ORGANISATIEONTWIKKELING
INLEIDING .................................................................................................................................... 4
1.DE DOELSTELLINGEN EN INHOUD VAN HET OLOD ......................................................................................4
1.1 Macro: maatschappij (maatschappelijke trend en uitdagingen) ..................................................4
1.2 Meso: (orthopedagogisch) werkveld .........................................................................................6
1.3 Micro: de organisatie en de hulpverleningsrelatie ......................................................................7
DEEL 1: OMGEVING EN ORGANISATIE: ANALYSE ............................................................................ 8
HOOFDSTUK 1: DE IDENTITEIT VAN DE ORGANISATIE: HET FUNDAMENT................................................................8
1. Wat zijn organisaties? ................................................................................................................8
1.1 Kenmerken van een organisatie ................................................................................................................8
1.2 Social profit versus profit organisaties ......................................................................................................9
1.3 Organisatieontwikkeling, wat? ..................................................................................................................9
2. Het grote waarom: missie, visie en kernwaarden ....................................................................... 10
2.1 Missie ....................................................................................................................................................11
2.2 Visie.......................................................................................................................................................14
2.3 Kernwaarden .........................................................................................................................................15
HOOFDTUK 2: OMGEVINGSANALYSE VAN DE ORGANISATIE ............................................................................ 16
1 De organisatie in een veranderde omgeving ............................................................................... 16
1.1 Veranderingen in de samenleving ...........................................................................................................16
1.2 De organisatie binnen de samenleving....................................................................................................17
1.3 De organisatie in het werkveld ................................................................................................................18
1.4 De organisatie zelf..................................................................................................................................19
DEEL 2: OMGEVING EN ORGANISATIE: STRATEGIE ........................................................................20
HOOFDSTUK 1: STRATEGIE VOOR DE ORGANISATIE ...................................................................................... 20
1. Belang van een strategische aanpak ......................................................................................... 21
2. SWOT en confrontatiematrix .................................................................................................... 22
HOOFDSTUK 2: DOELSTELLINGEN ........................................................................................................... 26
1. Niveaus van doelstellingen of soorten doelstellingen ................................................................. 26
2. Wat is een goede doelstelling ................................................................................................... 27
DEEL 3: ORGANISATIESTRUCTUUR EN CULTUUR ..........................................................................29
HOOFDSTUK 1: DE ORGANISATIESTRUCTUUR ............................................................................................. 29
1. Inleiding .................................................................................................................................. 29
2. Coördinatiemechanismen van Mintzberg .................................................................................. 30
3. Types organisatiestructuren ..................................................................................................... 32
3.1 Horizontaal ............................................................................................................................................32
3.1.1 Platte organisatiecultuur .........................................................................................................32
3.1.2 Diversiestructuur ....................................................................................................................32
3.2 Verticaal ................................................................................................................................................33
3.2.1 Lijnorganisatie.........................................................................................................................33
3.2.2 Functionele of stafstructuur ....................................................................................................33
3.2.3 Lijn-stafstructuur ....................................................................................................................34
3.3 Horizontale en verticale dwarsverbanden ...............................................................................................34
3.3.1 Matrixorganisatie ....................................................................................................................34
3.3.2 Projectgroep of ‘taskforce’ ......................................................................................................35
3.4 Organisatiestructuur volgens Mintzberg .................................................................................................36
3.4.1 Vijf basisstructuren .................................................................................................................36
3.4.2 Zeven organisatievormen ........................................................................................................36
1
, 3.4.3 De professionele bureaucratie ................................................................................................37
HOOFDSTUK 2: DE ORGANISATIECULTUUR ................................................................................................ 38
1. Inleiding .................................................................................................................................. 38
2. Algemene typering ................................................................................................................... 39
2.1 Mens-of organisatiegericht .....................................................................................................................39
2.2 Sterke en zwakke organisaties ................................................................................................................39
2.3 Gezonde en zieke organisatie .................................................................................................................40
3. Enkele cultuurmodellen ........................................................................................................... 41
3.1 Cultuurtypologieën van Charles Handy...................................................................................................41
3.2 Cultuurniveaus van Schein .....................................................................................................................41
3.3 Ui-model van Sanders en Neuijen en (later) Hofstede .............................................................................42
3.4 Dension cultuurmodel ...........................................................................................................................42
4. De maakbaarheid van een organisatiecultuur............................................................................ 43
DEEL 4: KWALITEIT, LEIDERSCHAP EN HRM ..................................................................................45
HOOFDSTUK 1: KWALITEITSBELEID .......................................................................................................... 45
1. Inleiding .................................................................................................................................. 45
2. Wat betekent kwaliteit ............................................................................................................. 46
2.1 Algemeen...............................................................................................................................................46
2.2 Bedrijfsleven versus hulp- en dienstverlening .........................................................................................46
2.3 Specifiek voor non-profitorganisaties .....................................................................................................47
2.3.1 Dimensies van kwaliteit ...........................................................................................................47
2.3.2 Begrippen ...............................................................................................................................48
3. Kwaliteitsmodellen .................................................................................................................. 48
3.1 Integrale kwaliteitszorg (IZ) .....................................................................................................................48
3.2 Deming PDCA-cyclus: Plan-DO-Check-At ..............................................................................................49
3.3 Lerende organisaties ..............................................................................................................................50
4. Kwaliteitsbewijzen ................................................................................................................... 50
5. Regelgeving............................................................................................................................. 51
5.1 Kwaliteitswet .........................................................................................................................................51
5.2 Kwaliteitsdecreet ...................................................................................................................................51
5.2.1 Doel en doelgroep ...................................................................................................................51
HOOFDSTUK 2: LEIDERSCHAP ............................................................................................................... 54
1. Leiderschapsmodellen ............................................................................................................ 54
2. Historische evolutie van leiderschap ........................................................................................ 54
2.1 Traditionele leiderschapsmodellen (1900-1950) .....................................................................................55
2.2 Human relations en motivationele benaderingen (1950-1980) ................................................................55
2.3 Traditioneel leiderschap (1980-2000) .....................................................................................................56
2.4 De 21ste eeuw: participatie, autonomie en betekenis ...............................................................................56
3. Moderne leiderschapsinzichten ............................................................................................... 56
3.1 Dienend leiderschap ..............................................................................................................................56
3.2 Coachend en ontwikkelingsgericht leiderschap ......................................................................................56
3.3 Gedeeld leiderschap en zelfsturing.........................................................................................................57
3.4 Waardengedreven en purpose-gericht leiderschap .................................................................................57
3. Toxisch leiderschap ................................................................................................................. 57
3.1 Wat is toxisch leiderschap ......................................................................................................................57
3.2 Hoe kunnen organisaties zich wapenen? ................................................................................................58
4. Besluit: wat is NU dan goed leiderschap?.................................................................................. 58
HOOFDSTUK 3: HRM .......................................................................................................................... 59
1. Belang van inzicht in HRM voor studenten Ortho........................................................................ 59
2. Definitie HRM .......................................................................................................................... 59
2.1 Human Resource (HR) ............................................................................................................................59
2.2 Human resources management .............................................................................................................60
2
, 2.3 Hard en Soft HRM...................................................................................................................................60
2.4 Harvard en Michigan HRM model............................................................................................................61
2.4.1 Het harvard-model ..................................................................................................................61
2.4.2 Het Michigan-model ................................................................................................................62
3. HRM en motivatie .................................................................................................................... 63
4. Actuele modellen .................................................................................................................... 63
4.1 De term duurzaamheid HRM ..................................................................................................................64
4.2 Inclusief HRM ........................................................................................................................................64
5. De shift van strategisch management naar duurzaam management ........................................... 65
6. HR-cyclus ............................................................................................................................... 65
6.1 Werving of rekrutering en selectie ...........................................................................................................65
6.1.1 Competentieprofiel .................................................................................................................66
6.1.2 De vacature.............................................................................................................................66
6.1.3 Rekruteringskanalen ...............................................................................................................66
6.1.4 Selectie ...................................................................................................................................66
6.1.5 Solicitatiegesprek....................................................................................................................66
6.1.6 Beslissing................................................................................................................................66
6.2 Onboarding ............................................................................................................................................67
6.3 Beoordelen en evalueren........................................................................................................................67
6.4 Belonen van medewerkers .....................................................................................................................67
6.5 Ontwikkelen...........................................................................................................................................68
6.6 Uitstroom van medewerkers...................................................................................................................69
3
, INLEIDING
1.DE DOELSTELLINGEN EN INHOUD VAN HET OLOD
Micro-meso-macroniveau: de niveaus werken op
elkaar in, ze beïnvloeden elkaar. Als er veranderingen
zijn in hoe mensen samenleven (micro), dan gaan
organisaties die signalen oppikken en zaken op de
politieke agenda gaan zetten.
1. De organisatie en de omgeving: waarom is een organisatie
nodig?, de organisatie in de ruimere omgeving.
• Missie en strategie: hoe gaan we het doel bereiken?
2. De organisatie en structuur: hoe ga je jezelf gaan
organiseren?, hoe ga je gaan werken?, je gaat in die structuur
mensen zetten die bepaalde bevoegdheden krijgen.
• Organisatie en structuur is belangrijk omdat die invloed zal hebben op de
cultuur.
3. De organisatie en het menselijk kapitaal: de juiste mensen vinden om het plan uit
te voeren, de talenten op de juiste plaats zetten, ze professionaliseren zodat ze hun
werk goed en graag kunnen doen.
• Human, resource en management.
1.1 MACRO: MAATSCHAPPIJ (MAATSCHAPPELIJKE TREND EN UITDAGINGEN)
Millenards futurologie = toekomst voorspellen in zijn tekeningen (vb. de landbouw
samenleving, stofzuiger, videobellen…).
Simpsons futurologie = ‘de Simpsons hadden het voorspelt’.
Activisten: krijgen altijd gelijk met vertraging.
Sustainable Development Goals (SDG’s)
• 17 universele doelstellingen opgesteld door de VN (vb. geen armoede, geen
honger…).
• Gericht op: aanpakken van urgente wereldwijde uitdagingen.
• Doel: bevorderen van een duurzame en rechtvaardige toekomst voor iedereen.
• Biedt organisaties de mogelijkheid om bij te dragen aan een betere wereld door
het aanpakken van deze urgente uitdagingen.
4
INLEIDING .................................................................................................................................... 4
1.DE DOELSTELLINGEN EN INHOUD VAN HET OLOD ......................................................................................4
1.1 Macro: maatschappij (maatschappelijke trend en uitdagingen) ..................................................4
1.2 Meso: (orthopedagogisch) werkveld .........................................................................................6
1.3 Micro: de organisatie en de hulpverleningsrelatie ......................................................................7
DEEL 1: OMGEVING EN ORGANISATIE: ANALYSE ............................................................................ 8
HOOFDSTUK 1: DE IDENTITEIT VAN DE ORGANISATIE: HET FUNDAMENT................................................................8
1. Wat zijn organisaties? ................................................................................................................8
1.1 Kenmerken van een organisatie ................................................................................................................8
1.2 Social profit versus profit organisaties ......................................................................................................9
1.3 Organisatieontwikkeling, wat? ..................................................................................................................9
2. Het grote waarom: missie, visie en kernwaarden ....................................................................... 10
2.1 Missie ....................................................................................................................................................11
2.2 Visie.......................................................................................................................................................14
2.3 Kernwaarden .........................................................................................................................................15
HOOFDTUK 2: OMGEVINGSANALYSE VAN DE ORGANISATIE ............................................................................ 16
1 De organisatie in een veranderde omgeving ............................................................................... 16
1.1 Veranderingen in de samenleving ...........................................................................................................16
1.2 De organisatie binnen de samenleving....................................................................................................17
1.3 De organisatie in het werkveld ................................................................................................................18
1.4 De organisatie zelf..................................................................................................................................19
DEEL 2: OMGEVING EN ORGANISATIE: STRATEGIE ........................................................................20
HOOFDSTUK 1: STRATEGIE VOOR DE ORGANISATIE ...................................................................................... 20
1. Belang van een strategische aanpak ......................................................................................... 21
2. SWOT en confrontatiematrix .................................................................................................... 22
HOOFDSTUK 2: DOELSTELLINGEN ........................................................................................................... 26
1. Niveaus van doelstellingen of soorten doelstellingen ................................................................. 26
2. Wat is een goede doelstelling ................................................................................................... 27
DEEL 3: ORGANISATIESTRUCTUUR EN CULTUUR ..........................................................................29
HOOFDSTUK 1: DE ORGANISATIESTRUCTUUR ............................................................................................. 29
1. Inleiding .................................................................................................................................. 29
2. Coördinatiemechanismen van Mintzberg .................................................................................. 30
3. Types organisatiestructuren ..................................................................................................... 32
3.1 Horizontaal ............................................................................................................................................32
3.1.1 Platte organisatiecultuur .........................................................................................................32
3.1.2 Diversiestructuur ....................................................................................................................32
3.2 Verticaal ................................................................................................................................................33
3.2.1 Lijnorganisatie.........................................................................................................................33
3.2.2 Functionele of stafstructuur ....................................................................................................33
3.2.3 Lijn-stafstructuur ....................................................................................................................34
3.3 Horizontale en verticale dwarsverbanden ...............................................................................................34
3.3.1 Matrixorganisatie ....................................................................................................................34
3.3.2 Projectgroep of ‘taskforce’ ......................................................................................................35
3.4 Organisatiestructuur volgens Mintzberg .................................................................................................36
3.4.1 Vijf basisstructuren .................................................................................................................36
3.4.2 Zeven organisatievormen ........................................................................................................36
1
, 3.4.3 De professionele bureaucratie ................................................................................................37
HOOFDSTUK 2: DE ORGANISATIECULTUUR ................................................................................................ 38
1. Inleiding .................................................................................................................................. 38
2. Algemene typering ................................................................................................................... 39
2.1 Mens-of organisatiegericht .....................................................................................................................39
2.2 Sterke en zwakke organisaties ................................................................................................................39
2.3 Gezonde en zieke organisatie .................................................................................................................40
3. Enkele cultuurmodellen ........................................................................................................... 41
3.1 Cultuurtypologieën van Charles Handy...................................................................................................41
3.2 Cultuurniveaus van Schein .....................................................................................................................41
3.3 Ui-model van Sanders en Neuijen en (later) Hofstede .............................................................................42
3.4 Dension cultuurmodel ...........................................................................................................................42
4. De maakbaarheid van een organisatiecultuur............................................................................ 43
DEEL 4: KWALITEIT, LEIDERSCHAP EN HRM ..................................................................................45
HOOFDSTUK 1: KWALITEITSBELEID .......................................................................................................... 45
1. Inleiding .................................................................................................................................. 45
2. Wat betekent kwaliteit ............................................................................................................. 46
2.1 Algemeen...............................................................................................................................................46
2.2 Bedrijfsleven versus hulp- en dienstverlening .........................................................................................46
2.3 Specifiek voor non-profitorganisaties .....................................................................................................47
2.3.1 Dimensies van kwaliteit ...........................................................................................................47
2.3.2 Begrippen ...............................................................................................................................48
3. Kwaliteitsmodellen .................................................................................................................. 48
3.1 Integrale kwaliteitszorg (IZ) .....................................................................................................................48
3.2 Deming PDCA-cyclus: Plan-DO-Check-At ..............................................................................................49
3.3 Lerende organisaties ..............................................................................................................................50
4. Kwaliteitsbewijzen ................................................................................................................... 50
5. Regelgeving............................................................................................................................. 51
5.1 Kwaliteitswet .........................................................................................................................................51
5.2 Kwaliteitsdecreet ...................................................................................................................................51
5.2.1 Doel en doelgroep ...................................................................................................................51
HOOFDSTUK 2: LEIDERSCHAP ............................................................................................................... 54
1. Leiderschapsmodellen ............................................................................................................ 54
2. Historische evolutie van leiderschap ........................................................................................ 54
2.1 Traditionele leiderschapsmodellen (1900-1950) .....................................................................................55
2.2 Human relations en motivationele benaderingen (1950-1980) ................................................................55
2.3 Traditioneel leiderschap (1980-2000) .....................................................................................................56
2.4 De 21ste eeuw: participatie, autonomie en betekenis ...............................................................................56
3. Moderne leiderschapsinzichten ............................................................................................... 56
3.1 Dienend leiderschap ..............................................................................................................................56
3.2 Coachend en ontwikkelingsgericht leiderschap ......................................................................................56
3.3 Gedeeld leiderschap en zelfsturing.........................................................................................................57
3.4 Waardengedreven en purpose-gericht leiderschap .................................................................................57
3. Toxisch leiderschap ................................................................................................................. 57
3.1 Wat is toxisch leiderschap ......................................................................................................................57
3.2 Hoe kunnen organisaties zich wapenen? ................................................................................................58
4. Besluit: wat is NU dan goed leiderschap?.................................................................................. 58
HOOFDSTUK 3: HRM .......................................................................................................................... 59
1. Belang van inzicht in HRM voor studenten Ortho........................................................................ 59
2. Definitie HRM .......................................................................................................................... 59
2.1 Human Resource (HR) ............................................................................................................................59
2.2 Human resources management .............................................................................................................60
2
, 2.3 Hard en Soft HRM...................................................................................................................................60
2.4 Harvard en Michigan HRM model............................................................................................................61
2.4.1 Het harvard-model ..................................................................................................................61
2.4.2 Het Michigan-model ................................................................................................................62
3. HRM en motivatie .................................................................................................................... 63
4. Actuele modellen .................................................................................................................... 63
4.1 De term duurzaamheid HRM ..................................................................................................................64
4.2 Inclusief HRM ........................................................................................................................................64
5. De shift van strategisch management naar duurzaam management ........................................... 65
6. HR-cyclus ............................................................................................................................... 65
6.1 Werving of rekrutering en selectie ...........................................................................................................65
6.1.1 Competentieprofiel .................................................................................................................66
6.1.2 De vacature.............................................................................................................................66
6.1.3 Rekruteringskanalen ...............................................................................................................66
6.1.4 Selectie ...................................................................................................................................66
6.1.5 Solicitatiegesprek....................................................................................................................66
6.1.6 Beslissing................................................................................................................................66
6.2 Onboarding ............................................................................................................................................67
6.3 Beoordelen en evalueren........................................................................................................................67
6.4 Belonen van medewerkers .....................................................................................................................67
6.5 Ontwikkelen...........................................................................................................................................68
6.6 Uitstroom van medewerkers...................................................................................................................69
3
, INLEIDING
1.DE DOELSTELLINGEN EN INHOUD VAN HET OLOD
Micro-meso-macroniveau: de niveaus werken op
elkaar in, ze beïnvloeden elkaar. Als er veranderingen
zijn in hoe mensen samenleven (micro), dan gaan
organisaties die signalen oppikken en zaken op de
politieke agenda gaan zetten.
1. De organisatie en de omgeving: waarom is een organisatie
nodig?, de organisatie in de ruimere omgeving.
• Missie en strategie: hoe gaan we het doel bereiken?
2. De organisatie en structuur: hoe ga je jezelf gaan
organiseren?, hoe ga je gaan werken?, je gaat in die structuur
mensen zetten die bepaalde bevoegdheden krijgen.
• Organisatie en structuur is belangrijk omdat die invloed zal hebben op de
cultuur.
3. De organisatie en het menselijk kapitaal: de juiste mensen vinden om het plan uit
te voeren, de talenten op de juiste plaats zetten, ze professionaliseren zodat ze hun
werk goed en graag kunnen doen.
• Human, resource en management.
1.1 MACRO: MAATSCHAPPIJ (MAATSCHAPPELIJKE TREND EN UITDAGINGEN)
Millenards futurologie = toekomst voorspellen in zijn tekeningen (vb. de landbouw
samenleving, stofzuiger, videobellen…).
Simpsons futurologie = ‘de Simpsons hadden het voorspelt’.
Activisten: krijgen altijd gelijk met vertraging.
Sustainable Development Goals (SDG’s)
• 17 universele doelstellingen opgesteld door de VN (vb. geen armoede, geen
honger…).
• Gericht op: aanpakken van urgente wereldwijde uitdagingen.
• Doel: bevorderen van een duurzame en rechtvaardige toekomst voor iedereen.
• Biedt organisaties de mogelijkheid om bij te dragen aan een betere wereld door
het aanpakken van deze urgente uitdagingen.
4
