RECHT EN CRIMINOLOGIE ’23 – ‘24
1
Lessen en powerpoints gegeven door Prof. dr. E. Dumortier
, INLEIDING
Recht en criminologie
- Criminologen moeten het strafrecht kennen
o Je moet als criminoloog weten wat als
strikt juridisch strafrechtelijk wordt
aanzien in de maatschappij en
misdrijven opgespoord, vervolgd en
bestraft mogen worden
VB: zaak Sanda Dia
- Wat is de omschrijving van criminaliteit: de
straf wordt gedefinieerd door een bepaald een
bepaald misdrijf, maar ook welke regels moeten gevolgd worden om het misdrijf te
kunnen opsporen, vervolgen en bestraffen?
- Als criminoloog kom steevast in contact met het recht en in het bijzonder het strafrecht
en zijn actoren (politie, parket, rechters, gevangenissen,…)
o Daarom moeten wij als criminologen kennis en inzicht in het recht verwerven
(vooral strafrecht)
MODULES EN HUN LEERDOELEN
Basisbeginselen
Perspectief van “grondwettelijk strafrecht”
Gebruik rechtsbronnen
2
Lessen en powerpoints gegeven door Prof. dr. E. Dumortier
, MODULE 1: BASISBEGINSELEN VAN HET ACTUELE
STRAF(PROCES)RECHT
STRAFRECHT
STRAFRECHT IS PUBLIEKRECHT (OVERHEIDSRECHT) EN GEEN PRIVAAT RECHT
- Je hebt twee domeinen in het recht: privaat en publiek
Verschillen ts publiek en privaat recht
Publiek recht Privaat recht
Verticale verhouding ts burgers en de Horizontale verhouding ts burgers, ts
overheid (overheid weegt door, heeft burgers onderling
dus de macht)
Overheid heeft zoveel macht omdat ze Privaat belangen worden geregeld
het algemeen belang moeten dienen - VB: fiets verkopen onderling,
- Mogen dus diep in private leven verhuren/huren
doordringen, zolang het voor
het algemeen belang is (VB:
lockdown COVID,
gevangenisstraffen,
belastingen,…)
- Geldt voor iedereen op dezelfde
manier
Openbare orde: het is een dwingend Aanvullend recht: het wordt pas
recht dat altijd aanwezig is toegepast wanneer een situatie zich
voordoet
Voorbeelden: strafrecht, fiscaal recht, Voorbeelden: burgerlijk recht,
bestuursrecht, Grondwettelijk recht,… contractenrecht, verzekeringsrecht,…
- Wij als burgers kunnen geen contracten afsluiten waarin we onderling bespreken dat
we het strafrecht gaan uitsluiten, aangezien het binnen het publiek recht bevindt
Casussen
1. De kannibaal van rotenberg: computerdeskundige die gefascineerd was over
kannibalen. Hij heeft online een slachtoffer gevonden dat zich vrijwillig wil laten doden.
Er was toestemming, maar je kan niet toestemmen om gedood te worden want het is
publiek recht
2. Sanda Dia: ook al was er toestemming op de doop, nog steeds doodslag
3. Bart De Pauw: de vrouwen wouden geen proces, die wouden bemiddeling, maar het
parket beslist wat er gebeurt
Maar: stijgend belang dader-slachtoffer-bemiddeling (dus private afhandeling)
2 takken van het publiek strafrecht (hebben dus een publiek karakter)
Materieel strafrecht Formeel strafrecht of
strafprocesrecht of
strafvordering
Definitie = geheel der rechtsregels = geheel aan
waardoor bepaalde procedurele spelregels
gedragingen strafbaar volgens welke het
worden gesteld & de materieel strafrecht
straffen die daarop volgen wordt toegepast
(operationaliseren van
het materieel
strafrecht)
Misdrijven = Welke rechtscolleges
strafbaarheidstelling zijn bevoegd? Hoe
3
Lessen en powerpoints gegeven door Prof. dr. E. Dumortier
, bewijzen verzamelen &
misdrijf bewijzen?
Wat? Straffen Hoe de straf vorderen?
Wie vordert de straf?
Extra Ook: strafrechtelijke Rechtsmiddelen van
verantwoordelijkheid, burgers (de middelen
beginselen over poging, om zich in rechten te
deelneming, kunnen verzetten tegen
rechtvaardiging, etc. bepaalde beslissingen)
- VB: beroep
Doelgroep De burgers, hele bevolking Overheid, actoren van
(burgers, politie, overheid, het strafprocesrecht
…) (politie, parket en
rechters)
Inhoudelijke “spelregels” om
“vanzelfsprekendheid”: waarheid te vinden met
essentiële waarden die respect voor de
iedereen eigenlijk wel kent grondrechten/mensenre
en die beschermd worden chten
Sanctie Straf ALS (niet altijd een
sanctie in spelregels) er
één is vanwege
nietigheid,
onrechtmatig bewijs,
onontvankelijke
strafvordering, niet
gegarandeerd
STRAFRECHT MOET LEGAAL ZIJN – LEGALITEITSBEGINSEL
- Geen straf, geen misdrijf, zonder wet -> belang van legaliteits- of wettigheidsbeginsel
o Er is geen straf als het niet beschreven staat in het strafrecht
Wat is strafbaar gedrag? Normen & strafrecht
- Afwijkend gedrag= gedrag dat ergens niet thuishoort, maar is niet strafbaar
- Onwettig gedrag = gedrag dat tegen de wet ingaat (burgerlijkrecht)
o VB: huur niet betalen zoals in contract beschreven
- Strafbaar gedrag = gedrag dat onwettig is, in het strafwetboek beschreven staat als
onwettig en waar een straf tegenover staat
- Relatie soc normen/regels en (straf)rechtsnormen/regels
o Een rechtsnorm is niet altijd een sociale norm en visa versa
o Een rechtsnorm is niet altijd een strafrechtsnorm
Kenmerkend aan strafrechtsnorm is dat de overtreding van de rechtsnorm aanleiding
geeft tot een negatieve reactie, namelijk straf
Strafrecht is normhandhavend recht
4
Lessen en powerpoints gegeven door Prof. dr. E. Dumortier
1
Lessen en powerpoints gegeven door Prof. dr. E. Dumortier
, INLEIDING
Recht en criminologie
- Criminologen moeten het strafrecht kennen
o Je moet als criminoloog weten wat als
strikt juridisch strafrechtelijk wordt
aanzien in de maatschappij en
misdrijven opgespoord, vervolgd en
bestraft mogen worden
VB: zaak Sanda Dia
- Wat is de omschrijving van criminaliteit: de
straf wordt gedefinieerd door een bepaald een
bepaald misdrijf, maar ook welke regels moeten gevolgd worden om het misdrijf te
kunnen opsporen, vervolgen en bestraffen?
- Als criminoloog kom steevast in contact met het recht en in het bijzonder het strafrecht
en zijn actoren (politie, parket, rechters, gevangenissen,…)
o Daarom moeten wij als criminologen kennis en inzicht in het recht verwerven
(vooral strafrecht)
MODULES EN HUN LEERDOELEN
Basisbeginselen
Perspectief van “grondwettelijk strafrecht”
Gebruik rechtsbronnen
2
Lessen en powerpoints gegeven door Prof. dr. E. Dumortier
, MODULE 1: BASISBEGINSELEN VAN HET ACTUELE
STRAF(PROCES)RECHT
STRAFRECHT
STRAFRECHT IS PUBLIEKRECHT (OVERHEIDSRECHT) EN GEEN PRIVAAT RECHT
- Je hebt twee domeinen in het recht: privaat en publiek
Verschillen ts publiek en privaat recht
Publiek recht Privaat recht
Verticale verhouding ts burgers en de Horizontale verhouding ts burgers, ts
overheid (overheid weegt door, heeft burgers onderling
dus de macht)
Overheid heeft zoveel macht omdat ze Privaat belangen worden geregeld
het algemeen belang moeten dienen - VB: fiets verkopen onderling,
- Mogen dus diep in private leven verhuren/huren
doordringen, zolang het voor
het algemeen belang is (VB:
lockdown COVID,
gevangenisstraffen,
belastingen,…)
- Geldt voor iedereen op dezelfde
manier
Openbare orde: het is een dwingend Aanvullend recht: het wordt pas
recht dat altijd aanwezig is toegepast wanneer een situatie zich
voordoet
Voorbeelden: strafrecht, fiscaal recht, Voorbeelden: burgerlijk recht,
bestuursrecht, Grondwettelijk recht,… contractenrecht, verzekeringsrecht,…
- Wij als burgers kunnen geen contracten afsluiten waarin we onderling bespreken dat
we het strafrecht gaan uitsluiten, aangezien het binnen het publiek recht bevindt
Casussen
1. De kannibaal van rotenberg: computerdeskundige die gefascineerd was over
kannibalen. Hij heeft online een slachtoffer gevonden dat zich vrijwillig wil laten doden.
Er was toestemming, maar je kan niet toestemmen om gedood te worden want het is
publiek recht
2. Sanda Dia: ook al was er toestemming op de doop, nog steeds doodslag
3. Bart De Pauw: de vrouwen wouden geen proces, die wouden bemiddeling, maar het
parket beslist wat er gebeurt
Maar: stijgend belang dader-slachtoffer-bemiddeling (dus private afhandeling)
2 takken van het publiek strafrecht (hebben dus een publiek karakter)
Materieel strafrecht Formeel strafrecht of
strafprocesrecht of
strafvordering
Definitie = geheel der rechtsregels = geheel aan
waardoor bepaalde procedurele spelregels
gedragingen strafbaar volgens welke het
worden gesteld & de materieel strafrecht
straffen die daarop volgen wordt toegepast
(operationaliseren van
het materieel
strafrecht)
Misdrijven = Welke rechtscolleges
strafbaarheidstelling zijn bevoegd? Hoe
3
Lessen en powerpoints gegeven door Prof. dr. E. Dumortier
, bewijzen verzamelen &
misdrijf bewijzen?
Wat? Straffen Hoe de straf vorderen?
Wie vordert de straf?
Extra Ook: strafrechtelijke Rechtsmiddelen van
verantwoordelijkheid, burgers (de middelen
beginselen over poging, om zich in rechten te
deelneming, kunnen verzetten tegen
rechtvaardiging, etc. bepaalde beslissingen)
- VB: beroep
Doelgroep De burgers, hele bevolking Overheid, actoren van
(burgers, politie, overheid, het strafprocesrecht
…) (politie, parket en
rechters)
Inhoudelijke “spelregels” om
“vanzelfsprekendheid”: waarheid te vinden met
essentiële waarden die respect voor de
iedereen eigenlijk wel kent grondrechten/mensenre
en die beschermd worden chten
Sanctie Straf ALS (niet altijd een
sanctie in spelregels) er
één is vanwege
nietigheid,
onrechtmatig bewijs,
onontvankelijke
strafvordering, niet
gegarandeerd
STRAFRECHT MOET LEGAAL ZIJN – LEGALITEITSBEGINSEL
- Geen straf, geen misdrijf, zonder wet -> belang van legaliteits- of wettigheidsbeginsel
o Er is geen straf als het niet beschreven staat in het strafrecht
Wat is strafbaar gedrag? Normen & strafrecht
- Afwijkend gedrag= gedrag dat ergens niet thuishoort, maar is niet strafbaar
- Onwettig gedrag = gedrag dat tegen de wet ingaat (burgerlijkrecht)
o VB: huur niet betalen zoals in contract beschreven
- Strafbaar gedrag = gedrag dat onwettig is, in het strafwetboek beschreven staat als
onwettig en waar een straf tegenover staat
- Relatie soc normen/regels en (straf)rechtsnormen/regels
o Een rechtsnorm is niet altijd een sociale norm en visa versa
o Een rechtsnorm is niet altijd een strafrechtsnorm
Kenmerkend aan strafrechtsnorm is dat de overtreding van de rechtsnorm aanleiding
geeft tot een negatieve reactie, namelijk straf
Strafrecht is normhandhavend recht
4
Lessen en powerpoints gegeven door Prof. dr. E. Dumortier
