HOOFDSTUK 1: INLEIDING ROND HET ONTSTAAN VAN DE
JEUGDBESCHERMING IN BELGIË
1 INLEIDING
NU: Rechten van Kinderen/Jongeren ( tot 18) zijn gewaarborgd
o zijn overal, verschillen van tijd en plaats
Geen evidente zaak, want eerste beschermingswet pas in 1912
Categoriaal beleid is recent
o Gericht op verschil tussen kind en volwassene
o 2 categorieën: kind & volwassene
1.1.1 CULTUUR WORDT OVERGEDRAGEN DOOR TWEE PROCESSEN:
1.Proces van socialisatie:
= het zich eigen maken van waarden en normen die in een maatschappij aanwezig zijn en gelden als
de norm van die maatschappij
opvoeding door verinnerlijken van waarden en normen
waarden en normen verschillen van tijd en plaats (abortus, meisjes naar school, pedagogische tik)
2.Proces van sociale controle:
= straffen en bestraffen als de norm van een maatschappij niet wordt nageleefd
formele sociale controle (overheid):
o hoogste formele sociale controle = strafrecht
informele sociale controle:
o bv. Afspraak om welk uur je zal eten
DOEL VAN DE PROCESSEN:
Zorgen ervoor dat er veranderingen in de maatschappij ontstaan
Zorgen ervoor dat de evolutie duidelijk wordt (dit ook betreft ons onderwerp)
o Kind als jongere definiëren
Vanwaar deze verschuiving van het onderwerp (Kind -> Jongere)?
Opkomst van verschillende wetenschappen (criminologie, penologie (= leer van de straf), psychologie,
…)
o Deze verschaffen inzichten waardoor men kinderen pedagogisch wil benaderen en bestraffen.
Ook de verandering in tijdsgeest maakte dit mogelijk
o = VERLICHTINGSPERIODE = eerste aanzet tot categoriaal beleid
Kijken door gebruik te maken van:
Geschiedschrijving: Vertrekken vanuit het verleden (hoe is het jeugdrecht ontstaan, hoe is die apart
stelling (categoriaal beleid) ontstaan.
Chronocentrisme: De nu bestaande middle class wordt als norm genomen voor de menselijke
ontwikkeling doorheen alle tijden en op alle plaatsen (welke waarden en normen we nu hebben in
onze westerse maatschappij)
Jeugdbeschermingsrecht Pagina 1 van 48
,2 ONTSTAAN VAN EEN CATEGORIAAL BELEID
2.1 NIET TE KENNEN
2.2 EVOLUTIE VAN DE SOCIALE CONTROLE
Gaat over bestraffing
o Formeel en informeel, de manier waarop men personen gaat bestraffen
Geen onderscheid volwassene/kind werden op dezelfde manier gestraft
o Als er een verschil werd gemaakt, lag dat in handen van de pater familias
Baseerde zich op goddelijke overwegingen.
Verlichting brengt terug soelaas
o Hier werd het kind ‘uitgevonden’
o Ook door invloed van criminologie en penologie
2.2.1 VROEGE TIJDEN TOT VERLICHING (DATA NIET KENNEN)
OUD-ROMEINS RECHT: WET DER XII TAFELEN
Uitzondering mbt onmondigen/niet huwbare leeftijd
o Onmondige = kind (kan niet zeggen waar het over gaat)
o Die onmondige kon op een andere manier worden berecht
Onderscheid opzettelijke en onopzettelijke daden (verschil tussen goed en kwaad)
o Eerste aanzet voor het begrip ‘oordeel des onderscheids’
KLASSIEKE TIJDVAK
Probeerde onderscheid meer en meer te verduidelijken, door waarneembare gegevens
o Geslachtsrijp = mondig
o Niet geslachtsrijp = onmondig
Sluwheid vult de leeftijd aan, hoe slim is iemand om uit te leggen wat goed of kwaad is
Oordeel des onderscheid cfr. huidig strafrecht (= weet iemand wat goed en kwaad is)
o Ontoerekeningsvatbaarheid
Moet van tijdelijke aard zijn, je wordt niet gestraft
Je krijgt een maatregel van onbepaalde duur
o Bij een straf weet je perfect hoelang je gestraft zal zijn, bij een maatregel van internering niet
EXAMENVRAAG:
Welke invloed heeft dit op ons huidig rechtssysteem?
ontoerekingsvatbaarheid, geen besef tussen goed en kwaad.
VAL ROMIJNSE RIJK
Hier werd opnieuw beroep gedaan op de familiale solidariteit
Elk volk/stam eigen gewoontes (eigen rechtssysteem, pater familias)
11 DE EEUW
Heropflakkering Romeins Recht
o Hierdoor keerde de aandacht voor /onderscheid van het kind terug.
13 DE EEUW
Stond in teken van opkomst van staten
Jeugdbeschermingsrecht Pagina 2 van 48
, Er was drang naar:
o Centralisatie
o Openbare orde
o Openbare rust
Het thema ‘opsporen & bestraffen van misdrijven’ werd dus belangrijk.
Er kwamen staatsfuncties die meer en meer accusatoir berechten in plaats van inquisitoire
o Accusatoir = ons rechtssysteem, waar je je kan verdedigen (met advocaten) waar je gehoord
wordt
o Inquisitoir = je wordt gewoon berecht & niet gehoord
Later ontstond praktijk van aanstellen van rechters
1532 ‘CONSTITUTIO CRIMINALIS CARLINAE’
L’usage de raison: andere bestraffing voor kinderen en volwassenen
o Principe van de verzachting van een straf voor kinderen.
Datum herkennen als belangrijk moment waarbij men andere straffen voor kinderen en volwassenen
in hebben gevoerd
2.2.2 VERLICHTING
Zoeken naar verklaringen, exacte en positieve feiten crimineel loze maatschappij willen
Tegen wrede en barbaarse straffen in Ancien Regime
o Nagels uittrekken, druppel op voorhoofd, kielhalen, ledematen uitrekken, schandpaal
Rede, toekomst, recht, ethiek… staan centraal
Er ontstond een positivistische kijk op de mens die actief zijn leven in handen kan nemen en zijn ‘lot’
kan wijzigen.
o Maakbaarheid van de maatschappij cfr. Darwin
o = Vergaren en uitbreiden van kennis, exacte en positieve feiten
Dit gaf aanleiding tot de belangrijke stroming: HET POSITIVISME
Kennis vergaren
o Leidde tot een explosie van techniek.
o Zo kwam het mechaniseringsproces, het oprichten van fabrieken & start industriële revolutie
Exacte en positieve feiten halen het van het gevoelsmatige denken
Door de industriële revolutie ontstond:
o Sociale ontreddering door uitbuiting van de arbeiders. (geen verlof)
Kinderverwaarlozing en kinderarbeid
o Overheid grijpt in
o Tegenkantingen door verschillende actoren
Werd verbod op kinderarbeid gestemd
Opkomst socialisme
o Inzetten voor arbeiders, meer rechten geven en zekerheid aan arbeiders
o Tegenacties van de burgerij cfr. morele controle
Vrouwen van de burgerij inzetten, om aan te tonen dat ze toch goed waren
Soep & brood voor de arbeiders
Morele kruistocht wouden waarden en normen doorgeven arbeidersgezinnen
Door fancy fairs kledij & voedsel krijgen, amuseren.
Verlichte denkers
o Rousseau, Montesquieu, Voltaire
Introduceren voor het eerste keer rechten van de mens
Jeugdbeschermingsrecht Pagina 3 van 48
, Denken over straffen en bestraffing
Rechtvaardigheid van straffen
Grondleggers van de klassieke criminologische school die vanuit een relationele
overweging de vijf axioma’s poneerde
2.2.3 TENDENSEN VANAF VERLICHTING
Nieuwe scholen/tijdens tijdens en net na de verlichting die veranderingen en hervormingen aanbrengen in het
penitentiaire en penale systeem:
2.2.3.1 KLASSIEKE CRIMINOLOGISCHE SCHOOL
Tegen de repressieve, wrede, onmenselijke en onrechtvaardige straffen vanuit Ancien Regime
Belang van efficiënte, rechtvaardige, menselijke en rechtvaardige straffen
Rechten van de mens
5 Kenmerken van klassieke criminologische school
waaraan straffen zouden moeten voldoen EXAMEN!
DE VIJF AXIOMA’S:
1. WILSAUTONOMIE
o Je hebt een autonomie, om uw wil te laten bepalen
o Je kan als persoon autonoom kiezen tussen goed en kwaad
je weegt lusten & lasten van elkaar af
2. MORELE AANSPRAKELIJKHEID
o Je kan niet zeggen dat het iemand anders zijn schuld is, je bent zelf volledig aansprakelijk
3. LEGALITEITSBEGINSEL – ZIE SV RECHT
o = Geen misdrijf, geen straf zonder wet
o Zowel de misdrijven als de straffen moeten in de wet staan, zo niet? = geen straf
(Vb. abortus, stalking, hacking: lang strafbaar geweest bij ons, nu niet meer)
o Verschil tussen misdrijf en misdaad: !BELANGRIJK!
Misdrijf = overkoepelende term voor alle feiten die strafbaar zijn ( 3 soorten)
1. Misdaad (hof van assisen: 5 jaar of meer) – moord
2. Wanbedrijf (correctionele rechtbank: 5-8jaar)
3. Overtreding (politierechtbank: 1-8 dagen)
Misdaad = is een vorm van een misdrijf, net zoals een wanbedrijf & overtreding
4. PROPORTIONALITEITSBEGINSEL
o De straf moet in verhouding/proportie zijn met het misdrijf
o De straffen mogen niet zwaarder zijn dan noodzakelijk om de dader moreel te beïnvloeden.
5. GELIJKHEIDSBEGINSEL
o Het strafwet moet toepasbaar zijn op alle personen van de maatschappij, ongeacht klasse,
stand, geslacht
o Dit wordt toegepast, maar in de hedendaagse realiteit is er vaak nog ongelijkheid
3 functies van een straf:
1. VERGELDING
a. Men wil ervoor zorgen dat het leed dat men heeft berokken aan een persoon op een zeker
manier wordt ‘te goedgedaan’. Men moet een soort spijt tonen voor wat ze hebben gedaan
2. AFSCHRIKKING
a. Dat anderen een bepaald feit niet gaan plegen, omdat ze weten welke straf eraan vasthangt
Jeugdbeschermingsrecht Pagina 4 van 48
JEUGDBESCHERMING IN BELGIË
1 INLEIDING
NU: Rechten van Kinderen/Jongeren ( tot 18) zijn gewaarborgd
o zijn overal, verschillen van tijd en plaats
Geen evidente zaak, want eerste beschermingswet pas in 1912
Categoriaal beleid is recent
o Gericht op verschil tussen kind en volwassene
o 2 categorieën: kind & volwassene
1.1.1 CULTUUR WORDT OVERGEDRAGEN DOOR TWEE PROCESSEN:
1.Proces van socialisatie:
= het zich eigen maken van waarden en normen die in een maatschappij aanwezig zijn en gelden als
de norm van die maatschappij
opvoeding door verinnerlijken van waarden en normen
waarden en normen verschillen van tijd en plaats (abortus, meisjes naar school, pedagogische tik)
2.Proces van sociale controle:
= straffen en bestraffen als de norm van een maatschappij niet wordt nageleefd
formele sociale controle (overheid):
o hoogste formele sociale controle = strafrecht
informele sociale controle:
o bv. Afspraak om welk uur je zal eten
DOEL VAN DE PROCESSEN:
Zorgen ervoor dat er veranderingen in de maatschappij ontstaan
Zorgen ervoor dat de evolutie duidelijk wordt (dit ook betreft ons onderwerp)
o Kind als jongere definiëren
Vanwaar deze verschuiving van het onderwerp (Kind -> Jongere)?
Opkomst van verschillende wetenschappen (criminologie, penologie (= leer van de straf), psychologie,
…)
o Deze verschaffen inzichten waardoor men kinderen pedagogisch wil benaderen en bestraffen.
Ook de verandering in tijdsgeest maakte dit mogelijk
o = VERLICHTINGSPERIODE = eerste aanzet tot categoriaal beleid
Kijken door gebruik te maken van:
Geschiedschrijving: Vertrekken vanuit het verleden (hoe is het jeugdrecht ontstaan, hoe is die apart
stelling (categoriaal beleid) ontstaan.
Chronocentrisme: De nu bestaande middle class wordt als norm genomen voor de menselijke
ontwikkeling doorheen alle tijden en op alle plaatsen (welke waarden en normen we nu hebben in
onze westerse maatschappij)
Jeugdbeschermingsrecht Pagina 1 van 48
,2 ONTSTAAN VAN EEN CATEGORIAAL BELEID
2.1 NIET TE KENNEN
2.2 EVOLUTIE VAN DE SOCIALE CONTROLE
Gaat over bestraffing
o Formeel en informeel, de manier waarop men personen gaat bestraffen
Geen onderscheid volwassene/kind werden op dezelfde manier gestraft
o Als er een verschil werd gemaakt, lag dat in handen van de pater familias
Baseerde zich op goddelijke overwegingen.
Verlichting brengt terug soelaas
o Hier werd het kind ‘uitgevonden’
o Ook door invloed van criminologie en penologie
2.2.1 VROEGE TIJDEN TOT VERLICHING (DATA NIET KENNEN)
OUD-ROMEINS RECHT: WET DER XII TAFELEN
Uitzondering mbt onmondigen/niet huwbare leeftijd
o Onmondige = kind (kan niet zeggen waar het over gaat)
o Die onmondige kon op een andere manier worden berecht
Onderscheid opzettelijke en onopzettelijke daden (verschil tussen goed en kwaad)
o Eerste aanzet voor het begrip ‘oordeel des onderscheids’
KLASSIEKE TIJDVAK
Probeerde onderscheid meer en meer te verduidelijken, door waarneembare gegevens
o Geslachtsrijp = mondig
o Niet geslachtsrijp = onmondig
Sluwheid vult de leeftijd aan, hoe slim is iemand om uit te leggen wat goed of kwaad is
Oordeel des onderscheid cfr. huidig strafrecht (= weet iemand wat goed en kwaad is)
o Ontoerekeningsvatbaarheid
Moet van tijdelijke aard zijn, je wordt niet gestraft
Je krijgt een maatregel van onbepaalde duur
o Bij een straf weet je perfect hoelang je gestraft zal zijn, bij een maatregel van internering niet
EXAMENVRAAG:
Welke invloed heeft dit op ons huidig rechtssysteem?
ontoerekingsvatbaarheid, geen besef tussen goed en kwaad.
VAL ROMIJNSE RIJK
Hier werd opnieuw beroep gedaan op de familiale solidariteit
Elk volk/stam eigen gewoontes (eigen rechtssysteem, pater familias)
11 DE EEUW
Heropflakkering Romeins Recht
o Hierdoor keerde de aandacht voor /onderscheid van het kind terug.
13 DE EEUW
Stond in teken van opkomst van staten
Jeugdbeschermingsrecht Pagina 2 van 48
, Er was drang naar:
o Centralisatie
o Openbare orde
o Openbare rust
Het thema ‘opsporen & bestraffen van misdrijven’ werd dus belangrijk.
Er kwamen staatsfuncties die meer en meer accusatoir berechten in plaats van inquisitoire
o Accusatoir = ons rechtssysteem, waar je je kan verdedigen (met advocaten) waar je gehoord
wordt
o Inquisitoir = je wordt gewoon berecht & niet gehoord
Later ontstond praktijk van aanstellen van rechters
1532 ‘CONSTITUTIO CRIMINALIS CARLINAE’
L’usage de raison: andere bestraffing voor kinderen en volwassenen
o Principe van de verzachting van een straf voor kinderen.
Datum herkennen als belangrijk moment waarbij men andere straffen voor kinderen en volwassenen
in hebben gevoerd
2.2.2 VERLICHTING
Zoeken naar verklaringen, exacte en positieve feiten crimineel loze maatschappij willen
Tegen wrede en barbaarse straffen in Ancien Regime
o Nagels uittrekken, druppel op voorhoofd, kielhalen, ledematen uitrekken, schandpaal
Rede, toekomst, recht, ethiek… staan centraal
Er ontstond een positivistische kijk op de mens die actief zijn leven in handen kan nemen en zijn ‘lot’
kan wijzigen.
o Maakbaarheid van de maatschappij cfr. Darwin
o = Vergaren en uitbreiden van kennis, exacte en positieve feiten
Dit gaf aanleiding tot de belangrijke stroming: HET POSITIVISME
Kennis vergaren
o Leidde tot een explosie van techniek.
o Zo kwam het mechaniseringsproces, het oprichten van fabrieken & start industriële revolutie
Exacte en positieve feiten halen het van het gevoelsmatige denken
Door de industriële revolutie ontstond:
o Sociale ontreddering door uitbuiting van de arbeiders. (geen verlof)
Kinderverwaarlozing en kinderarbeid
o Overheid grijpt in
o Tegenkantingen door verschillende actoren
Werd verbod op kinderarbeid gestemd
Opkomst socialisme
o Inzetten voor arbeiders, meer rechten geven en zekerheid aan arbeiders
o Tegenacties van de burgerij cfr. morele controle
Vrouwen van de burgerij inzetten, om aan te tonen dat ze toch goed waren
Soep & brood voor de arbeiders
Morele kruistocht wouden waarden en normen doorgeven arbeidersgezinnen
Door fancy fairs kledij & voedsel krijgen, amuseren.
Verlichte denkers
o Rousseau, Montesquieu, Voltaire
Introduceren voor het eerste keer rechten van de mens
Jeugdbeschermingsrecht Pagina 3 van 48
, Denken over straffen en bestraffing
Rechtvaardigheid van straffen
Grondleggers van de klassieke criminologische school die vanuit een relationele
overweging de vijf axioma’s poneerde
2.2.3 TENDENSEN VANAF VERLICHTING
Nieuwe scholen/tijdens tijdens en net na de verlichting die veranderingen en hervormingen aanbrengen in het
penitentiaire en penale systeem:
2.2.3.1 KLASSIEKE CRIMINOLOGISCHE SCHOOL
Tegen de repressieve, wrede, onmenselijke en onrechtvaardige straffen vanuit Ancien Regime
Belang van efficiënte, rechtvaardige, menselijke en rechtvaardige straffen
Rechten van de mens
5 Kenmerken van klassieke criminologische school
waaraan straffen zouden moeten voldoen EXAMEN!
DE VIJF AXIOMA’S:
1. WILSAUTONOMIE
o Je hebt een autonomie, om uw wil te laten bepalen
o Je kan als persoon autonoom kiezen tussen goed en kwaad
je weegt lusten & lasten van elkaar af
2. MORELE AANSPRAKELIJKHEID
o Je kan niet zeggen dat het iemand anders zijn schuld is, je bent zelf volledig aansprakelijk
3. LEGALITEITSBEGINSEL – ZIE SV RECHT
o = Geen misdrijf, geen straf zonder wet
o Zowel de misdrijven als de straffen moeten in de wet staan, zo niet? = geen straf
(Vb. abortus, stalking, hacking: lang strafbaar geweest bij ons, nu niet meer)
o Verschil tussen misdrijf en misdaad: !BELANGRIJK!
Misdrijf = overkoepelende term voor alle feiten die strafbaar zijn ( 3 soorten)
1. Misdaad (hof van assisen: 5 jaar of meer) – moord
2. Wanbedrijf (correctionele rechtbank: 5-8jaar)
3. Overtreding (politierechtbank: 1-8 dagen)
Misdaad = is een vorm van een misdrijf, net zoals een wanbedrijf & overtreding
4. PROPORTIONALITEITSBEGINSEL
o De straf moet in verhouding/proportie zijn met het misdrijf
o De straffen mogen niet zwaarder zijn dan noodzakelijk om de dader moreel te beïnvloeden.
5. GELIJKHEIDSBEGINSEL
o Het strafwet moet toepasbaar zijn op alle personen van de maatschappij, ongeacht klasse,
stand, geslacht
o Dit wordt toegepast, maar in de hedendaagse realiteit is er vaak nog ongelijkheid
3 functies van een straf:
1. VERGELDING
a. Men wil ervoor zorgen dat het leed dat men heeft berokken aan een persoon op een zeker
manier wordt ‘te goedgedaan’. Men moet een soort spijt tonen voor wat ze hebben gedaan
2. AFSCHRIKKING
a. Dat anderen een bepaald feit niet gaan plegen, omdat ze weten welke straf eraan vasthangt
Jeugdbeschermingsrecht Pagina 4 van 48
