INLEIDING
Inleiding
Hoofdstuk 1. Situering
Personenrecht = statuut van persoon en positie in de maatschappij
Familierecht = verhouding met partner, kinderen en verwanten
Hoofdstuk 2. Ontwikkelingen en actuele tendensen
Afdeling I. Familierecht als spiegel van maatschappelijke waarden
● Sterk cultureel gekleurd: het personen- en familierecht wordt sterk beïnvloed door maatschappij
● Vroeger: vertrekken vanuit traditioneel huwelijk
Bv. vroeger had vader alles te zeggen, echtscheiding was verboden
● Nu: meer en meer vrijheid om persoonlijk leven zelf in te vullen
→ We vertrekken nog steeds vanuit traditioneel huwelijk, maar aangepast en geëvolueerd omdat het traditionele huwelijk
minder gebeurt (vaker wettelijk samenwonen etc.), maar op die manier zie je wel dat we meer mogelijkheden krijgen. Regels
van katholieke huwelijk kunnen we nu van afwijken.
Afdeling II. Ontwikkelingen
§1. Ancien régime (voor Franse Revolutie)
● Huwelijk is sacrament
● Echtscheiding is verboden
● Man is hoofd van gezin
→ Napoleon voert het burgerlijk huwelijk in.
§2. 19e eeuw tot eerste helft van 20ste eeuw
● Invoeren van burg huwelijk in 1804
● Geen erkenning van buitenhuwelijkse relaties
● Ook nu nog: man hoofd van gezin
§3. Na de tweede wereldoorlog
1) Inleiding: veranderingen
2) Huwelijk tussen man en vrouw: hoeksteen van gezin?
○ Daling huwelijk + stijging echtscheidingen
○ Samenwonen stijgt
○ Geen probleem meer met kinderen geboren buiten huwelijkse relatie
○ Gelijke rechten holebi’s
3) Emancipatie van vrouwen en veranderende rolpatronen
→ Vrouwen worden financieel onafhankelijker en kunnen makkelijker zelf een einde maken aan huwelijk (vroeger niet
zo)
→ Vrouw krijgt meer inspraak op de kinderen ook
!!! Evolutie van: Vaderlijke macht → Ouderlijke macht → Ouderlijk gezag
○ Man heeft minder macht
○ Geen vaderlijke macht meer, maar ouderlijk gezag
○ Ook wijzigingen in naam
4) Kinderen als kern van gezin
→ Vroeger eerst manier voor goedkope arbeid, of juist dat extra mond gevoed moest worden
1
, 5) Impact van medisch begeleide voortplanting op afstamming en ouderschap
→ Kinderen zijn zo belangrijk geworden dat er zelf mogelijkheden werden gezocht voor mensen die geen kinderen
hebben/ kunnen krijgen. Nieuwe mogelijkheden zorgen ervoor dat afstammingsrecht zich (probeert) aan te passen
6) Nadruk op autonomie van het individu en zelfbeschikking
→ Minder nadruk op gezin, maar meer op het individu (= zelfbeschikkingsrecht)
Bv. echtscheiding, bescherming onbekwamen, geslacht recht, medisch recht
!!! Beperkte mensen: vroeger namen ze alle rechten af van deze mensen en noemden deze ook wel
‘verlengde minderjarigen’, maar nu krijgen die juist extra bescherming
7) Toenemende internationale mobiliteit van individuen en families
Hoofdstuk 3. Bronnen van het personen- en familierecht
Afdeling I. Nationale bronnen
§1. Burgerlijk Wetboek (oud)
= belangrijkste bron
§2. Gerechtelijk Wetboek
● Voor deel van procesrecht is dit het belangrijkste deel
● Rechtbank: familie- en jeugdrechtbank
● Vrederechter
● Opmerking: feitelijk samenwonen
● Bemiddeling → Gebeurt meer en meer binnen familiale rechtbank
Bv. echtscheiding: het is beter dat partners uit elkaar gaan en tot een compromis komen en dit dus bemiddelen
§3. Specifieke wetten en decreten
Bv. jeugdwetten
§4. Grondwet
Belang van art. 10 en 11 Gw.
Afdeling II. Internationale normen
§1. Overzicht
EVRM en IVRK zijn de belangrijkste
§2. EVRM
● Art 8 (bescherming privé-leven)
● Art 12 Recht om te huwen en gezin te stichten
● Art 14 discriminatieverbod
→ Vooral in België: arrest Marckx
→ Niet alleen tussen gehuwden en kinderen , maar ook bij ongehuwden van toepassing
→ Art 8 wordt zeer ruim geïnterpreteerd
§3. IVRK
● Kind wordt als een ‘vol’ persoon beschouwd.
→ Hier zal men kind centraal zetten en als een persoon beschouwen (eigenlijk had een kind vroeger een heel vage
status: beetje het aanhangsel van een gezin)
● Sommige bepalingen hebben directe werking
§4. Unierecht
● Art 81 Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie = justitiële samenwerking in burgerlijke zaken met
grensoverschrijdende gevolgen (= soort van IPR voor familierecht)
● Unierecht bep ivm vrij verkeer van burgers en familieleden (gevolgen voor P&F)
2
,DEEL I. AFSTAMMING EN ADOPTIE
Deel I afstamming pptx
Hoofdstuk 1. Afstamming
Afdeling I. Inleiding
Afstamming = juridische band tussen ouders en kind waar rechten en verplichtingen uit voortvloeien
→ Die band bepaalt de rechtspositie van kind binnen gezin en maatschappij
● Kind kan slechts van 2 personen afstammen
● Gebaseerd op bloedband maar ook andere elementen spelen rol, namelijk intentie
● Belangrijk begrip: Bezit van Staat (art 331nonies BW) = verschillende elementen die samen de afstamming aantonen
Voorbeelden
● Kind heeft altijd naam van betrokkenen gedragen
● Betrokkenen heeft kind als zijne behandeld
● Persoon heeft voorzien in opv en onderhoud van kind
● Kind heeft persoon altijd in als ouder behandeld
● Kind werkend door familie en mij
→ Overheid beschouwt kind als kind van persoon
Afdeling II. Evoluties in het afstammingsrecht
§1. Burgerlijk Wetboek
Paula Marckx: was vroeger een BOM-moeder (= bewust ongehuwde moeder). Zij kreeg een dochter, maar was niet gehuwd (=
onwettig/ natuurlijk kind).
Er waren vroeger 4 categorieën:
1) Wettig kind = kind geboren uit een relatie tussen een vader en moeder die gehuwd waren
2) Natuurlijk kind = kind geboren zonder dat vader en moeder gehuwd waren
→ Kan zowel bewust of onbewust zijn
3) Overspelig kind = kind geboren na overspel
4) Bloedschennig kind = kinderen die het ‘bloed schenden’, dus geboren na incest (verboden huwelijksbeletsel)
Gevolgen van deze verschillende categorieën → Discriminatie
Bv. Stel dat je een kind krijgt en je bent niet getrouwd, maar wat later trouw je wel en je krijgt een tweede kind, dan wordt
dat eerste kind gediscrimineerd tov. dat tweede kind. Ze konden dan hun eigen biologisch kind adopteren (eerste), om te
voorkomen dat dat kind zou gediscrimineerd worden (bv. erfrechten).
§2. Arrest Marckx
Paula Marckx weigerde om dat kind te adopteren en stapte naar EHRM. Daar oordeelden ze dat er sprake was van
discriminatie
§3. Afstammingswetten van 1987 en 2006
In 1987: discriminatie tov natuurlijke kinderen gestopt
In 2006: opnieuw wegwerken van discriminaties (vooral tss man-vrouw)
§4. Wet Medisch Begeleide Voortplanting 6 juli 2007
§5. Wet 5 mei 2014 vaststelling afstamming mee moederszijde
= echtgenote van moeder wordt meemoeder
3
, §6. Rechtspraak Grondwettelijk Hof
● Strijdigheid met art 10, 11, 22 en 22bis Gw.
● Noodwet in dec 2018: ongrondwettigheden werden weggewerkt
!!! Pas op: sommige ongrondwettigheden zijn blijven bestaan
§7. Toekomst: meerouderschap?
Primeur: erfelijke ziekte uitgeschakeld bij eerste baby met drie ouders | VRT NWS: nieuws
In Mexico is een baby geboren met genetisch materiaal van drie ouders, dankzij mitochondriale donatie. Deze techniek, die
genetische ziekten kan voorkomen, roept ethische vragen op omdat het buiten de wettelijke kaders in Mexico en de VS is
uitgevoerd. De veiligheid op lange termijn van de techniek moet nog worden onderzocht.
Afdeling III. Afstamming langs moederszijde
!!! Telkens 2 vragen stellen:
1) Vaststelling van de afstamming = hoe stel je vast wie de moeder/ vader/ meemoeder is van een kind?
2) Betwisting van de afstamming = we weten wie de juridische moeder/ vader/ meemoeder is van dat kind, maar
kunnen we dat nog betwisten of in twijfel trekken, en zo ja, hoe doen we dat?
§1. Overzicht
MOEDERSZIJDE VADERSZIJDE MEE MOEDERSZIJDE
2 vragen 2 vragen 2 vragen
1) Vaststelling 1) Vaststelling 1) Vaststelling
a) Naam in a) Naam in a) Naam in
geboorteakte geboorteakte geboorteakte
b) Erkenning b) Erkenning b) Erkenning
c) Gerechtelijke c) Gerechtelijke c) Gerechtelijke
vaststelling vaststelling vaststelling
2) Betwisting 2) Betwisting 2) Betwisting
a) Naam in a) Naam in a) Naam in
geboorteakte geboorteakte geboorteakte
b) Erkenning b) Erkenning b) Erkenning
c) Gerechtelijke c) Gerechtelijke c) Gerechtelijke
vaststelling vaststelling vaststelling
!!! Voor alle kinderen identiek
!!! Geen verschil of moeder gehuwd is of niet
4
Inleiding
Hoofdstuk 1. Situering
Personenrecht = statuut van persoon en positie in de maatschappij
Familierecht = verhouding met partner, kinderen en verwanten
Hoofdstuk 2. Ontwikkelingen en actuele tendensen
Afdeling I. Familierecht als spiegel van maatschappelijke waarden
● Sterk cultureel gekleurd: het personen- en familierecht wordt sterk beïnvloed door maatschappij
● Vroeger: vertrekken vanuit traditioneel huwelijk
Bv. vroeger had vader alles te zeggen, echtscheiding was verboden
● Nu: meer en meer vrijheid om persoonlijk leven zelf in te vullen
→ We vertrekken nog steeds vanuit traditioneel huwelijk, maar aangepast en geëvolueerd omdat het traditionele huwelijk
minder gebeurt (vaker wettelijk samenwonen etc.), maar op die manier zie je wel dat we meer mogelijkheden krijgen. Regels
van katholieke huwelijk kunnen we nu van afwijken.
Afdeling II. Ontwikkelingen
§1. Ancien régime (voor Franse Revolutie)
● Huwelijk is sacrament
● Echtscheiding is verboden
● Man is hoofd van gezin
→ Napoleon voert het burgerlijk huwelijk in.
§2. 19e eeuw tot eerste helft van 20ste eeuw
● Invoeren van burg huwelijk in 1804
● Geen erkenning van buitenhuwelijkse relaties
● Ook nu nog: man hoofd van gezin
§3. Na de tweede wereldoorlog
1) Inleiding: veranderingen
2) Huwelijk tussen man en vrouw: hoeksteen van gezin?
○ Daling huwelijk + stijging echtscheidingen
○ Samenwonen stijgt
○ Geen probleem meer met kinderen geboren buiten huwelijkse relatie
○ Gelijke rechten holebi’s
3) Emancipatie van vrouwen en veranderende rolpatronen
→ Vrouwen worden financieel onafhankelijker en kunnen makkelijker zelf een einde maken aan huwelijk (vroeger niet
zo)
→ Vrouw krijgt meer inspraak op de kinderen ook
!!! Evolutie van: Vaderlijke macht → Ouderlijke macht → Ouderlijk gezag
○ Man heeft minder macht
○ Geen vaderlijke macht meer, maar ouderlijk gezag
○ Ook wijzigingen in naam
4) Kinderen als kern van gezin
→ Vroeger eerst manier voor goedkope arbeid, of juist dat extra mond gevoed moest worden
1
, 5) Impact van medisch begeleide voortplanting op afstamming en ouderschap
→ Kinderen zijn zo belangrijk geworden dat er zelf mogelijkheden werden gezocht voor mensen die geen kinderen
hebben/ kunnen krijgen. Nieuwe mogelijkheden zorgen ervoor dat afstammingsrecht zich (probeert) aan te passen
6) Nadruk op autonomie van het individu en zelfbeschikking
→ Minder nadruk op gezin, maar meer op het individu (= zelfbeschikkingsrecht)
Bv. echtscheiding, bescherming onbekwamen, geslacht recht, medisch recht
!!! Beperkte mensen: vroeger namen ze alle rechten af van deze mensen en noemden deze ook wel
‘verlengde minderjarigen’, maar nu krijgen die juist extra bescherming
7) Toenemende internationale mobiliteit van individuen en families
Hoofdstuk 3. Bronnen van het personen- en familierecht
Afdeling I. Nationale bronnen
§1. Burgerlijk Wetboek (oud)
= belangrijkste bron
§2. Gerechtelijk Wetboek
● Voor deel van procesrecht is dit het belangrijkste deel
● Rechtbank: familie- en jeugdrechtbank
● Vrederechter
● Opmerking: feitelijk samenwonen
● Bemiddeling → Gebeurt meer en meer binnen familiale rechtbank
Bv. echtscheiding: het is beter dat partners uit elkaar gaan en tot een compromis komen en dit dus bemiddelen
§3. Specifieke wetten en decreten
Bv. jeugdwetten
§4. Grondwet
Belang van art. 10 en 11 Gw.
Afdeling II. Internationale normen
§1. Overzicht
EVRM en IVRK zijn de belangrijkste
§2. EVRM
● Art 8 (bescherming privé-leven)
● Art 12 Recht om te huwen en gezin te stichten
● Art 14 discriminatieverbod
→ Vooral in België: arrest Marckx
→ Niet alleen tussen gehuwden en kinderen , maar ook bij ongehuwden van toepassing
→ Art 8 wordt zeer ruim geïnterpreteerd
§3. IVRK
● Kind wordt als een ‘vol’ persoon beschouwd.
→ Hier zal men kind centraal zetten en als een persoon beschouwen (eigenlijk had een kind vroeger een heel vage
status: beetje het aanhangsel van een gezin)
● Sommige bepalingen hebben directe werking
§4. Unierecht
● Art 81 Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie = justitiële samenwerking in burgerlijke zaken met
grensoverschrijdende gevolgen (= soort van IPR voor familierecht)
● Unierecht bep ivm vrij verkeer van burgers en familieleden (gevolgen voor P&F)
2
,DEEL I. AFSTAMMING EN ADOPTIE
Deel I afstamming pptx
Hoofdstuk 1. Afstamming
Afdeling I. Inleiding
Afstamming = juridische band tussen ouders en kind waar rechten en verplichtingen uit voortvloeien
→ Die band bepaalt de rechtspositie van kind binnen gezin en maatschappij
● Kind kan slechts van 2 personen afstammen
● Gebaseerd op bloedband maar ook andere elementen spelen rol, namelijk intentie
● Belangrijk begrip: Bezit van Staat (art 331nonies BW) = verschillende elementen die samen de afstamming aantonen
Voorbeelden
● Kind heeft altijd naam van betrokkenen gedragen
● Betrokkenen heeft kind als zijne behandeld
● Persoon heeft voorzien in opv en onderhoud van kind
● Kind heeft persoon altijd in als ouder behandeld
● Kind werkend door familie en mij
→ Overheid beschouwt kind als kind van persoon
Afdeling II. Evoluties in het afstammingsrecht
§1. Burgerlijk Wetboek
Paula Marckx: was vroeger een BOM-moeder (= bewust ongehuwde moeder). Zij kreeg een dochter, maar was niet gehuwd (=
onwettig/ natuurlijk kind).
Er waren vroeger 4 categorieën:
1) Wettig kind = kind geboren uit een relatie tussen een vader en moeder die gehuwd waren
2) Natuurlijk kind = kind geboren zonder dat vader en moeder gehuwd waren
→ Kan zowel bewust of onbewust zijn
3) Overspelig kind = kind geboren na overspel
4) Bloedschennig kind = kinderen die het ‘bloed schenden’, dus geboren na incest (verboden huwelijksbeletsel)
Gevolgen van deze verschillende categorieën → Discriminatie
Bv. Stel dat je een kind krijgt en je bent niet getrouwd, maar wat later trouw je wel en je krijgt een tweede kind, dan wordt
dat eerste kind gediscrimineerd tov. dat tweede kind. Ze konden dan hun eigen biologisch kind adopteren (eerste), om te
voorkomen dat dat kind zou gediscrimineerd worden (bv. erfrechten).
§2. Arrest Marckx
Paula Marckx weigerde om dat kind te adopteren en stapte naar EHRM. Daar oordeelden ze dat er sprake was van
discriminatie
§3. Afstammingswetten van 1987 en 2006
In 1987: discriminatie tov natuurlijke kinderen gestopt
In 2006: opnieuw wegwerken van discriminaties (vooral tss man-vrouw)
§4. Wet Medisch Begeleide Voortplanting 6 juli 2007
§5. Wet 5 mei 2014 vaststelling afstamming mee moederszijde
= echtgenote van moeder wordt meemoeder
3
, §6. Rechtspraak Grondwettelijk Hof
● Strijdigheid met art 10, 11, 22 en 22bis Gw.
● Noodwet in dec 2018: ongrondwettigheden werden weggewerkt
!!! Pas op: sommige ongrondwettigheden zijn blijven bestaan
§7. Toekomst: meerouderschap?
Primeur: erfelijke ziekte uitgeschakeld bij eerste baby met drie ouders | VRT NWS: nieuws
In Mexico is een baby geboren met genetisch materiaal van drie ouders, dankzij mitochondriale donatie. Deze techniek, die
genetische ziekten kan voorkomen, roept ethische vragen op omdat het buiten de wettelijke kaders in Mexico en de VS is
uitgevoerd. De veiligheid op lange termijn van de techniek moet nog worden onderzocht.
Afdeling III. Afstamming langs moederszijde
!!! Telkens 2 vragen stellen:
1) Vaststelling van de afstamming = hoe stel je vast wie de moeder/ vader/ meemoeder is van een kind?
2) Betwisting van de afstamming = we weten wie de juridische moeder/ vader/ meemoeder is van dat kind, maar
kunnen we dat nog betwisten of in twijfel trekken, en zo ja, hoe doen we dat?
§1. Overzicht
MOEDERSZIJDE VADERSZIJDE MEE MOEDERSZIJDE
2 vragen 2 vragen 2 vragen
1) Vaststelling 1) Vaststelling 1) Vaststelling
a) Naam in a) Naam in a) Naam in
geboorteakte geboorteakte geboorteakte
b) Erkenning b) Erkenning b) Erkenning
c) Gerechtelijke c) Gerechtelijke c) Gerechtelijke
vaststelling vaststelling vaststelling
2) Betwisting 2) Betwisting 2) Betwisting
a) Naam in a) Naam in a) Naam in
geboorteakte geboorteakte geboorteakte
b) Erkenning b) Erkenning b) Erkenning
c) Gerechtelijke c) Gerechtelijke c) Gerechtelijke
vaststelling vaststelling vaststelling
!!! Voor alle kinderen identiek
!!! Geen verschil of moeder gehuwd is of niet
4
