren” niet altijd interessant is
o Elk recht beschermt andere aspecten vh product (ook nood
om strategische keuzes te maken)
- E.g. Mickey Mouse v Disney
o Logo/naam/vormgeving als teken: merkenrecht
o Personage/karaktertrekken: auteursrecht
o Rollercoaster/manier v functioneren: octrooirecht
E.g. Smartphone:
o Merk/logo/naam (bv. APPLE): merkenrecht
o Software, handleidingen, ringtones, interface: auteursrecht
o Technische oplossingen/werking: octrooien
o Uiterlijk/knoppen/schermvorm: tekeningen & modellen
o Geheimgehouden knowhow: bedrijfsgeheimen
Gemeenschappelijke kenmerken v verschillende rechten:
- Maken deel uit v fundamentele eigendomsrecht (beschermd als
grondrecht)
o MAAR, zijn niet onaantastbaar: uitoefening moet worden
afgewogen tegen andere grondrechten (e.g. recht op privacy,
vrijheid v ondernemen)
- Hebben immaterieel voorwerp
o Wat beschermd wordt zijn scheppingen vd menselijke geest
o Alleen prestaties die banale of reeds gekende overstijgen
(criteria: originaliteit (auteursrecht), nieuwheid (octrooien),
beschikbaarheid, …)
4
Intellectuele rechten
Table of Contents
Intellectuele rechten.................................................................1
1: Inleiding......................................................................................1
2: Auteursrecht & naburige rechten..................................................8
3: Merkenrecht..............................................................................61
4: Octrooirecht..............................................................................99
5: Andere intellectuele eigendomsrechten in het kort....................129
1: Inleiding
Wat zijn intellectuele rechten?
Intellectuele eigendom, intellectuele rechten, intellectuele-
eigendomsrechten
= verzamelnaam voor verschillende privatieve subjectieve rechten
- Obj recht: geheel v rechtsregels die op een bepaald moment gelden
in een bepaalde staat
Subj recht: aanspraken/bevoegdheden die persoon krijgt op basis v
dat objectieve recht
- Rechtssubjecten: natuurlijke personen & rechtspersonen
Soorten private subjectieve rechten:
- Persoonlijkheidsrechten (extra-patrimoniale rechten): niet
verhandelbaar, sterk met persoon verbonden dat er geen
rechtsgeldige afstand van kan gedaan worden
- Vermogensrechten (patrimoniale rechten): wel verhandelbaar,
behoren tot vermogen ve persoon; onderverdeeld in
vorderingsrechten, zakelijke rechten, intellectuele rechten
= zakelijke rechten die slaan op immaterieel goed (gaan over schepping v
menselijke geest) (e.g. muziekcomposities, designmeubelen, uitvindingen)
- = absolute rechten (gelden tegenover iedereen)
- Nuance: sommige IR bevatten ook persoonlijkheidsrechten (vooral
auteursrecht)
- Eigendomsrecht: >< 3.50 BW (waar eigenaar volheid v
bevoegdheden heeft) IER hebben geen materieel voorwerp, maar
slaan op intellectuele, immateriële prestatie
toch “intellectuele eigendom” genoemd omdat het duidelijk
maakt dat uit voortbrengselen vd geest rechten kunnen ontstaan
1
,IR
die even exclusief & absoluut werken als het gewone
eigendomsrecht op lichamelijke voorwerpen
Plaats binnen het economisch recht
Principe v vrijheid v ondernemen
Vrijheid v handel & nijverheid:
- Erkenning in Decreet d’Allarde:
o Bevestigt recht voor ieder individu om naar goeddunken elke
handel te drijven of elk beroep, bedrijf, of ambacht uit te
oefenen
o Initiatief v Pierre Gilbert Le Roy, aangenomen door Nationale
Grondwetgevende Vergadering & verordonneerd door kLXVI
- Situatie voor FR (1789): gildewezen (veel regelgeving, moeilijk te
ondernemen) – decreet v 1791 schafte gildes af & voerde
economische vrijheid in
Vrijheid v ondernemen:
- Onrechtstreeks herbevestigt in bijzondere wet v 1980: Gewesten
moeten bij economische aangelegenheden rekening houden met het
beginsel v vrijheid v handel & nijverheid
- Voor federale economische aangelegenheden: beginsel opnieuw
verwoord in art. II.3 & II.4 WER (iedereen is vrij om enige
economische activiteit naar keuze uit te oefenen, mits inachtneming
v internationale verdragen die in België v kracht zijn, het normatief
kader v eco unie & monetaire eenheid, wetten v openbare orde &
goede zeden, & bepalingen v dwingend recht)
principe v vrijheid v ondernemen leidt tot:
Principe v vrije mededinging mits eerlijke gebruiken
Vrijheid v mededinging:
- Als iedereen vrij iis om handel of bedrijf uit te oefenen, dan mogen
verschillende personen dezelfde soort handel drijven & hun waren of
diensten aanbieden op dezelfde markt (men kan zo ook elkaar
schade berokkenen)
Vrijheid v kopie:
- Principiële recht om voorbeelden v anderen na te volgen
- Minimum aan persoonlijke inspanning om te mogen concurreren is
zeer laag
- Men mag handelswijzen & producten v concurrenten kopiëren
- = 1 vd grondbeginselen v algemeen mededingingsrecht
Grenzen aan vrije mededinging:
2
,IR
-Was aanvaard omdat het gezien werd als middel om welzijn vd
samenleving te bevorderen
- MAAR, mag niet zo ver gaan dat samenleving nadeel ondervindt
- Systeem v mededingingsrecht dat vrijheid beperkt: boek VI WER
(regels over (on)eerlijke marktpraktijken: correctiemechanismen
laten optreden tegen personen die vrijheid v mededinging
uitoefenen op manier die indruist tegen eerlijke gebruiken in handel
& nijverheid) rekening houden met omstandigheden waarin
iemand zn vrijheid uitoefent (evenwichtsoefening)
- HvC: verkoper die zonder creatieve inspanning voordeel haalt uit
inspanningen of investeringen ve andere verkoper pleegt niet
automatisch een daad in strijd met eerlijke handelsgebruiken, MAAR
rechter kan oordelen dat het toch onrechtmatig is wnr er andere
redenen zijn dan louter nabootsen (e.g. schending v IER,
verwarrende reclame, …)
Intellectuele rechten als uitzondering:
- Staan los v algemene mededingingsrecht (geen
correctiemechanisme, maar uitzondering op regel v vrije
mededinging)
- Reden voor exclusieve IR: Wetgever wil investeringen stimuleren
nieuwe creaties & uitvindingen bevorderen maatschappelijke
vooruitgang
- Exclusief karakter: houder krijgt gedurende bepaalde tijd
monopoliepositie voor exploitatie v zn creatie (anderen mogen
creatie niet gebruiken zonder toestemming & houder kan derden
verbieden handelingen te stellen die zn recht schenden)
- Verbod op misbruik v recht: Corrigeert situaties waarin iem zn recht
formeel correct uitoefent, maar uitkomst strijdig is met doel vd regel
die recht toekent
Sector v intellectuele rechten
2 grote categorieën:
- Industriële rechten
o Vallen hieronder: merkenrecht, octrooirecht, recht op
industriële tekeningen & modellen, kwekersrecht,
bescherming v topografieën v halfgeleiderproducten (“chips-
recht”), bescherming v geografische aanduidingen
o = rechten die vooral een rol spelen in economische &
industriële leven
- Auteursrecht
o Beschermt literatuur, muziek, beeldende kunst, audiovisuele
werken, artistieke tekeningen & modellen,
3
, IR
computerprogramma’s, databanken, + naburige rechten
(rechten verbonden met auteursrecht)
traditionele scheiding tss industriële & niet-industriële creaties minder
duidelijk geworden
In praktijk: combinatie v rechten (combinatorial approach):
- Één product kan tegelijk onder verschillende intellectuele rechten
vallen
- E.g. nieuwe vormgeving kan beschermd worden door auteursrecht &
door modellenrecht
- Reden: één product kan aan meerdere beschermingsvoorwaarden
voldoen & combinatie kan houder sterker zetten tov concurrenten
(e.g. als één recht vervalt of nietig wordt verklaard)
- Letten op:
o Beschermingsvereisten verschillen per recht: je moet telkens
nagaan of het product ad voorwaarden voldoet
o Vaak zijn er formaliteiten & kosten (vooral bij industriële
rechten), waardoor “alles cumuleren” niet altijd interessant is
o Elk recht beschermt andere aspecten vh product (ook nood
om strategische keuzes te maken)
- E.g. Mickey Mouse v Disney
o Logo/naam/vormgeving als teken: merkenrecht
o Personage/karaktertrekken: auteursrecht
o Rollercoaster/manier v functioneren: octrooirecht
E.g. Smartphone:
o Merk/logo/naam (bv. APPLE): merkenrecht
o Software, handleidingen, ringtones, interface: auteursrecht
o Technische oplossingen/werking: octrooien
o Uiterlijk/knoppen/schermvorm: tekeningen & modellen
o Geheimgehouden knowhow: bedrijfsgeheimen
Gemeenschappelijke kenmerken v verschillende rechten:
- Maken deel uit v fundamentele eigendomsrecht (beschermd als
grondrecht)
o MAAR, zijn niet onaantastbaar: uitoefening moet worden
afgewogen tegen andere grondrechten (e.g. recht op privacy,
vrijheid v ondernemen)
- Hebben immaterieel voorwerp
o Wat beschermd wordt zijn scheppingen vd menselijke geest
o Alleen prestaties die banale of reeds gekende overstijgen
(criteria: originaliteit (auteursrecht), nieuwheid (octrooien),
beschikbaarheid, …)
4
