Biologische vraagstukken
1. Inleiding (bio-psycho-sociaal model)
Woede heeft nut: terrein afbakenen, op strepen staan,… maar kan buitensporig worden.
Oorzaak is multifactorieel:
- SES: armoede, hostiele omgeving, agressie in kindertijd,…
- Cultureel: culturen waarin men agressie anders uit of vroeger was slaan schering
en inslag bij de opvoeding, nu zien we dat als agressief
- Psychologisch:
- trauma, misbruik, verwaarlozing,…
- Persoonlijkheid: anti-sociaal, borderline, emotieregulatie/sensitiviteit
- Medisch: alcohol en drugs, hersenschade
- Erfelijk: tweelingen, serotoninetransport, MAO-A
Ons gedrag, maar ook onze emoties en ons denken worden
bepaald door zowel biologische, psychologische als sociale factoren.
Alles hangt heel sterk samen, we moeten naar alles 3 kijken (niet los zien)
⎯ Holistische benadering
Verschillende biologische, psychologische en sociale factoren zijn zowel risicofactoren
als beschermend. Hoe meer risicofactoren in verschillende categorieën, hoe groter het
risico op antisociaal gedrag. Iemand kan antisociaal gedrag ontwikkelen als enkele
biologische en sociale risicofactoren aanwezig zijn.
Hoe kijken naar gedrag en verklaring geeft insteken voor hoe ermee om te gaan:
- Genetische aanleg: niets aan te doen
- Psychologie : psychotheraptie
- Slechte vrienden : inzicht geven
=> Voorbeeld agressie tegen treinbegeleider
(zijn vader was ook zo, dat is zijn persoonlijkheid, hij zoekt foute vrienden)
Psycho = studie van menselijke geest en gedrag
Sociaal = mens is sociaal wezen, in interactie met anderen
Evolutie van biologische inzichten → Fascinerende inzichten verband biologie en
psychologie dankzij vergevorderde technieken.
Terminologie:
Antisociaal gedrag = Overkoepelende term voor alle gedrag gesteld door alle leeftijden
dat tegen de geldende sociale normen ingaat. Geen rekening gehouden met rechten van
anderen en schendt deze.
- Vaak agressief
- Beperkt inlevingsvermogen
- Cultureel gebonden
- Handelen vanuit eigen belang
Criminaliteit = Overtreden van de wet, die verschillend zijn over tijd en plaats. Dit is
cultureel bepaald.
1
,Delinquentie = Idem criminaliteit, maar dan bij jongeren.
Delict = strafbaar feit (volgens de wet)
Externaliserend gedrag = naar buiten gericht gedrag, waar anderen last van hebben.
(slaan) → het is bijna synoniem voor antisociaal gedrag.
- Regelovertredend gedrag = gedrag waarbij regels (dus niet enkel wetten) worden
overschreden.
- Hyperactief gedrag (spanning voelen)
- Agressief gedrag = gedrag bedoeld om andere schade toe te brengen (roddelen,
moord,…). Kan fysiek, verbaal of relationeel zijn.
- Geweld = ernstige vorm van agressie met de bedoeling om iemand ernstige
schade of verwondingen toe te brengen.
Internaliserend = naar binnen gericht, heb je zelf last van (angst)
Voorbeelden:
- Roekeloos autorijden (anti-sociaal, agressief gedrag)
- Druggebruik (anti-sociaal, criminaliteit, delict, regeloverschrijdend gedrag)
- Liegen (agressief en antisociaal)
2. Geschiedenis van biocriminologie
Biocriminologie krijgt vaak kritiek omdat het criminaliteit te reductionistisch zou
bekijken. Men stelt dat zoiets complex als criminaliteit niet kan verklaard worden vanuit
slechts 1 wetenschappelijk oogpunt namelijk de biologie.
Biocriminologie:
= Wetenschap, sub discipline van criminologie, die relatie tussen biologie en genetica
bestudeerd.
Criminologie = gedragswetenschap met crimineel gedrag en de maatschappelijke
reactie erop als studie-object.
Samenvatting artikel (Kogel – biocriminologie doorheen de jaren)
Verklaring van criminaliteit gebeurt best interdisciplinair: biologen, sociologen, psychologen,
artsen, psychiaters en criminologen kunnen samen dit complex onderzoek met grote
maatschappelijke consequenties voeren. Of zoals de Kogel schrijft: ‘Bij meerdere invalshoeken
wordt bewustwording van uitgangspunten van onderzoek vermoedelijk groter en wordt de kans
dat onderzoek, zoals dat in het verleden is gebeurd, vanuit een te eendimensioneel oogmerk,
hopelijk kleiner.’
2.1 Negentiende eeuw
Moral insanity = begrip dat men in 19e nodig had om schokkende misdaden te verklaren
die gepleegd werden door schijnbaar gewetenloze, vaak impulsieve en veelal
recidiverende (hervallende) daders. Intellectueel oke, maar kunnen geen onderscheid
maken tussen goed en slecht.
= GEWETENSLOZE PERSONEN, GEEN SCRUPULES, COMPLEET GEBREK AAN EMPATHIE
2
,Moral savaregy = terugkeer naar primitiever menstype, de recentst verworven
beschavingsstadia zijn niet bereikt (vervanging van moral insanity)
Sanctioneren → in gevangenis steken want mensen kunnen toch niet goed handelen
Frenologie:
Gall = anatoom → grondlegger van frenologie
Van toepassing op alle vormen van criminaliteit (ook bij niet psychisch gestoorden)
Op basis van biologische variatie (7=destructiveness en D=vriendelijkheid)
Door misdadig gedrag toe te schrijven aan ‘biologische’ kenmerken werd bron gelegd om
misdadig gedrag anders te straffen. Want misdadig gedrag kan je in deze traditie niet
behandelen met opsluiting, door rehabilitatie kan je wel mentale vermogens van
misdadiger verbeteren en krijgt begeleiding zin.
→Dankzij frenologen verandert visie op crimineel gedrag:
= Crimineel gedrag kan verminderd worden door reduceren van overontwikkelde en
vergroten van onderontwikkelde hersengebieden door training en verbetering van
levensstijl. Vb: wiskundeknobbel → komt van daar, maar is pure onzin
Lombroso:
‘geboren misdadiger’ met aangeboren en onverbetelijke neiging tot crimineel gedrag.
‘Avatisme’ = terugkeer naar meer primitieve vorm van leven. Zo wijzen lage voorhoofden,
zware doorgegroeide wenkbrauwen (dieven), snavelachtige neuzen en vlezige lippen
(zedendelinquenten) op die primitieve mensvorm. Aangeboren crimineel is moreel blind,
en minder begaafd intellectueel.
Lombroso is:
- Racistisch (zwart – geel – blank)
- Seksitisch (vrouwen inferieur aan man én goede vrouwen, slechte vrouwen
(crimineel en primitief) en slechtste vrouwen (prostituee)
Lombroso werkte volgens de wetenschappelijke methode (repliceerbaar),
- Pleitte voor rehabilitatie van corrigeerbare criminelen en stelde uitgebreide
typologie op met invulling van georganiseerde criminaliteit (robotfoto’s)
Evolutionaire theorie:
Crimineel = lagere, minderwaardige levensvorm.
Sociaal Darwinisme stelt dan ook dat criminelen best niet geholpen worden, dan
sterven ze vanzelf uit en dat draagt bij tot de verbetering van de maatschappij.
Francis Galton is neef van Darwin
Dit verwijst naar mening dat menselijk ras kan verbeterd worden doordat ‘goede’
individuen zich meer voortplanten en ‘minderwaardige’ individuen (misdadigers) zich
minder voortplanten. Dit eugenetisch gedachtengoed komt terug in nazi-Duitsland of in
de criminaliteitsbeheersing in het Amerika van de jaren twintig en dertig.
3
, 2.2 Twintigste eeuw
Nazi-experimenten (Duitsland, Zweden,…)
Criminaliteit zou teruggedrongen worden door laagintellectuele individuen te verhinderen om
zich voort te planten. Aangetaste genen zouden zo uitgeroeid worden.
Idee die aan basis ligt van deze wanpraktijken is dat alle menselijke eigenschappen uitsluitend
door erfelijkheid bepaald worden en dat omgevingsfactoren niet of nauwelijks invloed hebben.
Associatie tussen lage intelligentie en criminaliteit.
Lichaamstype: (Sheldon)
endomorf (rond en zacht)
ectomorf (tenger en dun)
mesomorf (gespierd en compact) → criminaliteit
Gedegeneerde lichamen → geassocieerd met criminaliteit. Terugkeer naar gezonde, eenvoudige
levensstijl met veel lichamelijk werk zou leiden tot zuivere genenpool en minder criminaliteit. →
Nonsense, en toch… Paspoort vragen op basis van uiterlijk.
Nazi-biocriminologie:
Sutherland= socioloog → tegen biocriminologie = leidt tot problemen en slechte wetenschap
Crimineel gedrag wordt bepaald door biologische kenmerken, omgeving heeft geen grote invloed
en biologische kenmerken zijn genetisch bepaald en dus overgedragen naar volgende generatie.
NAZI’s : biocriminologische centra
- Verzamelen genetische, intellectuele, medische, psychologische en sociale kenmerken
- Gedetineerde genetisch classificeren
- Beschikbaarheid voor rechters
- Criminele selecteren en steriliseren
- Voorspelling voor wie crimineel zou worden en wie niet
Biocriminologie heeft ook positieve effecten van deze lugubere start: bijgedragen tot:
- humanere kijk op criminelen
- hervormingen van het strafrecht
- verklaring van crimineel gedrag op basis van wetenschappelijk onderzoek.
2.3 Hedendaagse criminologie
Belangrijkste verschil tussen huidige biocriminologie en oudere is benadering dat criminaliteit
nooit nog gereduceerd wordt tot puur biologie. Criminaliteit wordt verklaard door complex
fenomeen met wisselwerking tussen biologische, sociale en psychologische factoren.
Er zijn nu verschillende invalshoeken:
- Verworven biologisch letsel: Beschadiging aan hersenen leidt tot ontwikkelen crimineel
gedrag
- Cognitieve tekorten: Relatie crimineel gedrag en mogelijkheid tot leren door straf en
beloning, aandacht richten en moreel redeneren
- Neurobiologische factoren
Emotieregulatie in de hersenen (prefrontale cortex en amygdala)
- Evolutionaire theorieën → Meest controversieel
meer kans om verkracht te worden door niet-biologische ouders
- Genetische verklaringen
Tweeling- en adoptiestudies, gen-omgevinginteractie
4
1. Inleiding (bio-psycho-sociaal model)
Woede heeft nut: terrein afbakenen, op strepen staan,… maar kan buitensporig worden.
Oorzaak is multifactorieel:
- SES: armoede, hostiele omgeving, agressie in kindertijd,…
- Cultureel: culturen waarin men agressie anders uit of vroeger was slaan schering
en inslag bij de opvoeding, nu zien we dat als agressief
- Psychologisch:
- trauma, misbruik, verwaarlozing,…
- Persoonlijkheid: anti-sociaal, borderline, emotieregulatie/sensitiviteit
- Medisch: alcohol en drugs, hersenschade
- Erfelijk: tweelingen, serotoninetransport, MAO-A
Ons gedrag, maar ook onze emoties en ons denken worden
bepaald door zowel biologische, psychologische als sociale factoren.
Alles hangt heel sterk samen, we moeten naar alles 3 kijken (niet los zien)
⎯ Holistische benadering
Verschillende biologische, psychologische en sociale factoren zijn zowel risicofactoren
als beschermend. Hoe meer risicofactoren in verschillende categorieën, hoe groter het
risico op antisociaal gedrag. Iemand kan antisociaal gedrag ontwikkelen als enkele
biologische en sociale risicofactoren aanwezig zijn.
Hoe kijken naar gedrag en verklaring geeft insteken voor hoe ermee om te gaan:
- Genetische aanleg: niets aan te doen
- Psychologie : psychotheraptie
- Slechte vrienden : inzicht geven
=> Voorbeeld agressie tegen treinbegeleider
(zijn vader was ook zo, dat is zijn persoonlijkheid, hij zoekt foute vrienden)
Psycho = studie van menselijke geest en gedrag
Sociaal = mens is sociaal wezen, in interactie met anderen
Evolutie van biologische inzichten → Fascinerende inzichten verband biologie en
psychologie dankzij vergevorderde technieken.
Terminologie:
Antisociaal gedrag = Overkoepelende term voor alle gedrag gesteld door alle leeftijden
dat tegen de geldende sociale normen ingaat. Geen rekening gehouden met rechten van
anderen en schendt deze.
- Vaak agressief
- Beperkt inlevingsvermogen
- Cultureel gebonden
- Handelen vanuit eigen belang
Criminaliteit = Overtreden van de wet, die verschillend zijn over tijd en plaats. Dit is
cultureel bepaald.
1
,Delinquentie = Idem criminaliteit, maar dan bij jongeren.
Delict = strafbaar feit (volgens de wet)
Externaliserend gedrag = naar buiten gericht gedrag, waar anderen last van hebben.
(slaan) → het is bijna synoniem voor antisociaal gedrag.
- Regelovertredend gedrag = gedrag waarbij regels (dus niet enkel wetten) worden
overschreden.
- Hyperactief gedrag (spanning voelen)
- Agressief gedrag = gedrag bedoeld om andere schade toe te brengen (roddelen,
moord,…). Kan fysiek, verbaal of relationeel zijn.
- Geweld = ernstige vorm van agressie met de bedoeling om iemand ernstige
schade of verwondingen toe te brengen.
Internaliserend = naar binnen gericht, heb je zelf last van (angst)
Voorbeelden:
- Roekeloos autorijden (anti-sociaal, agressief gedrag)
- Druggebruik (anti-sociaal, criminaliteit, delict, regeloverschrijdend gedrag)
- Liegen (agressief en antisociaal)
2. Geschiedenis van biocriminologie
Biocriminologie krijgt vaak kritiek omdat het criminaliteit te reductionistisch zou
bekijken. Men stelt dat zoiets complex als criminaliteit niet kan verklaard worden vanuit
slechts 1 wetenschappelijk oogpunt namelijk de biologie.
Biocriminologie:
= Wetenschap, sub discipline van criminologie, die relatie tussen biologie en genetica
bestudeerd.
Criminologie = gedragswetenschap met crimineel gedrag en de maatschappelijke
reactie erop als studie-object.
Samenvatting artikel (Kogel – biocriminologie doorheen de jaren)
Verklaring van criminaliteit gebeurt best interdisciplinair: biologen, sociologen, psychologen,
artsen, psychiaters en criminologen kunnen samen dit complex onderzoek met grote
maatschappelijke consequenties voeren. Of zoals de Kogel schrijft: ‘Bij meerdere invalshoeken
wordt bewustwording van uitgangspunten van onderzoek vermoedelijk groter en wordt de kans
dat onderzoek, zoals dat in het verleden is gebeurd, vanuit een te eendimensioneel oogmerk,
hopelijk kleiner.’
2.1 Negentiende eeuw
Moral insanity = begrip dat men in 19e nodig had om schokkende misdaden te verklaren
die gepleegd werden door schijnbaar gewetenloze, vaak impulsieve en veelal
recidiverende (hervallende) daders. Intellectueel oke, maar kunnen geen onderscheid
maken tussen goed en slecht.
= GEWETENSLOZE PERSONEN, GEEN SCRUPULES, COMPLEET GEBREK AAN EMPATHIE
2
,Moral savaregy = terugkeer naar primitiever menstype, de recentst verworven
beschavingsstadia zijn niet bereikt (vervanging van moral insanity)
Sanctioneren → in gevangenis steken want mensen kunnen toch niet goed handelen
Frenologie:
Gall = anatoom → grondlegger van frenologie
Van toepassing op alle vormen van criminaliteit (ook bij niet psychisch gestoorden)
Op basis van biologische variatie (7=destructiveness en D=vriendelijkheid)
Door misdadig gedrag toe te schrijven aan ‘biologische’ kenmerken werd bron gelegd om
misdadig gedrag anders te straffen. Want misdadig gedrag kan je in deze traditie niet
behandelen met opsluiting, door rehabilitatie kan je wel mentale vermogens van
misdadiger verbeteren en krijgt begeleiding zin.
→Dankzij frenologen verandert visie op crimineel gedrag:
= Crimineel gedrag kan verminderd worden door reduceren van overontwikkelde en
vergroten van onderontwikkelde hersengebieden door training en verbetering van
levensstijl. Vb: wiskundeknobbel → komt van daar, maar is pure onzin
Lombroso:
‘geboren misdadiger’ met aangeboren en onverbetelijke neiging tot crimineel gedrag.
‘Avatisme’ = terugkeer naar meer primitieve vorm van leven. Zo wijzen lage voorhoofden,
zware doorgegroeide wenkbrauwen (dieven), snavelachtige neuzen en vlezige lippen
(zedendelinquenten) op die primitieve mensvorm. Aangeboren crimineel is moreel blind,
en minder begaafd intellectueel.
Lombroso is:
- Racistisch (zwart – geel – blank)
- Seksitisch (vrouwen inferieur aan man én goede vrouwen, slechte vrouwen
(crimineel en primitief) en slechtste vrouwen (prostituee)
Lombroso werkte volgens de wetenschappelijke methode (repliceerbaar),
- Pleitte voor rehabilitatie van corrigeerbare criminelen en stelde uitgebreide
typologie op met invulling van georganiseerde criminaliteit (robotfoto’s)
Evolutionaire theorie:
Crimineel = lagere, minderwaardige levensvorm.
Sociaal Darwinisme stelt dan ook dat criminelen best niet geholpen worden, dan
sterven ze vanzelf uit en dat draagt bij tot de verbetering van de maatschappij.
Francis Galton is neef van Darwin
Dit verwijst naar mening dat menselijk ras kan verbeterd worden doordat ‘goede’
individuen zich meer voortplanten en ‘minderwaardige’ individuen (misdadigers) zich
minder voortplanten. Dit eugenetisch gedachtengoed komt terug in nazi-Duitsland of in
de criminaliteitsbeheersing in het Amerika van de jaren twintig en dertig.
3
, 2.2 Twintigste eeuw
Nazi-experimenten (Duitsland, Zweden,…)
Criminaliteit zou teruggedrongen worden door laagintellectuele individuen te verhinderen om
zich voort te planten. Aangetaste genen zouden zo uitgeroeid worden.
Idee die aan basis ligt van deze wanpraktijken is dat alle menselijke eigenschappen uitsluitend
door erfelijkheid bepaald worden en dat omgevingsfactoren niet of nauwelijks invloed hebben.
Associatie tussen lage intelligentie en criminaliteit.
Lichaamstype: (Sheldon)
endomorf (rond en zacht)
ectomorf (tenger en dun)
mesomorf (gespierd en compact) → criminaliteit
Gedegeneerde lichamen → geassocieerd met criminaliteit. Terugkeer naar gezonde, eenvoudige
levensstijl met veel lichamelijk werk zou leiden tot zuivere genenpool en minder criminaliteit. →
Nonsense, en toch… Paspoort vragen op basis van uiterlijk.
Nazi-biocriminologie:
Sutherland= socioloog → tegen biocriminologie = leidt tot problemen en slechte wetenschap
Crimineel gedrag wordt bepaald door biologische kenmerken, omgeving heeft geen grote invloed
en biologische kenmerken zijn genetisch bepaald en dus overgedragen naar volgende generatie.
NAZI’s : biocriminologische centra
- Verzamelen genetische, intellectuele, medische, psychologische en sociale kenmerken
- Gedetineerde genetisch classificeren
- Beschikbaarheid voor rechters
- Criminele selecteren en steriliseren
- Voorspelling voor wie crimineel zou worden en wie niet
Biocriminologie heeft ook positieve effecten van deze lugubere start: bijgedragen tot:
- humanere kijk op criminelen
- hervormingen van het strafrecht
- verklaring van crimineel gedrag op basis van wetenschappelijk onderzoek.
2.3 Hedendaagse criminologie
Belangrijkste verschil tussen huidige biocriminologie en oudere is benadering dat criminaliteit
nooit nog gereduceerd wordt tot puur biologie. Criminaliteit wordt verklaard door complex
fenomeen met wisselwerking tussen biologische, sociale en psychologische factoren.
Er zijn nu verschillende invalshoeken:
- Verworven biologisch letsel: Beschadiging aan hersenen leidt tot ontwikkelen crimineel
gedrag
- Cognitieve tekorten: Relatie crimineel gedrag en mogelijkheid tot leren door straf en
beloning, aandacht richten en moreel redeneren
- Neurobiologische factoren
Emotieregulatie in de hersenen (prefrontale cortex en amygdala)
- Evolutionaire theorieën → Meest controversieel
meer kans om verkracht te worden door niet-biologische ouders
- Genetische verklaringen
Tweeling- en adoptiestudies, gen-omgevinginteractie
4
