Complex kritisch redeneren
Samenvatting
Rode draad van de cursus
Complex kritisch redeneren gaat over hoe je tot betere beslissingen komt in het dagelijkse en professionele leven.
De cursus vertrekt vanuit de vraag hoe we keuzes maken, hoe we beslissingen nemen en wat nodig is om een
goede keuze te maken. Daarbij wordt niet gekozen tussen intuïtief of rationeel redeneren: beide denkprocessen
zijn nodig en vullen elkaar aan.
Een belangrijk uitgangspunt is dat kritisch denken geen aangeboren talent is. Het is een hogere orde cognitieve
vaardigheid die je kan ontwikkelen door gerichte, doelbewuste en geconcentreerde oefening. Alleen een boek
lezen of een cursus volgen volstaat niet: je moet de vaardigheden toepassen in andere opleidingsonderdelen, in
groepswerk en in je professionele leven.
1e les: inzicht in redeneren
Intuïtief redeneren
Intuïtie komt van het Latijn en betekent ‘innerlijk weten’.
= Het gaat om naar binnen kijken om situaties snel in te schatten en een beslissing te nemen. In de zorg
wordt dit vaak het niet-pluisgevoel genoemd. Je voelt aan dat er iets aan de hand is, zonder dat je op dat
moment precies kan uitleggen waarom.
Intuïtief denken is een vorm van onbewust denken.
o Er gebeurt iets of iemand zegt iets en je hersenen vergelijken die informatie heel snel met eerder
opgeslagen gevoelens en ervaringen.
o Daardoor krijg je een onderbuikgevoel. Je begrijpt de werkelijkheid in het moment, zonder bewuste
logica of analyse. Er is op dat moment nauwelijks taal bij betrokken: het gaat vooral over wat je
ziet, voelt, tekens, sensaties en lichamelijke signalen. De logische onderbouwing komt vaak pas
achteraf, wanneer je terugkijkt en je ervaring probeert te verklaren.
Intuïtie helpt bijvoorbeeld om op een goede manier met anderen om te gaan, gevaar in te schatten of snel
te reageren in een situatie waarin er geen tijd is om alles rationeel te analyseren. Je weet niet altijd precies
wat er is, maar je voelt dat er iets klopt of net niet klopt.
Voorbeelden van intuïtie
Een manager voert een goed sollicitatiegesprek met een kandidaat die op papier geschikt lijkt, maar
krijgt plots het gevoel dat er iets niet klopt. Door door te vragen blijkt dat de kandidaat zijn masterproef
nog niet heeft afgelegd en dus nog geen masterdiploma heeft.
Een tweede voorbeeld is het zesde zintuig van artsen en verpleegkundigen: een gevoel van onbehagen
of ongerustheid over een patiënt, zonder meteen te kunnen zeggen waarom. Het ziekteverloop is anders
dan anders. Soms voelt dit bijna fysiek aan, zoals een buikgevoel of druk op de borst.
Intuïtie kan ook betekenen dat je onmiddellijk emotionele toestanden of persoonlijkheidstrekken van
anderen oppikt, of dat je direct een antwoord vindt op een probleem zonder het eerst te analyseren.
, Intuïtief denken kan je leren
Intuïtie is GEEN aangeboren talent.
Het ontstaat door veel leerervaringen en door het verwerven van onbewuste kennis.
Je kan het zien als impliciete kennis: gevoelsmatig weten waar je niet bewust van bent, maar dat wel in je
brein aanwezig is. Hoe meer ervaring je hebt, hoe sneller je automatisch herkent dat een bepaald probleem
zich voordoet.
Margje van de Wiel, psychologe, benadrukt dat intuïtie onterecht een vage of mysterieuze bijklank heeft. Volgens
haar komt intuïtie voort uit kennis. Kennis kan je zien als een netwerk: elke ervaring voegt elementen toe aan dat
netwerk, zoals concepten, beelden, actieplannen, zelfkennis en gevoelens. Leren betekent dat er steeds betere
verbanden worden gelegd. Wat we gut feeling of intuïtie noemen, is dus eigenlijk automatische herkenning.
Visueel voorbeeld: door ervaring worden patronen sneller herkenbaar.
Leren luisteren naar intuïtie
Leren luisteren naar je intuïtie en die een plaats durven geven is niet gemakkelijk.
o Je kan het vaak niet meteen uitleggen en je hebt weinig tastbaar bewijs om het hard te maken.
In onze westerse wereld is dat moeilijk, omdat we sterk vertrouwen op rationaliteit, logica en
wetenschappelijke systemen. Daardoor verdrijven we soms signalen die niet gemakkelijk te verklaren zijn.
Toch is intuïtief denken belangrijk.
o Het helpt om creatief te zijn, out of the box te denken en snel te reageren.
o Intuïtie kan bijdragen aan betere beslissingen, op voorwaarde dat je ervoor openstaat, dat je durft
en dat de omgeving dit toelaat.
Een praktische tip is om te letten op de eerste gedachte die in een situatie opkomt.
o Noteer die eventueel voordat je rationele redeneringsproces het overneemt. Nadien kan je nagaan
of die eerste indruk geldig was of zinvol om de situatie beter te begrijpen of op te lossen.
Valkuilen van overmatig intuïtief denken
Valkuil Wat betekent dit?
1.Te snel ondoordacht oordelen Je neemt overhaaste en ondoordachte besluiten op basis van een buikgevoel,
zonder eerst alle beschikbare informatie grondig te analyseren. Dit kan leiden
tot vooroordelen.
2.Tegenstrijdige bewijzen Je houdt zo sterk vast aan je intuïtieve ingeving dat je feiten, bewijzen of
negeren logische argumenten negeert die ermee botsen. Dan vertrek je mogelijk van
verouderde, onjuiste of eenmalige ervaringen in plaats van een uitgebreid
kennisnetwerk.
3.Niet kunnen goed kunnen Je kan je beslissing niet goed rationaliseren, uitleggen of verantwoorden op
rationaliseren momenten waarop rationele onderbouwing nodig is. Soms ga je je reactie
achteraf rechtvaardigen in plaats van de juistheid ervan onpartijdig te
onderzoeken.
Samenvatting
Rode draad van de cursus
Complex kritisch redeneren gaat over hoe je tot betere beslissingen komt in het dagelijkse en professionele leven.
De cursus vertrekt vanuit de vraag hoe we keuzes maken, hoe we beslissingen nemen en wat nodig is om een
goede keuze te maken. Daarbij wordt niet gekozen tussen intuïtief of rationeel redeneren: beide denkprocessen
zijn nodig en vullen elkaar aan.
Een belangrijk uitgangspunt is dat kritisch denken geen aangeboren talent is. Het is een hogere orde cognitieve
vaardigheid die je kan ontwikkelen door gerichte, doelbewuste en geconcentreerde oefening. Alleen een boek
lezen of een cursus volgen volstaat niet: je moet de vaardigheden toepassen in andere opleidingsonderdelen, in
groepswerk en in je professionele leven.
1e les: inzicht in redeneren
Intuïtief redeneren
Intuïtie komt van het Latijn en betekent ‘innerlijk weten’.
= Het gaat om naar binnen kijken om situaties snel in te schatten en een beslissing te nemen. In de zorg
wordt dit vaak het niet-pluisgevoel genoemd. Je voelt aan dat er iets aan de hand is, zonder dat je op dat
moment precies kan uitleggen waarom.
Intuïtief denken is een vorm van onbewust denken.
o Er gebeurt iets of iemand zegt iets en je hersenen vergelijken die informatie heel snel met eerder
opgeslagen gevoelens en ervaringen.
o Daardoor krijg je een onderbuikgevoel. Je begrijpt de werkelijkheid in het moment, zonder bewuste
logica of analyse. Er is op dat moment nauwelijks taal bij betrokken: het gaat vooral over wat je
ziet, voelt, tekens, sensaties en lichamelijke signalen. De logische onderbouwing komt vaak pas
achteraf, wanneer je terugkijkt en je ervaring probeert te verklaren.
Intuïtie helpt bijvoorbeeld om op een goede manier met anderen om te gaan, gevaar in te schatten of snel
te reageren in een situatie waarin er geen tijd is om alles rationeel te analyseren. Je weet niet altijd precies
wat er is, maar je voelt dat er iets klopt of net niet klopt.
Voorbeelden van intuïtie
Een manager voert een goed sollicitatiegesprek met een kandidaat die op papier geschikt lijkt, maar
krijgt plots het gevoel dat er iets niet klopt. Door door te vragen blijkt dat de kandidaat zijn masterproef
nog niet heeft afgelegd en dus nog geen masterdiploma heeft.
Een tweede voorbeeld is het zesde zintuig van artsen en verpleegkundigen: een gevoel van onbehagen
of ongerustheid over een patiënt, zonder meteen te kunnen zeggen waarom. Het ziekteverloop is anders
dan anders. Soms voelt dit bijna fysiek aan, zoals een buikgevoel of druk op de borst.
Intuïtie kan ook betekenen dat je onmiddellijk emotionele toestanden of persoonlijkheidstrekken van
anderen oppikt, of dat je direct een antwoord vindt op een probleem zonder het eerst te analyseren.
, Intuïtief denken kan je leren
Intuïtie is GEEN aangeboren talent.
Het ontstaat door veel leerervaringen en door het verwerven van onbewuste kennis.
Je kan het zien als impliciete kennis: gevoelsmatig weten waar je niet bewust van bent, maar dat wel in je
brein aanwezig is. Hoe meer ervaring je hebt, hoe sneller je automatisch herkent dat een bepaald probleem
zich voordoet.
Margje van de Wiel, psychologe, benadrukt dat intuïtie onterecht een vage of mysterieuze bijklank heeft. Volgens
haar komt intuïtie voort uit kennis. Kennis kan je zien als een netwerk: elke ervaring voegt elementen toe aan dat
netwerk, zoals concepten, beelden, actieplannen, zelfkennis en gevoelens. Leren betekent dat er steeds betere
verbanden worden gelegd. Wat we gut feeling of intuïtie noemen, is dus eigenlijk automatische herkenning.
Visueel voorbeeld: door ervaring worden patronen sneller herkenbaar.
Leren luisteren naar intuïtie
Leren luisteren naar je intuïtie en die een plaats durven geven is niet gemakkelijk.
o Je kan het vaak niet meteen uitleggen en je hebt weinig tastbaar bewijs om het hard te maken.
In onze westerse wereld is dat moeilijk, omdat we sterk vertrouwen op rationaliteit, logica en
wetenschappelijke systemen. Daardoor verdrijven we soms signalen die niet gemakkelijk te verklaren zijn.
Toch is intuïtief denken belangrijk.
o Het helpt om creatief te zijn, out of the box te denken en snel te reageren.
o Intuïtie kan bijdragen aan betere beslissingen, op voorwaarde dat je ervoor openstaat, dat je durft
en dat de omgeving dit toelaat.
Een praktische tip is om te letten op de eerste gedachte die in een situatie opkomt.
o Noteer die eventueel voordat je rationele redeneringsproces het overneemt. Nadien kan je nagaan
of die eerste indruk geldig was of zinvol om de situatie beter te begrijpen of op te lossen.
Valkuilen van overmatig intuïtief denken
Valkuil Wat betekent dit?
1.Te snel ondoordacht oordelen Je neemt overhaaste en ondoordachte besluiten op basis van een buikgevoel,
zonder eerst alle beschikbare informatie grondig te analyseren. Dit kan leiden
tot vooroordelen.
2.Tegenstrijdige bewijzen Je houdt zo sterk vast aan je intuïtieve ingeving dat je feiten, bewijzen of
negeren logische argumenten negeert die ermee botsen. Dan vertrek je mogelijk van
verouderde, onjuiste of eenmalige ervaringen in plaats van een uitgebreid
kennisnetwerk.
3.Niet kunnen goed kunnen Je kan je beslissing niet goed rationaliseren, uitleggen of verantwoorden op
rationaliseren momenten waarop rationele onderbouwing nodig is. Soms ga je je reactie
achteraf rechtvaardigen in plaats van de juistheid ervan onpartijdig te
onderzoeken.
