lOMoARcPSD|36238081
FORENSISCH WELZIJNSWERK – ALGEMEEN KADER
DOEL EN INHOUD
Doel – antwoord geven op
1. Wat is forensisch welzijnswerk?
• Wat is het verschil tussen autonoom en aan justitie verbonden FWZW?
• Waar komt dit verschil vandaan?
2. Wat is de verhouding tussen welzijnswerk en justitie bij FZWZ?
3. Welke rol speelt de staatshervorming van 2011 bij vraag 1 en 2?
1. HET CONCEPT: ‘FORENSISCH WELZIJNSWERK’
Concept forensisch welzijnswerk is geïntroduceerd in Panopticon (1980)
- Forensisch: alles te maken met de echelons van de strafrechtsbedeling – recht
- Welzijnswerk: die activiteiten die bijdragen tot het individueel of collectief (groepen of
de samenleving) welzijn – hulp & dienstverlening
Forensisch welzijnswerk = welzijnswerk binnen forensisch veld of forensische context
→ De focus ligt niet echt op het recht/juridische, wel op het welzijnswerk!! Specificiteit is
dat het geen welzijnswerk is in het algemeen, maar welzijnswerk in een forensische
context binnen een forensisch veld
1.1 CONCEPT – EENVOUDIG
WAT?
= hulp- en dienstverlening
= aan mensen die als dader, slachtoffer, na(ast)bestaande (justitiabele)
= (on)rechtstreeks worden geconfronteerd met strafrechtelijke interventie
- als nabestaande (als iemand overlijdt)
o bv 2 kindjes overleden in verkeersongeval, hier is mama nabestaande
- Als naastbestaande = sociale context van die persoon
- justitiabele’ = iemand die recht zoekt
Wij gaan de focus leggen op daders en verdachten (enkel op meerderjarigen)
Niet op slachtoffers → victimologie
Niet op minderjarigen → jeugdcriminologen
VOOR WIE?: doelgroep
- Specifiek voor (potentiele) daders en/of slachtoffers
- Mensen in contact met justitie
DOOR WIE?: aanbod
- algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening
o Hulpverlening: drughulpverlening, geestelijke gezondheidszorg, OCMW,...
o Dienstverlening: VDAB, bibiliotheken, sport,…
- Categoriaal welzijnswerk: specifiek voor doelgroep daders en/of slachtoffers
o Justitieel welzijnswerk, slachtofferhulp, slachtofferonthaal, Psychosociale Diensten
binnen de gevangenissen, Justitiehuizen, Herstelbemiddelaars, …
1
Gedownload door Manon Cuypers ()
, lOMoARcPSD|36238081
1.2 CONCEPT – COMPLEX
- wat is finaliteit, wie is opdrachtgever?
- Organisatie en bevoegdheidsniveaus (Vlaams/federaal)
=> Zo krijg je dat belangrijk onderscheid tussen autonoom en aan justitie gebonden FWZW
Autonoom FWZW
- Het forensisch welzijnswerk werkt autonoom van justitie
- Het is welzijnswerk dat onderdeel is van algemeen welzijnswerk (en onderdeel vormt
van het decreet op het algemeen welzijnswerk)
Aan justitie gebonden WZW
- Is hulpverlening, begeleiding in nauw verband met strafrechtelijke beslissingen
- Wordt ook welzijnswerk genoemd onder mandaat (van justitie)
! Het ene is dus autonoom van justitie en het andere werkt onder mandaat van justitie
1.3 OORZAAK COMPLEXITEIT?
A) Ontstaansgeschiedenis
- Welzijnswerk ontwikkeld zowel vanuit privé-initiatief als vanuit overheid
B) Bevoegdheidskwestie en staatshervormingen
- 1980: opsplitsing bevoegdheden
o Autonoom FWZW: hulp op vraag client
= gemeenschappen
o Aan justitie verbonden FWZW: hulp in verband met strafrechtelijke
beslissingen
= federaal
- 6 staatshervorming 2014 (Vlinderakkoord 2011)
e
o Onderscheid verandert
H en ET (=deel van aan justitie verbonden JWZW) à
gemeenschappen
2. VERHOUDING WELZIJNSWERK – FORENSISCH
Kern = debat/discussie over de verhouding van welzijn en straf
- Fundamenteel: finaliteit
o Wat zijn de doelstellingen? Wat willen we bereiken?
Met welke bril kijken we naar deviantie en criminaliteit?
- Praktisch/organisatorisch
o Hoe samenwerken? (verschillende opdrachtgevers)
o Hoe informatie uitwisselen? (bv. beroepsgeheim)
Welzijnswerk streeft welzijn van indiv na, justitie finaal gericht op bescherming samenleving
2.1 FUNDAMENTEEL– FINALITEIT
-
Autonoom FWZW
= de uitoefening van het recht op maatschappelijke hulp- en dienstverlening
- Waarom?: OCMW-wet van 1976
2
Gedownload door Manon Cuypers ()
, lOMoARcPSD|36238081
o iedereen recht op menswaardig leven (ook daders)
- Opdrachtgever? = de client
- Centraal principe = kwetsbaarheid van personen in contact met justitie
- Werking
o Combinatie individueel (HDV) en structureel-maatschappelijk perspectief
Ontwikkelen van sociaal beleid in functie van voorkomen uitsluiting
Zichtbaar maken van sociale dimensie problemen (sociale ongelijkheid)
- Beroepsgeheim als hulpverlener
- Illustratief: JWW = justitieel welzijnswerk als onderdeel van het autonoom FWZW
o JWW vertrekt van principe dat ieder lid van samenleving beschikt over gelijke
basisrechten en die moet kunnen waarmaken
- Rol zorgprofessional in welzijns- en gezondheidszorg
- Finaliteit, doelstelling = kwaliteit van leven (recht op menswaardig bestaan)
o Als welzijnswerker personen ondersteunen bij functioneren en participeren aan
de samenleving
o = vanuit perspectief van die persoon/cliënt (niet vanuit perspectief van
justitie)
o = vraag- & behoeftegericht werken (noden)
niet vraag-gestuurd, want de klant is geen koning
bv seksueel delinquent zegt dat alles prima is, de enige behoefte die ik
heb is om mijn seksueel grensoverschrijdend gedrag verderzetten → niet
vrij → wel vertrokken uit de vragen die mensen hebben en de behoeften
die ze hebben
- Grondhouding die Jim van Os formuleert en richtvragen die passen bij grondhouding
van de professional in het autonoom FWZW
o 1. Wat is er met je gebeurd? Wie ben je? (context)
o 2. Wat is je kwetsbaarheid en je weerbaarheid? (wat zijn je
moeilijkheden/beperkingen en je sterktes?)
o 3. Waar wil je naartoe? (doelstellingen)
o 4. Wat heb je nodig? (noden)
In een acute situatie vraag iets simpeler stellen: Waarom komt/deze
persoon/nu/met deze vraag/bij deze professional?
- Wat is rol sociaal werker in forensische context?
o In autonoom FWZW: complexe problemen en kwetsbaarheid van mensen die in
contact komen met justitie in het bijzonder en zeker in een detentie
Generalistisch welzijnswerk volstaat niet als forensisch welzijnswerker
Nood grondige specialistische kennis in combinatie met kennis justitieel
systeem en gespecialiseerde hulpverlening
o Verschillende rollen die een sociaal werker in een forensische context kan
innemen (zie schema)
3
Gedownload door Manon Cuypers ()
, lOMoARcPSD|36238081
Rollen
‘makelaar’ informeren van gespecialiseerde voorzieningen rond
context, leefsituatie, noden cliënt → ze kennen de cliënt en
gaan voorzieningen informeren om te zeggen wat de
noden zijn en in welke situatie die persoon leeft
‘bemiddelaar’ conflict cliënt – (gespecialiseerde) voorzieningen, bijv.
huisvestingsmaatschappij
→ een ex-gedetineerde geraakt niet aan
huisvestingsituatie, op dat moment kan forensisch
welzijnswerker gaan
bemiddelen en proberen oplossing te zoeken
‘Sleutelfiguur’ Kan centraal aanspreekpunt cliënt, zeker wanneer
Soms ‘vangnet’, verschillende voorzieningen betrokken zijn bij de cliënt →
bijv. wachtlijsten voormalig gedetineerde: heeft schulden, problemen in
gezin met kinderen, huisvestingsproblemen,
verslavingsproblematiek… op dat moment goed dat er een
centraal aansprekingspunt is
‘advocaat’ Autonoom FWZW maakt ‘reclame’ voor cliënt die moeilijk
toegang krijgt tot diensten om andere voorzieningen te
overtuigen om die cliënt toch te behandelen
Aan justitie gebonden welzijnswerk
- Finaliteit: welzijnswerk onder mandaat
o Opdrachtgever = actor binnen justitie (echelons SRB)
bv. parket, OR, gevangenisdirecteur, SURB,...
- Opdracht = divers
o Advies, controle (voorwaarden), rapportage, begeleiding,...
- Beroepsgeheim, maar niet ten opzichte van opdrachtgever!
- Illustratie: psychosociale dienst (PSD)
o Missie DG EPI: “waaarborgen een rechtsconforme, veilige, humane en
geindividualiseerde uitvoering van vrijheidsbenemende straffen en maatregelen
met oog op optimale terugkeer in maatschappij”
o Werk PSD = opvolging en begeleiding in functie van advies en re-integratie
=> technieken die aan justitie gebonden en autonoom gebruiken zijn gelijk, maar finaliteit
is anders
Illustratief: artikel in reader
- Verhouding JA en cliënt = Boxstaens omschrijft dat als een werkalliantie
o Rol JA: ondersteunen, begeleiden, toezicht houden op de voorwaarden
= dubbele rol, maar spanning om balans te vinden tussen beide
4
Gedownload door Manon Cuypers ()
FORENSISCH WELZIJNSWERK – ALGEMEEN KADER
DOEL EN INHOUD
Doel – antwoord geven op
1. Wat is forensisch welzijnswerk?
• Wat is het verschil tussen autonoom en aan justitie verbonden FWZW?
• Waar komt dit verschil vandaan?
2. Wat is de verhouding tussen welzijnswerk en justitie bij FZWZ?
3. Welke rol speelt de staatshervorming van 2011 bij vraag 1 en 2?
1. HET CONCEPT: ‘FORENSISCH WELZIJNSWERK’
Concept forensisch welzijnswerk is geïntroduceerd in Panopticon (1980)
- Forensisch: alles te maken met de echelons van de strafrechtsbedeling – recht
- Welzijnswerk: die activiteiten die bijdragen tot het individueel of collectief (groepen of
de samenleving) welzijn – hulp & dienstverlening
Forensisch welzijnswerk = welzijnswerk binnen forensisch veld of forensische context
→ De focus ligt niet echt op het recht/juridische, wel op het welzijnswerk!! Specificiteit is
dat het geen welzijnswerk is in het algemeen, maar welzijnswerk in een forensische
context binnen een forensisch veld
1.1 CONCEPT – EENVOUDIG
WAT?
= hulp- en dienstverlening
= aan mensen die als dader, slachtoffer, na(ast)bestaande (justitiabele)
= (on)rechtstreeks worden geconfronteerd met strafrechtelijke interventie
- als nabestaande (als iemand overlijdt)
o bv 2 kindjes overleden in verkeersongeval, hier is mama nabestaande
- Als naastbestaande = sociale context van die persoon
- justitiabele’ = iemand die recht zoekt
Wij gaan de focus leggen op daders en verdachten (enkel op meerderjarigen)
Niet op slachtoffers → victimologie
Niet op minderjarigen → jeugdcriminologen
VOOR WIE?: doelgroep
- Specifiek voor (potentiele) daders en/of slachtoffers
- Mensen in contact met justitie
DOOR WIE?: aanbod
- algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening
o Hulpverlening: drughulpverlening, geestelijke gezondheidszorg, OCMW,...
o Dienstverlening: VDAB, bibiliotheken, sport,…
- Categoriaal welzijnswerk: specifiek voor doelgroep daders en/of slachtoffers
o Justitieel welzijnswerk, slachtofferhulp, slachtofferonthaal, Psychosociale Diensten
binnen de gevangenissen, Justitiehuizen, Herstelbemiddelaars, …
1
Gedownload door Manon Cuypers ()
, lOMoARcPSD|36238081
1.2 CONCEPT – COMPLEX
- wat is finaliteit, wie is opdrachtgever?
- Organisatie en bevoegdheidsniveaus (Vlaams/federaal)
=> Zo krijg je dat belangrijk onderscheid tussen autonoom en aan justitie gebonden FWZW
Autonoom FWZW
- Het forensisch welzijnswerk werkt autonoom van justitie
- Het is welzijnswerk dat onderdeel is van algemeen welzijnswerk (en onderdeel vormt
van het decreet op het algemeen welzijnswerk)
Aan justitie gebonden WZW
- Is hulpverlening, begeleiding in nauw verband met strafrechtelijke beslissingen
- Wordt ook welzijnswerk genoemd onder mandaat (van justitie)
! Het ene is dus autonoom van justitie en het andere werkt onder mandaat van justitie
1.3 OORZAAK COMPLEXITEIT?
A) Ontstaansgeschiedenis
- Welzijnswerk ontwikkeld zowel vanuit privé-initiatief als vanuit overheid
B) Bevoegdheidskwestie en staatshervormingen
- 1980: opsplitsing bevoegdheden
o Autonoom FWZW: hulp op vraag client
= gemeenschappen
o Aan justitie verbonden FWZW: hulp in verband met strafrechtelijke
beslissingen
= federaal
- 6 staatshervorming 2014 (Vlinderakkoord 2011)
e
o Onderscheid verandert
H en ET (=deel van aan justitie verbonden JWZW) à
gemeenschappen
2. VERHOUDING WELZIJNSWERK – FORENSISCH
Kern = debat/discussie over de verhouding van welzijn en straf
- Fundamenteel: finaliteit
o Wat zijn de doelstellingen? Wat willen we bereiken?
Met welke bril kijken we naar deviantie en criminaliteit?
- Praktisch/organisatorisch
o Hoe samenwerken? (verschillende opdrachtgevers)
o Hoe informatie uitwisselen? (bv. beroepsgeheim)
Welzijnswerk streeft welzijn van indiv na, justitie finaal gericht op bescherming samenleving
2.1 FUNDAMENTEEL– FINALITEIT
-
Autonoom FWZW
= de uitoefening van het recht op maatschappelijke hulp- en dienstverlening
- Waarom?: OCMW-wet van 1976
2
Gedownload door Manon Cuypers ()
, lOMoARcPSD|36238081
o iedereen recht op menswaardig leven (ook daders)
- Opdrachtgever? = de client
- Centraal principe = kwetsbaarheid van personen in contact met justitie
- Werking
o Combinatie individueel (HDV) en structureel-maatschappelijk perspectief
Ontwikkelen van sociaal beleid in functie van voorkomen uitsluiting
Zichtbaar maken van sociale dimensie problemen (sociale ongelijkheid)
- Beroepsgeheim als hulpverlener
- Illustratief: JWW = justitieel welzijnswerk als onderdeel van het autonoom FWZW
o JWW vertrekt van principe dat ieder lid van samenleving beschikt over gelijke
basisrechten en die moet kunnen waarmaken
- Rol zorgprofessional in welzijns- en gezondheidszorg
- Finaliteit, doelstelling = kwaliteit van leven (recht op menswaardig bestaan)
o Als welzijnswerker personen ondersteunen bij functioneren en participeren aan
de samenleving
o = vanuit perspectief van die persoon/cliënt (niet vanuit perspectief van
justitie)
o = vraag- & behoeftegericht werken (noden)
niet vraag-gestuurd, want de klant is geen koning
bv seksueel delinquent zegt dat alles prima is, de enige behoefte die ik
heb is om mijn seksueel grensoverschrijdend gedrag verderzetten → niet
vrij → wel vertrokken uit de vragen die mensen hebben en de behoeften
die ze hebben
- Grondhouding die Jim van Os formuleert en richtvragen die passen bij grondhouding
van de professional in het autonoom FWZW
o 1. Wat is er met je gebeurd? Wie ben je? (context)
o 2. Wat is je kwetsbaarheid en je weerbaarheid? (wat zijn je
moeilijkheden/beperkingen en je sterktes?)
o 3. Waar wil je naartoe? (doelstellingen)
o 4. Wat heb je nodig? (noden)
In een acute situatie vraag iets simpeler stellen: Waarom komt/deze
persoon/nu/met deze vraag/bij deze professional?
- Wat is rol sociaal werker in forensische context?
o In autonoom FWZW: complexe problemen en kwetsbaarheid van mensen die in
contact komen met justitie in het bijzonder en zeker in een detentie
Generalistisch welzijnswerk volstaat niet als forensisch welzijnswerker
Nood grondige specialistische kennis in combinatie met kennis justitieel
systeem en gespecialiseerde hulpverlening
o Verschillende rollen die een sociaal werker in een forensische context kan
innemen (zie schema)
3
Gedownload door Manon Cuypers ()
, lOMoARcPSD|36238081
Rollen
‘makelaar’ informeren van gespecialiseerde voorzieningen rond
context, leefsituatie, noden cliënt → ze kennen de cliënt en
gaan voorzieningen informeren om te zeggen wat de
noden zijn en in welke situatie die persoon leeft
‘bemiddelaar’ conflict cliënt – (gespecialiseerde) voorzieningen, bijv.
huisvestingsmaatschappij
→ een ex-gedetineerde geraakt niet aan
huisvestingsituatie, op dat moment kan forensisch
welzijnswerker gaan
bemiddelen en proberen oplossing te zoeken
‘Sleutelfiguur’ Kan centraal aanspreekpunt cliënt, zeker wanneer
Soms ‘vangnet’, verschillende voorzieningen betrokken zijn bij de cliënt →
bijv. wachtlijsten voormalig gedetineerde: heeft schulden, problemen in
gezin met kinderen, huisvestingsproblemen,
verslavingsproblematiek… op dat moment goed dat er een
centraal aansprekingspunt is
‘advocaat’ Autonoom FWZW maakt ‘reclame’ voor cliënt die moeilijk
toegang krijgt tot diensten om andere voorzieningen te
overtuigen om die cliënt toch te behandelen
Aan justitie gebonden welzijnswerk
- Finaliteit: welzijnswerk onder mandaat
o Opdrachtgever = actor binnen justitie (echelons SRB)
bv. parket, OR, gevangenisdirecteur, SURB,...
- Opdracht = divers
o Advies, controle (voorwaarden), rapportage, begeleiding,...
- Beroepsgeheim, maar niet ten opzichte van opdrachtgever!
- Illustratie: psychosociale dienst (PSD)
o Missie DG EPI: “waaarborgen een rechtsconforme, veilige, humane en
geindividualiseerde uitvoering van vrijheidsbenemende straffen en maatregelen
met oog op optimale terugkeer in maatschappij”
o Werk PSD = opvolging en begeleiding in functie van advies en re-integratie
=> technieken die aan justitie gebonden en autonoom gebruiken zijn gelijk, maar finaliteit
is anders
Illustratief: artikel in reader
- Verhouding JA en cliënt = Boxstaens omschrijft dat als een werkalliantie
o Rol JA: ondersteunen, begeleiden, toezicht houden op de voorwaarden
= dubbele rol, maar spanning om balans te vinden tussen beide
4
Gedownload door Manon Cuypers ()
