SOCIALE PSYCHOLOGIE
THEMA 1: SOCIALE COGNITIES
1 WAT IS SOCIALE PSYCHOLOGIE
= een studie die tracht te begrijpen, verklaren en voorspellen hoe de gedachten, gevoelens en gedragingen van
individuen beïnvloed worden door de waargenomen, ingebeelde of impliciete gedachten, gevoelens en
gedragingen van anderen.
De sociale psychologie = wil een antwoord bieden op de vraag hoe individuen reageren in sociale situaties.
1.1 SOCIAAL PSYCHOLOGEN
bestuderen hoe het gedrag van mensen beïnvloed wordt door het gedrag van andere mensen
De invloed die anderen op een individu hebben is meestal dwingend en tegelijk onbewust
Bv. onbewuste beïnvloeding
Je kan niet niet communiceren: Ook als je ervoor kiest om niet te communiceren geef je signalen af (denk aan
sociologie – sociaal handelen = Handelen dat betekenisvol betrokken is op dat van de anderen
dus een uitgestoken hand weigeren of iemand negeren is ook sociaal handelen)
Als je aan anderen het signaal geeft dat je niet met hen wil praten, praat je met hen door te zeggen
dat je niet wil converseren
Zelfs al doe je dit non-verbal door bv de rug toe te keren.
Maar het omgekeerde geldt ook: je kan niet niet beïnvloed worden door anderen.
Zodra er anderen aanwezig zijn, zullen je denkproces, je gedrag, je emoties, je motivatie… wijzigen, of je het
wil of niet en of je het nu beseft of niet…
Het ander gedrag moet je niet altijd zien gebeuren maar vaak is het voorspellen of verwachten al
voldoende om jou te beïnvloeden
Het studiegebied van de SP = sociaal gedrag,
maar SP is niet de enige wetenschap die sociaal gedrag bestudeert.
De sociologie = de wetenschappelijke discipline bij uitstek die sociaal gedrag van
mensen in kaart brengt en verklaart.
Maar toch is er een belangrijk verschil tss S en SP!
S = weinig aandacht besteden aan de individuele gedragingen van een persoon, en eerder wetmatigheden
trachten te ontdekken in sociale structuren en gehelen
SP bevindt zich op het raakvlak tss de algemene psychologie en de sociologie. (overlappen deels maar
versterken elkaar ook)
Sociologie kan alleen maar baat hebben bij inzichten/kennis over sociale interacties tss individuen
Psychologie gebaat bij inzicht in de wijze waarop gedragingen van individuen beïnvloed worden door de
aanwezigheid en gedragingen van anderen.
Sociale Psychologie Pagina 1 van 57
,2 SCHEMA’S
Sociale cognitie = alles waarbij we informatie opslaan, interpreteren,…
processen waarbij we informatie
o verwerven / selectie / opslaan
o integreren / organiseren / structureren
o Interpreteren
over mensen
o anderen (sociale perceptie)
o zichzelf (zelfperceptie)
2.1 SCHEMA’S: OMSCHRIJVING
cognitieve structuur
waarin eerder verworven kennis
over een stimulus of concept
o over personen, opvattingen, fysieke daden, feiten,..
o kenmerken
o relaties tussen die kenmerken
is gerepresenteerd
2.1.1 ZELFSCHEMA
wat we denken over onszelf
wat we denken dat anderen over ons denken
o sociale cognitie heeft invloed op ons zelfbeeld
o sociale context heeft invloed op ons handelen
Hoe bouwen we een zelfschema op?
zelfkennis uit:
1. Zelfobservatie
a. je kijkt naar jezelf, naar jouw prestaties, spiegelbeeld, gedrag… introspectie / zelfreflectie
2. ‘Looking-glass self” (spiegel)
a. Anderen zullen jou kennis verschaffen over hoe je bent en hoe je overkomt (feedback)
i. Soms heel expliciet (je doet ambetant)
ii. Of impliciet, lachen heel veel met jou (zonder te zeggen dat ze jou grappig vinden)
iii. of vinden jou irritant en vermijden jou (de ander is onze spiegel)
3. Sociale vergelijking
a. jezelf leren kennen door je te vergelijken met anderen
b. je weet pas dat je hard kan rennen nadat je af en toe wedstrijdjes loopt tegen anderen.
2.1.2 PROTOTYPE & SCRIPT
Prototype = soort gemiddelde van een specifieke groep mensen (puur in ons hoofd)
Stereotiep = sociaal gestuurd, door sociale context
Script = verloop van opeenvolgende acties
gedrag niet conform aan script geeft meer info
Sociale Psychologie Pagina 2 van 57
,Voorbeelden:
Prototype:
o bouwvakkers met lage broek, studenten, moslims = gemiddelde in ons hoofd
o = stereotype door alle informatie die je van anderen krijgt, prototype en stereotype vallen
heel vaak samen. Prototype als je zelf een gemiddelde maakt
Script: op kamp opstaan, naar de dokter gaan, de trein nemen
2.2 SCHEMA’S: KENMERKEN (DIA 25 & 27)
Gestalt = wij zien een schema in zijn geheel
o Het geheel is meer dan de som van de delen
Top-down of theory-driven
o Schema is iets dat gestuurd wordt vanuit ons hoofd
o Theorie in je hoofd en vandaar ga je gaan handelen
o Omgekeerde: data-driven = zonder schema, zonder vooroordeel
Sturen persoonsperceptie
o Vooral aandacht voor wat past binnen geactiveerd schema
o Vb studenten zijn gemotiveerd, LK ziet werkende, oplettende studenten in de les
o Vb studenten zijn lui, LK ziet vermoeide, niet-werkende studenten in de les
Schema’s beïnvloeden de herinnering
Vlugger verwerking van info
Label (niet altijd werkelijkheid)
Schema’s zijn:
Prescriptief
o Bieden een beeld van hoe iets moet/kan zijn en stuurt ons gedrag
o Attributies zoeken die schema in stand houden
Attributies = verklaring die we zoeken voor iemands gedrag
o Need for cognition <-> need for certainty
Need for cognition = mensen die graag nadenken, oke om buiten schema te denken
Need for certainty = mensen die graag zekerheid hebben, binnen schema denken
Toegankelijker naarmate
o vaker opgeroepen, vaker gebruiken
vb. vaker docenten tegenkomen
o recenter opgeroepen, net opgeroepen
2.2.1 SCHEMA’S KUNNEN OP 2 MANIEREN ACTIEF ZIJN:
Schema’s activeren uit onszelf zonder externe aanleiding
Schema’s kunnen opgeroepen worden door een stimulus uit de omgeving
(bewust of onbewust – subliminaal)
o Stereotypen worden automatisch geactiveerd bij het zien van foto’s van een
gestereotypeerde groep.
o Subliminaal = info die we onbewust ontvangen
Sociale Psychologie Pagina 3 van 57
, 2.2.2 LAAG OF HOOGBEVOOROORDEELDE MENSEN
Activeren dezelfde stereotypen, maar gebruiken ze verschillend:
Personen die laagbevooroordeeld zijn: krijgen activatie van negatieve stereotypen maar proberen die
daarna te onderdrukken of bedwingen vanuit plichtsbesef of schuld (schema terug wegduwen)
Personen die hoogbevooroordeeld zijn: activatie van negatieve stereotypen en betrekken de
geactiveerde stereotypen bij hun beoordeling van personen vooroordelen
3 CONFIGUREREN
= opbouwen van een product met losse componenten
hoe bouwen we nu een schema op? Welk schema gaan we gebruiken? Wanneer welk schema?
Verschillende effecten
Effecten zorgen soms voor vertekening
o Vertekening = iets dat niet helemaal klopt met de werkelijkheid
3.1 OPVALLENDE KENMERKEN
Wat opvalt, valt op. Dit schema wordt onmiddellijk en als eerste geactiveerd.
o Naam
o Geslacht
o Huidskleur
Opvallendheid wordt bepaald door de context!
o Met barbie kleren naar de les of naar de barbiefilm is een groot verschil
3.2 PRIMACY-EFFECT
= Informatie die wij eerst over iemand krijgen beïnvloedt het globale oordeel meer dan later verworven
informatie
Eerste informatie is positief en laatste informatie die we krijgen negatief = persoon is positief
Eerste informatie is negatief en laatste informatie die we krijgen positief = persoon is negatief
Je kan maar een keer een eerste indruk maken
o Zoals: sollicitatiegesprek
Eerste indruk: vooral door lichaamstaal
o Bvb. Kunstenaars, muziekgroepen die
vastzitten aan eerste etiket (bvb cd)
Verklaringen (hoe komt het dat dit bij ons zo is)
Werking korte termijngeheugen
o Aan later verkregen informatie wordt minder aandacht besteed
o Latere informatie wordt geïnterpreteerd op basis van vroegere informatie
o Behoefte aan afsluiten, zodra men ongeveer een beeld heeft (maar je kan je wapenen)
Recency effect: wat laatst komt, beïnvloedt meer het globale oordeel!
o Vooral als je heel veel informatie krijgt
Sociale Psychologie Pagina 4 van 57
THEMA 1: SOCIALE COGNITIES
1 WAT IS SOCIALE PSYCHOLOGIE
= een studie die tracht te begrijpen, verklaren en voorspellen hoe de gedachten, gevoelens en gedragingen van
individuen beïnvloed worden door de waargenomen, ingebeelde of impliciete gedachten, gevoelens en
gedragingen van anderen.
De sociale psychologie = wil een antwoord bieden op de vraag hoe individuen reageren in sociale situaties.
1.1 SOCIAAL PSYCHOLOGEN
bestuderen hoe het gedrag van mensen beïnvloed wordt door het gedrag van andere mensen
De invloed die anderen op een individu hebben is meestal dwingend en tegelijk onbewust
Bv. onbewuste beïnvloeding
Je kan niet niet communiceren: Ook als je ervoor kiest om niet te communiceren geef je signalen af (denk aan
sociologie – sociaal handelen = Handelen dat betekenisvol betrokken is op dat van de anderen
dus een uitgestoken hand weigeren of iemand negeren is ook sociaal handelen)
Als je aan anderen het signaal geeft dat je niet met hen wil praten, praat je met hen door te zeggen
dat je niet wil converseren
Zelfs al doe je dit non-verbal door bv de rug toe te keren.
Maar het omgekeerde geldt ook: je kan niet niet beïnvloed worden door anderen.
Zodra er anderen aanwezig zijn, zullen je denkproces, je gedrag, je emoties, je motivatie… wijzigen, of je het
wil of niet en of je het nu beseft of niet…
Het ander gedrag moet je niet altijd zien gebeuren maar vaak is het voorspellen of verwachten al
voldoende om jou te beïnvloeden
Het studiegebied van de SP = sociaal gedrag,
maar SP is niet de enige wetenschap die sociaal gedrag bestudeert.
De sociologie = de wetenschappelijke discipline bij uitstek die sociaal gedrag van
mensen in kaart brengt en verklaart.
Maar toch is er een belangrijk verschil tss S en SP!
S = weinig aandacht besteden aan de individuele gedragingen van een persoon, en eerder wetmatigheden
trachten te ontdekken in sociale structuren en gehelen
SP bevindt zich op het raakvlak tss de algemene psychologie en de sociologie. (overlappen deels maar
versterken elkaar ook)
Sociologie kan alleen maar baat hebben bij inzichten/kennis over sociale interacties tss individuen
Psychologie gebaat bij inzicht in de wijze waarop gedragingen van individuen beïnvloed worden door de
aanwezigheid en gedragingen van anderen.
Sociale Psychologie Pagina 1 van 57
,2 SCHEMA’S
Sociale cognitie = alles waarbij we informatie opslaan, interpreteren,…
processen waarbij we informatie
o verwerven / selectie / opslaan
o integreren / organiseren / structureren
o Interpreteren
over mensen
o anderen (sociale perceptie)
o zichzelf (zelfperceptie)
2.1 SCHEMA’S: OMSCHRIJVING
cognitieve structuur
waarin eerder verworven kennis
over een stimulus of concept
o over personen, opvattingen, fysieke daden, feiten,..
o kenmerken
o relaties tussen die kenmerken
is gerepresenteerd
2.1.1 ZELFSCHEMA
wat we denken over onszelf
wat we denken dat anderen over ons denken
o sociale cognitie heeft invloed op ons zelfbeeld
o sociale context heeft invloed op ons handelen
Hoe bouwen we een zelfschema op?
zelfkennis uit:
1. Zelfobservatie
a. je kijkt naar jezelf, naar jouw prestaties, spiegelbeeld, gedrag… introspectie / zelfreflectie
2. ‘Looking-glass self” (spiegel)
a. Anderen zullen jou kennis verschaffen over hoe je bent en hoe je overkomt (feedback)
i. Soms heel expliciet (je doet ambetant)
ii. Of impliciet, lachen heel veel met jou (zonder te zeggen dat ze jou grappig vinden)
iii. of vinden jou irritant en vermijden jou (de ander is onze spiegel)
3. Sociale vergelijking
a. jezelf leren kennen door je te vergelijken met anderen
b. je weet pas dat je hard kan rennen nadat je af en toe wedstrijdjes loopt tegen anderen.
2.1.2 PROTOTYPE & SCRIPT
Prototype = soort gemiddelde van een specifieke groep mensen (puur in ons hoofd)
Stereotiep = sociaal gestuurd, door sociale context
Script = verloop van opeenvolgende acties
gedrag niet conform aan script geeft meer info
Sociale Psychologie Pagina 2 van 57
,Voorbeelden:
Prototype:
o bouwvakkers met lage broek, studenten, moslims = gemiddelde in ons hoofd
o = stereotype door alle informatie die je van anderen krijgt, prototype en stereotype vallen
heel vaak samen. Prototype als je zelf een gemiddelde maakt
Script: op kamp opstaan, naar de dokter gaan, de trein nemen
2.2 SCHEMA’S: KENMERKEN (DIA 25 & 27)
Gestalt = wij zien een schema in zijn geheel
o Het geheel is meer dan de som van de delen
Top-down of theory-driven
o Schema is iets dat gestuurd wordt vanuit ons hoofd
o Theorie in je hoofd en vandaar ga je gaan handelen
o Omgekeerde: data-driven = zonder schema, zonder vooroordeel
Sturen persoonsperceptie
o Vooral aandacht voor wat past binnen geactiveerd schema
o Vb studenten zijn gemotiveerd, LK ziet werkende, oplettende studenten in de les
o Vb studenten zijn lui, LK ziet vermoeide, niet-werkende studenten in de les
Schema’s beïnvloeden de herinnering
Vlugger verwerking van info
Label (niet altijd werkelijkheid)
Schema’s zijn:
Prescriptief
o Bieden een beeld van hoe iets moet/kan zijn en stuurt ons gedrag
o Attributies zoeken die schema in stand houden
Attributies = verklaring die we zoeken voor iemands gedrag
o Need for cognition <-> need for certainty
Need for cognition = mensen die graag nadenken, oke om buiten schema te denken
Need for certainty = mensen die graag zekerheid hebben, binnen schema denken
Toegankelijker naarmate
o vaker opgeroepen, vaker gebruiken
vb. vaker docenten tegenkomen
o recenter opgeroepen, net opgeroepen
2.2.1 SCHEMA’S KUNNEN OP 2 MANIEREN ACTIEF ZIJN:
Schema’s activeren uit onszelf zonder externe aanleiding
Schema’s kunnen opgeroepen worden door een stimulus uit de omgeving
(bewust of onbewust – subliminaal)
o Stereotypen worden automatisch geactiveerd bij het zien van foto’s van een
gestereotypeerde groep.
o Subliminaal = info die we onbewust ontvangen
Sociale Psychologie Pagina 3 van 57
, 2.2.2 LAAG OF HOOGBEVOOROORDEELDE MENSEN
Activeren dezelfde stereotypen, maar gebruiken ze verschillend:
Personen die laagbevooroordeeld zijn: krijgen activatie van negatieve stereotypen maar proberen die
daarna te onderdrukken of bedwingen vanuit plichtsbesef of schuld (schema terug wegduwen)
Personen die hoogbevooroordeeld zijn: activatie van negatieve stereotypen en betrekken de
geactiveerde stereotypen bij hun beoordeling van personen vooroordelen
3 CONFIGUREREN
= opbouwen van een product met losse componenten
hoe bouwen we nu een schema op? Welk schema gaan we gebruiken? Wanneer welk schema?
Verschillende effecten
Effecten zorgen soms voor vertekening
o Vertekening = iets dat niet helemaal klopt met de werkelijkheid
3.1 OPVALLENDE KENMERKEN
Wat opvalt, valt op. Dit schema wordt onmiddellijk en als eerste geactiveerd.
o Naam
o Geslacht
o Huidskleur
Opvallendheid wordt bepaald door de context!
o Met barbie kleren naar de les of naar de barbiefilm is een groot verschil
3.2 PRIMACY-EFFECT
= Informatie die wij eerst over iemand krijgen beïnvloedt het globale oordeel meer dan later verworven
informatie
Eerste informatie is positief en laatste informatie die we krijgen negatief = persoon is positief
Eerste informatie is negatief en laatste informatie die we krijgen positief = persoon is negatief
Je kan maar een keer een eerste indruk maken
o Zoals: sollicitatiegesprek
Eerste indruk: vooral door lichaamstaal
o Bvb. Kunstenaars, muziekgroepen die
vastzitten aan eerste etiket (bvb cd)
Verklaringen (hoe komt het dat dit bij ons zo is)
Werking korte termijngeheugen
o Aan later verkregen informatie wordt minder aandacht besteed
o Latere informatie wordt geïnterpreteerd op basis van vroegere informatie
o Behoefte aan afsluiten, zodra men ongeveer een beeld heeft (maar je kan je wapenen)
Recency effect: wat laatst komt, beïnvloedt meer het globale oordeel!
o Vooral als je heel veel informatie krijgt
Sociale Psychologie Pagina 4 van 57
