Inhoud
Les 1: 10/02 Wat is preventie (niet)....................................................................................5
Wat is preventie en wat is het belang ervan?..................................................................5
Oefening....................................................................................................................... 5
Preventie?........................................................................................................................ 5
Definitie uitgelegd........................................................................................................ 6
Belang van preventie.................................................................................................... 6
Preventieaanpak?......................................................................................................... 7
Preventie : een vleugje geschiedenis...............................................................................9
Midden 19e eeuw.......................................................................................................... 9
Exemplarisch: visies op ‘verslaving’ doorheen de tijd…...............................................9
Les 2: 17/02 preventie als wetenschap (deel I)...................................................................9
Definitie uitgelicht........................................................................................................... 9
Preventie als wetenschap – deel 1.................................................................................10
Epidemiologie en etiologie............................................................................................. 10
Epidemiologie............................................................................................................. 10
Etiologie...................................................................................................................... 14
Les 3 etiologie en doelgroep (preventie als wetenschap deel II).......................................14
Etiologiemodel: uitgangspunt oorzaken van ziekten/ gezondheidstoestand..................15
Invloeden macro niveau op micro niveau...................................................................16
Beschermende factoren: exemplarisch: middelengebruik..........................................16
risicofactoren: exemplarisch: middelengebruik..........................................................16
aanpak van risico- en beschermende factoren gericht op divers risico gedrag..........17
Risicofactoren verbonden aan divers risico gedrag....................................................17
Risico- en beschermende factoren bij kinderverwaarlozing........................................18
Risicofactoren overgewicht?.......................................................................................18
Socialisatie.................................................................................................................... 18
Effectieve preventie-interventies................................................................................19
doelgroepverkenning: naar wie richten we onze interventies?......................................20
(preventie) interventies gericht naar diverse doelgroepen.........................................20
Wie bereiken?............................................................................................................. 21
Les 4: preventie theorieën (preventiestrategieën)............................................................21
4 preventiestrategieën.................................................................................................. 21
Belang van preventietheorieën:.................................................................................22
Invloed van de sociale norm op gedrag......................................................................25
Preventive interventies.................................................................................................. 26
Definitie preventive interventie?................................................................................26
1
, Ontwikkelen van interventies:....................................................................................26
Preventie – interventies en hun structuur, inhoud en uitwerking................................27
kenmerken voor doelgerichte interventies en beleid..................................................27
Preventiewetenschap: multidisciplinaire aanpak........................................................27
European Drug Prevention Quality Standards (leerpad 24/03)..........................................27
Internationale standaarden voor preventie....................................................................28
Doelstelling van deze leermodule..................................................................................28
Europese kwaliteitsstandaarden voor drugpreventie..................................................28
Wat zijn de EDPQS?.................................................................................................... 29
Wat zijn de belangrijke aspecten van “kwaliteit”?......................................................29
EDPQS: Projectcyclus.................................................................................................. 30
Hoe kunnen de EDPQS gebruikt worden?...................................................................32
Beschikbare materialen?............................................................................................ 32
4 EDPQS toolkits......................................................................................................... 33
EDPQS-ondersteunende materialen............................................................................33
Les 31/03 – Vlaams preventielandschap (johan)...............................................................33
Organisatie preventieve gezondheidssysteem Vlaanderen...........................................34
De natiestaat.............................................................................................................. 34
Het preventiedecreet- gezondheidsdoelstellingen.........................................................34
Gezondheidsconferentie............................................................................................. 34
Nieuwe gezondheidsdoelstelling = Gezonde Generatie..............................................34
Gezondheidsdoelstelling: ‘suïcidepreventie’...............................................................36
Het preventiedecreet: settinggericht werken.............................................................36
................................................................................................................................... 36
Gezondheidsdoelstellingen ‘gezonder leven’: de Vlaming leeft gezonder in 2025
(2018-2025)................................................................................................................ 36
Het preventiedecreet..................................................................................................... 36
1ste Preventiestrategie: educatie....................................................................................37
2de Preventiestrategie: Regels en afspraken (in de preventieorganisatie).....................37
Besluitwet betreffende de beteugeling van de dronkenschap. 14 november 1939....38
3de preventiestrategie: Omgevingsgerichte preventie (ppt)...........................................38
Het preventiedecreet.................................................................................................. 38
Sociale omgeving vormt sociale normen: (vanaf hier van leerpad)............................38
Omgevingsgerichte preventie........................................................................................ 39
Omgevingsgerichte preventie....................................................................................41
4de preventiestrategie: zorg & begeleiding (doorverwijzing)..........................................42
Principe: proportioneel universalisme.........................................................................42
Geïndiceerde preventie:............................................................................................. 43
2
, ‘Grappige’ campagnes sluiten aan bij de doelgroep?.................................................43
het preventiedecreet: wie werkt in preventie en hoe geraakt het tot bij de
doelgroepen?.............................................................................................................. 43
Leerpad 03/04................................................................................................................... 47
Deel 1: het concept omgevingsgerichte preventie........................................................47
01 concept..................................................................................................................... 47
gedragsdeterminanten............................................................................................... 47
Drie beperkingen waar we bij gaan stil staan…..........................................................47
Conclusie.................................................................................................................... 48
De theorie erachter:................................................................................................... 48
Deel 2: omgevingsgerichte interventies in de praktijk...................................................48
02 hoe dit toe te passen................................................................................................ 48
Europese definitie van omgevingspreventie...............................................................48
Voorbeelden van omgevingsgerichte interventie..........................................................49
Universele elementen – op macroniveau....................................................................49
3 categoriëen van omgevingsgerichte interventies voorbeelden:..............................49
IJslandsmodel................................................................................................................. 50
Wat is bijzonder?........................................................................................................ 50
Omgevingsgerichte interventies in nightlife..................................................................50
Welke factoren voorspellen meer druggebruik?.........................................................50
Nightlife omgevingsstrategieën..................................................................................50
Nightlife- politiewerk en handhaving..........................................................................51
Gemeenschapsgerichte (multi-componenten)interventies:...........................................51
In een notendop............................................................................................................. 51
Deel 3: omgaan met beperkingen en kritieken..............................................................51
manieren om preventie aan te pakken.......................................................................52
Les 28/04 preventieve interventies in de schoolcontext...................................................52
Ter herinnering: etiologiemodel.....................................................................................53
Ter herinnering: socialisatie........................................................................................... 53
Een socialisatie-perspectief van preventie.................................................................54
Interventies op school.................................................................................................... 55
Evidence base van soorten preventieve interventies voor middelengebruik..............55
Schoolbeleid en -klimaat............................................................................................ 61
Vlaanderen: Drugsbeleid op School (DOS)..................................................................62
3 tools voor je beleid.................................................................................................. 62
Les 06/05.......................................................................................................................... 62
Preventieve interventies gericht op het gezin...............................................................63
Ter herinnering: etiologiemodel..................................................................................63
3
, Ter herinnering: socialisatie.......................................................................................63
Interventies gericht op het gezin................................................................................63
Interventies voor gezinnen met kinderen in verschillende ontwikkelingsfasen...........64
Preventie van eetstoornissen in het gezin..................................................................67
Ouderschap en neuro-gedragsmatige remming.........................................................67
Belemmeringen/ uitdagingen.....................................................................................67
Ouderschapsstijlen: Laissez-faire opvoeden (permissief; vrije opvoeding).................68
Ouderschapsstijlen: autoritatief opvoeden.................................................................68
Ouderschapsstijlen: autoritatief opvoeden.................................................................69
Belemmeringen/uitdagingen......................................................................................69
preventie en de media................................................................................................... 70
Inspelen op positieve framing, emoties en bekrachting..............................................70
Focus op sociale normen: “rolmodellen doen dit”......................................................71
Choquerende boodschappen, overdrijving verlieservaring.........................................71
Waarom media gebruiken bij preventie?....................................................................71
Evidentie (1/2)............................................................................................................ 71
Evidentie (2/2)............................................................................................................ 72
Introductie van het EQUIP-model !!............................................................................72
Succesvolle mediacampagnes....................................................................................74
Twee stappen stroom in het communicatiemodel......................................................74
3 types van massa/ sociale mediacampagnes............................................................74
Hoe media gebruiken in het preventiewerk?..............................................................75
Leerpad 8/05 – digitaal welzijn.......................................................................................... 75
Introductie:.................................................................................................................... 75
Lezing – Kathleen Beullens – welzijnsimpact van de smartphone..................................76
Mijn notities:............................................................................................................... 76
Voorbeeld van artikel – streak dwang van tieners.........................................................78
Hoe begin je zelf aan een digitale detox? – lieven de marez..........................................78
Mijn notities:............................................................................................................... 78
Afsluiter: nadenken over smartphones zoals ‘2de hands rook’........................................79
Mijn notities................................................................................................................ 79
Les 12/05 (omgevingsgericht + ethiek)............................................................................80
Omgevingsgerichte preventie........................................................................................... 80
Preventiebeleid: 4 strategieën.......................................................................................80
Vlaamse regeerakkoord 2024-2029: focus preventie....................................................80
Definitie omgevingsgerichte preventie (A)....................................................................81
Waarover gaat het (1)................................................................................................ 81
Waarover gaat het nog (2)......................................................................................... 81
4
Les 1: 10/02 Wat is preventie (niet)....................................................................................5
Wat is preventie en wat is het belang ervan?..................................................................5
Oefening....................................................................................................................... 5
Preventie?........................................................................................................................ 5
Definitie uitgelegd........................................................................................................ 6
Belang van preventie.................................................................................................... 6
Preventieaanpak?......................................................................................................... 7
Preventie : een vleugje geschiedenis...............................................................................9
Midden 19e eeuw.......................................................................................................... 9
Exemplarisch: visies op ‘verslaving’ doorheen de tijd…...............................................9
Les 2: 17/02 preventie als wetenschap (deel I)...................................................................9
Definitie uitgelicht........................................................................................................... 9
Preventie als wetenschap – deel 1.................................................................................10
Epidemiologie en etiologie............................................................................................. 10
Epidemiologie............................................................................................................. 10
Etiologie...................................................................................................................... 14
Les 3 etiologie en doelgroep (preventie als wetenschap deel II).......................................14
Etiologiemodel: uitgangspunt oorzaken van ziekten/ gezondheidstoestand..................15
Invloeden macro niveau op micro niveau...................................................................16
Beschermende factoren: exemplarisch: middelengebruik..........................................16
risicofactoren: exemplarisch: middelengebruik..........................................................16
aanpak van risico- en beschermende factoren gericht op divers risico gedrag..........17
Risicofactoren verbonden aan divers risico gedrag....................................................17
Risico- en beschermende factoren bij kinderverwaarlozing........................................18
Risicofactoren overgewicht?.......................................................................................18
Socialisatie.................................................................................................................... 18
Effectieve preventie-interventies................................................................................19
doelgroepverkenning: naar wie richten we onze interventies?......................................20
(preventie) interventies gericht naar diverse doelgroepen.........................................20
Wie bereiken?............................................................................................................. 21
Les 4: preventie theorieën (preventiestrategieën)............................................................21
4 preventiestrategieën.................................................................................................. 21
Belang van preventietheorieën:.................................................................................22
Invloed van de sociale norm op gedrag......................................................................25
Preventive interventies.................................................................................................. 26
Definitie preventive interventie?................................................................................26
1
, Ontwikkelen van interventies:....................................................................................26
Preventie – interventies en hun structuur, inhoud en uitwerking................................27
kenmerken voor doelgerichte interventies en beleid..................................................27
Preventiewetenschap: multidisciplinaire aanpak........................................................27
European Drug Prevention Quality Standards (leerpad 24/03)..........................................27
Internationale standaarden voor preventie....................................................................28
Doelstelling van deze leermodule..................................................................................28
Europese kwaliteitsstandaarden voor drugpreventie..................................................28
Wat zijn de EDPQS?.................................................................................................... 29
Wat zijn de belangrijke aspecten van “kwaliteit”?......................................................29
EDPQS: Projectcyclus.................................................................................................. 30
Hoe kunnen de EDPQS gebruikt worden?...................................................................32
Beschikbare materialen?............................................................................................ 32
4 EDPQS toolkits......................................................................................................... 33
EDPQS-ondersteunende materialen............................................................................33
Les 31/03 – Vlaams preventielandschap (johan)...............................................................33
Organisatie preventieve gezondheidssysteem Vlaanderen...........................................34
De natiestaat.............................................................................................................. 34
Het preventiedecreet- gezondheidsdoelstellingen.........................................................34
Gezondheidsconferentie............................................................................................. 34
Nieuwe gezondheidsdoelstelling = Gezonde Generatie..............................................34
Gezondheidsdoelstelling: ‘suïcidepreventie’...............................................................36
Het preventiedecreet: settinggericht werken.............................................................36
................................................................................................................................... 36
Gezondheidsdoelstellingen ‘gezonder leven’: de Vlaming leeft gezonder in 2025
(2018-2025)................................................................................................................ 36
Het preventiedecreet..................................................................................................... 36
1ste Preventiestrategie: educatie....................................................................................37
2de Preventiestrategie: Regels en afspraken (in de preventieorganisatie).....................37
Besluitwet betreffende de beteugeling van de dronkenschap. 14 november 1939....38
3de preventiestrategie: Omgevingsgerichte preventie (ppt)...........................................38
Het preventiedecreet.................................................................................................. 38
Sociale omgeving vormt sociale normen: (vanaf hier van leerpad)............................38
Omgevingsgerichte preventie........................................................................................ 39
Omgevingsgerichte preventie....................................................................................41
4de preventiestrategie: zorg & begeleiding (doorverwijzing)..........................................42
Principe: proportioneel universalisme.........................................................................42
Geïndiceerde preventie:............................................................................................. 43
2
, ‘Grappige’ campagnes sluiten aan bij de doelgroep?.................................................43
het preventiedecreet: wie werkt in preventie en hoe geraakt het tot bij de
doelgroepen?.............................................................................................................. 43
Leerpad 03/04................................................................................................................... 47
Deel 1: het concept omgevingsgerichte preventie........................................................47
01 concept..................................................................................................................... 47
gedragsdeterminanten............................................................................................... 47
Drie beperkingen waar we bij gaan stil staan…..........................................................47
Conclusie.................................................................................................................... 48
De theorie erachter:................................................................................................... 48
Deel 2: omgevingsgerichte interventies in de praktijk...................................................48
02 hoe dit toe te passen................................................................................................ 48
Europese definitie van omgevingspreventie...............................................................48
Voorbeelden van omgevingsgerichte interventie..........................................................49
Universele elementen – op macroniveau....................................................................49
3 categoriëen van omgevingsgerichte interventies voorbeelden:..............................49
IJslandsmodel................................................................................................................. 50
Wat is bijzonder?........................................................................................................ 50
Omgevingsgerichte interventies in nightlife..................................................................50
Welke factoren voorspellen meer druggebruik?.........................................................50
Nightlife omgevingsstrategieën..................................................................................50
Nightlife- politiewerk en handhaving..........................................................................51
Gemeenschapsgerichte (multi-componenten)interventies:...........................................51
In een notendop............................................................................................................. 51
Deel 3: omgaan met beperkingen en kritieken..............................................................51
manieren om preventie aan te pakken.......................................................................52
Les 28/04 preventieve interventies in de schoolcontext...................................................52
Ter herinnering: etiologiemodel.....................................................................................53
Ter herinnering: socialisatie........................................................................................... 53
Een socialisatie-perspectief van preventie.................................................................54
Interventies op school.................................................................................................... 55
Evidence base van soorten preventieve interventies voor middelengebruik..............55
Schoolbeleid en -klimaat............................................................................................ 61
Vlaanderen: Drugsbeleid op School (DOS)..................................................................62
3 tools voor je beleid.................................................................................................. 62
Les 06/05.......................................................................................................................... 62
Preventieve interventies gericht op het gezin...............................................................63
Ter herinnering: etiologiemodel..................................................................................63
3
, Ter herinnering: socialisatie.......................................................................................63
Interventies gericht op het gezin................................................................................63
Interventies voor gezinnen met kinderen in verschillende ontwikkelingsfasen...........64
Preventie van eetstoornissen in het gezin..................................................................67
Ouderschap en neuro-gedragsmatige remming.........................................................67
Belemmeringen/ uitdagingen.....................................................................................67
Ouderschapsstijlen: Laissez-faire opvoeden (permissief; vrije opvoeding).................68
Ouderschapsstijlen: autoritatief opvoeden.................................................................68
Ouderschapsstijlen: autoritatief opvoeden.................................................................69
Belemmeringen/uitdagingen......................................................................................69
preventie en de media................................................................................................... 70
Inspelen op positieve framing, emoties en bekrachting..............................................70
Focus op sociale normen: “rolmodellen doen dit”......................................................71
Choquerende boodschappen, overdrijving verlieservaring.........................................71
Waarom media gebruiken bij preventie?....................................................................71
Evidentie (1/2)............................................................................................................ 71
Evidentie (2/2)............................................................................................................ 72
Introductie van het EQUIP-model !!............................................................................72
Succesvolle mediacampagnes....................................................................................74
Twee stappen stroom in het communicatiemodel......................................................74
3 types van massa/ sociale mediacampagnes............................................................74
Hoe media gebruiken in het preventiewerk?..............................................................75
Leerpad 8/05 – digitaal welzijn.......................................................................................... 75
Introductie:.................................................................................................................... 75
Lezing – Kathleen Beullens – welzijnsimpact van de smartphone..................................76
Mijn notities:............................................................................................................... 76
Voorbeeld van artikel – streak dwang van tieners.........................................................78
Hoe begin je zelf aan een digitale detox? – lieven de marez..........................................78
Mijn notities:............................................................................................................... 78
Afsluiter: nadenken over smartphones zoals ‘2de hands rook’........................................79
Mijn notities................................................................................................................ 79
Les 12/05 (omgevingsgericht + ethiek)............................................................................80
Omgevingsgerichte preventie........................................................................................... 80
Preventiebeleid: 4 strategieën.......................................................................................80
Vlaamse regeerakkoord 2024-2029: focus preventie....................................................80
Definitie omgevingsgerichte preventie (A)....................................................................81
Waarover gaat het (1)................................................................................................ 81
Waarover gaat het nog (2)......................................................................................... 81
4
