GEDRAGS- EN OPVOEDINGSPROBLEMEN
INHOUD
COLLEGE 1: INTRODUCTIE + ARMOEDE INLEIDING .................................................................................................................... 3
INTRODUCTIE ....................................................................................................................................................................................... 3
ARMOEDE: INLEIDING ............................................................................................................................................................................ 3
COLLEGE 2 : ARMOEDE EN HAAR ROL IN GEDRAGS-EN OPVOEDINGSPROBLEMEN .................................................................... 8
GEZINSARMOEDE .................................................................................................................................................................................. 8
COLLEGE 3 : ARMOEDE EN JEUGDHULPVERLENING ................................................................................................................. 11
GEZINNEN MET MEERVOUDIGE EN COMPLEXE PROBLEMEN .......................................................................................................................... 11
ARMOEDE EN JEUGDHULPVERLENING: EEN LANGE, COMPLEXE RELATIE .......................................................................................................... 12
COLLEGE 4 : NAAR EEN ARMOEDEBEWUSTE PRAKTIJK ............................................................................................................ 14
KADERS EN MODELLEN VOOR ARMOEDEBEWUSTE JEUGDHULPVERLENING ...................................................................................................... 14
ERKENNING EN RESPECT ....................................................................................................................................................................... 14
HET REALISEREN VAN RECHTEN EN DE ZOEKTOCHT NAAR ARMOEDEBESTRIJDING .............................................................................................. 15
COLLEGE 5 : GASTCOLLEGE PASCALE VOOLS & ’T LAMPEKE ..................................................................................................... 16
…EEN AANZET TOT BREDER (LEREN) NADENKEN… ..................................................................................................................................... 16
LIEVEN VERLINDE ................................................................................................................................................................................ 16
OPEN VRAGEN VOOR PASCALE ............................................................................................................................................................... 18
COLLEGE 6: EXECUTIEVE FUNCTIES EN CONTEXT DEEL 1 .......................................................................................................... 19
1. CONCEPTUALISATIE ......................................................................................................................................................................... 19
2. OPERATIONALISATIE ........................................................................................................................................................................ 25
3. ONTWIKKELING .............................................................................................................................................................................. 28
COLLEGE 7 : EXECUTIEVE FUNCTIES EN CONTEXT DEEL 2 + GASTCOLLEGE ............................................................................... 32
4. CONTEXT: EEN CAUSALE RELATIE? ...................................................................................................................................................... 32
5. INTERVENTIES ................................................................................................................................................................................ 37
COLLEGE 8: ADHD EN GEASSOCIEERDE PROBLEMEN: DIAGNOSTIEK & BEHANDELING ............................................................. 42
DSM & CO ....................................................................................................................................................................................... 42
ONDERKENNENDE DIAGNOSTIEK ADHD .................................................................................................................................................. 50
CASUS JEF ......................................................................................................................................................................................... 52
RICHTLIJNEN ...................................................................................................................................................................................... 55
COLLEGE 9 : SLAAP BIJ JONGEREN MET ADHD (DR. LENA KEUPPENS) ...................................................................................... 58
SLAAP, ADOLESCENTIE EN ADHD ............................................................................................................................................................ 59
ONDERZOEKSRESULTATEN .................................................................................................................................................................... 63
INVENTARISATIE → ‘HOE BRENG JE SLAAP BEST IN KAART?’ ......................................................................................................................... 65
SIESTA............................................................................................................................................................................................ 66
COLLEGE 12 : DE TRANSITIE .................................................................................................................................................... 69
JONGVOLWASSENHEID ......................................................................................................................................................................... 69
TRANSITIE ......................................................................................................................................................................................... 70
STRUIKELBLOKKEN .............................................................................................................................................................................. 72
KANSEN ............................................................................................................................................................................................ 74
GOOD PRACTICES: CONCREET VOORBEELD ............................................................................................................................................... 76
CONCLUSIE ........................................................................................................................................................................................ 78
1
,COLLEGE 11 : SUÏCIDEPREVENTIE ............................................................................................................................................ 79
VERKENNING ..................................................................................................................................................................................... 79
SIGNALEN HERKENNEN ........................................................................................................................................................................ 84
BESPREEKBAAR MAKEN........................................................................................................................................................................ 85
RISICO EXPLOREREN ............................................................................................................................................................................ 87
INTERVENTIES .................................................................................................................................................................................... 88
COLLEGE 12 : WEBINAR GASTCOLLEGE SAMENGESTELDE GEZINNEN ....................................................................................... 92
DE KRACHT VAN SAMENGESTELDE GEZINNEN – BARBARA LAVRYSEN .............................................................................................................. 92
INLEIDING ......................................................................................................................................................................................... 92
EXAMEN ................................................................................................................................................................................. 96
2
,COLLEGE 1: INTRODUCTIE + ARMOEDE INLEIDING
INTRODUCTIE
Concrete inhoudelijke doelstellingen (cf. ECTS fiches):
1. Het kunnen herkennen van in de lessen besproken verschijningsvormen van gedragsproblemen
2. Het kunnen identificeren van de omgevings- en aanlegfactoren die een rol spelen in het ontstaan van deze specifieke
verschijningsvormen van gedragsproblemen
3. Een inschatting kunnen maken van een adequate interventie/doorverwijzing vanuit kennis over de verschijningsvormen en
de oorzakelijke factoren van gedragsproblemen
4. Het zelfstandig leren bestuderen, integreren en toepassen van de wetenschappelijke en klinische literatuur over de
besproken problemen
Overzicht geplande colleges
ARMOEDE: INLEIDING
Wat is armoede?
→ Er zijn verschillende definities die armoede beschrijven en verschillende maten die armoede meten
→ Er zijn verschillende perspectieven waarmee je naar armoede kan kijken
We bekijken vandaar verschillende modellen waarmee we naar armoede kunnen kijken en onderzoeken.
DEFINITIES EN ARMOEDEMATEN
Er bestaan verschillende manieren om armoede te definiëren en te meten. Er is dus niet één juiste definitie van armoede!
Twee grote types definities
1. Absolute monetaire armoede : “heb je genoeg geld om te overleven?”
→ Gemeten via inkomens- of armoedegrens
Kijkt of je genoeg geld hebt om te overleven. Focus ligt op basisbehoeften en minimum om te leven. Metingen
gebeuren via armoedegrens en minimuminkomen (vb. België €1500 of €3500 afhankelijk van #kinderen)
→ Is erg objectief en eenvoudig om te meten, maar houdt geen rekening met samenleving/context
2. Relatieve monetaire armoede : “kan je leven zoals ‘normaal’ is in jouw samenleving?”
Is een veranderlijke maat waarbij armoede gemeten en gedefiniëerd wordt a.d.h.v. allerlei factoren die invloed kunnen
hebben op zaken die nodig zijn om te kunnen deelnemen aan de maatschappij
“if they [individuals, families, groups] lack the resources to obtain types of diet, participate in the activities and have the
living conditions and amenities which are customary, or at least widely encouraged or approved in the societies in which
they belong” (Townsend 1979 , pp. 31)
Bij absolute armoede draait het over overleven, vast minimum en meer ‘objectief’ terwijl het bij relatieve armoede draait over
deelnemen aan de samenleving, contextafhankelijkheid en meer sociaal bepaald.
3
, ARMOEDE IN BELGIË 2024
De EU-SILC enquête (European Union Statistics on Income and Living Conditions) meet armoede via drie dimensies (inkomen,
werkintensiteit en deprivatie), waarbij AROPE de totale groep weergeeft van mensen die in minstens één van deze situaties
verkeren, met belangrijke overlappingen tussen de groepen. (cf. relatieve armoede)
AROPE (At Risk Of Poverty or Social Exclusion) = ‘armoedrisico’
Drie dimensies//indicatoren:
1. LWI : Low Work Intensity = lage werkintensiteit in het huishouden → mensen werken weinig of bijna niet
2. AROP : At Risk Of Poverty = risico op armoede op basis van inkomen (cf. absolute monetaire armoedegrens) → kijken of
het inkomen onder bepaalde grens ligt
3. SMSD : Severe Material and Social Deprivation = ernstige materiële en sociale deprivatie →
mensen kunnen basisdingen niet betalen zoals verwarming, onverwachte kosten, school….
Dit Venn-diagram toont hoeveel mensen in elke categorie zitten én overlappen:
De grote cirkels zijn mensen die onder 1 van de 3 indicatoren vallen, maar er zijn duidelijk veel
mensen die meerdere problemen ervaren en onder meer dan uitlsuitend 1 indicator vallen.
Evolutie van armoede en sociale uitsluiting door de tijd heen: AROPE = totaal risico
LWI = lage werkintensitiet
De grafiek toont hoeveel % van de bevolking in elke categorie zit. AROP = arm inkomen
SMSD = deprivatie
Over het algemeen zien we een lichte daling (AROPE),
maar blijft het armoederisico dus vrij stabiel. LWI daalt
dus meer mensen werken alsook AROP daalt en minder
mensen vallen onder de absolute armoedegrens. Echter
blijft SMSD vrij stabiel.
Anno 2024 had 18.3% Belgen risico om in armoede te
leven‼ Dit is niet weinig en er is ook een grote kloof
tussen Wallonië, Brussel en Vlaanderen
Deze tabel schetst mooi dat armoede iets multidimensioneel is waarbij niet alleen inkomen een belangijke factor is maar werk
en levensomstanidgheden.
RISICOFACTOREN
3. Eenoudergezinnen → financiële draagkracht is lager en minder sociaal net om op terug te vallen
4. Grote gezinnen >3 kinderen
5. Personen (ouders) met een laag opleidingsniveau → toegang tot de arbeidsmarkt is beperkter
6. Werkloze personen (ouders)
7. Personen (ouders) met een migratieachtergrond (vooral indien niet-EU herkomstland)
NOG MEER VERSCHILLENDE DEFINITIES EN MATEN
§ Multidimensionale → Samengestelde maten (UNICEF, Save the Children, Kind & Gezin)
= Armoede als een gebrek aan financiële, sociale, culturele, politieke resources die een noodzakelijke voorwaarde vormen
voor welbevinden en ontwikkeling
4
INHOUD
COLLEGE 1: INTRODUCTIE + ARMOEDE INLEIDING .................................................................................................................... 3
INTRODUCTIE ....................................................................................................................................................................................... 3
ARMOEDE: INLEIDING ............................................................................................................................................................................ 3
COLLEGE 2 : ARMOEDE EN HAAR ROL IN GEDRAGS-EN OPVOEDINGSPROBLEMEN .................................................................... 8
GEZINSARMOEDE .................................................................................................................................................................................. 8
COLLEGE 3 : ARMOEDE EN JEUGDHULPVERLENING ................................................................................................................. 11
GEZINNEN MET MEERVOUDIGE EN COMPLEXE PROBLEMEN .......................................................................................................................... 11
ARMOEDE EN JEUGDHULPVERLENING: EEN LANGE, COMPLEXE RELATIE .......................................................................................................... 12
COLLEGE 4 : NAAR EEN ARMOEDEBEWUSTE PRAKTIJK ............................................................................................................ 14
KADERS EN MODELLEN VOOR ARMOEDEBEWUSTE JEUGDHULPVERLENING ...................................................................................................... 14
ERKENNING EN RESPECT ....................................................................................................................................................................... 14
HET REALISEREN VAN RECHTEN EN DE ZOEKTOCHT NAAR ARMOEDEBESTRIJDING .............................................................................................. 15
COLLEGE 5 : GASTCOLLEGE PASCALE VOOLS & ’T LAMPEKE ..................................................................................................... 16
…EEN AANZET TOT BREDER (LEREN) NADENKEN… ..................................................................................................................................... 16
LIEVEN VERLINDE ................................................................................................................................................................................ 16
OPEN VRAGEN VOOR PASCALE ............................................................................................................................................................... 18
COLLEGE 6: EXECUTIEVE FUNCTIES EN CONTEXT DEEL 1 .......................................................................................................... 19
1. CONCEPTUALISATIE ......................................................................................................................................................................... 19
2. OPERATIONALISATIE ........................................................................................................................................................................ 25
3. ONTWIKKELING .............................................................................................................................................................................. 28
COLLEGE 7 : EXECUTIEVE FUNCTIES EN CONTEXT DEEL 2 + GASTCOLLEGE ............................................................................... 32
4. CONTEXT: EEN CAUSALE RELATIE? ...................................................................................................................................................... 32
5. INTERVENTIES ................................................................................................................................................................................ 37
COLLEGE 8: ADHD EN GEASSOCIEERDE PROBLEMEN: DIAGNOSTIEK & BEHANDELING ............................................................. 42
DSM & CO ....................................................................................................................................................................................... 42
ONDERKENNENDE DIAGNOSTIEK ADHD .................................................................................................................................................. 50
CASUS JEF ......................................................................................................................................................................................... 52
RICHTLIJNEN ...................................................................................................................................................................................... 55
COLLEGE 9 : SLAAP BIJ JONGEREN MET ADHD (DR. LENA KEUPPENS) ...................................................................................... 58
SLAAP, ADOLESCENTIE EN ADHD ............................................................................................................................................................ 59
ONDERZOEKSRESULTATEN .................................................................................................................................................................... 63
INVENTARISATIE → ‘HOE BRENG JE SLAAP BEST IN KAART?’ ......................................................................................................................... 65
SIESTA............................................................................................................................................................................................ 66
COLLEGE 12 : DE TRANSITIE .................................................................................................................................................... 69
JONGVOLWASSENHEID ......................................................................................................................................................................... 69
TRANSITIE ......................................................................................................................................................................................... 70
STRUIKELBLOKKEN .............................................................................................................................................................................. 72
KANSEN ............................................................................................................................................................................................ 74
GOOD PRACTICES: CONCREET VOORBEELD ............................................................................................................................................... 76
CONCLUSIE ........................................................................................................................................................................................ 78
1
,COLLEGE 11 : SUÏCIDEPREVENTIE ............................................................................................................................................ 79
VERKENNING ..................................................................................................................................................................................... 79
SIGNALEN HERKENNEN ........................................................................................................................................................................ 84
BESPREEKBAAR MAKEN........................................................................................................................................................................ 85
RISICO EXPLOREREN ............................................................................................................................................................................ 87
INTERVENTIES .................................................................................................................................................................................... 88
COLLEGE 12 : WEBINAR GASTCOLLEGE SAMENGESTELDE GEZINNEN ....................................................................................... 92
DE KRACHT VAN SAMENGESTELDE GEZINNEN – BARBARA LAVRYSEN .............................................................................................................. 92
INLEIDING ......................................................................................................................................................................................... 92
EXAMEN ................................................................................................................................................................................. 96
2
,COLLEGE 1: INTRODUCTIE + ARMOEDE INLEIDING
INTRODUCTIE
Concrete inhoudelijke doelstellingen (cf. ECTS fiches):
1. Het kunnen herkennen van in de lessen besproken verschijningsvormen van gedragsproblemen
2. Het kunnen identificeren van de omgevings- en aanlegfactoren die een rol spelen in het ontstaan van deze specifieke
verschijningsvormen van gedragsproblemen
3. Een inschatting kunnen maken van een adequate interventie/doorverwijzing vanuit kennis over de verschijningsvormen en
de oorzakelijke factoren van gedragsproblemen
4. Het zelfstandig leren bestuderen, integreren en toepassen van de wetenschappelijke en klinische literatuur over de
besproken problemen
Overzicht geplande colleges
ARMOEDE: INLEIDING
Wat is armoede?
→ Er zijn verschillende definities die armoede beschrijven en verschillende maten die armoede meten
→ Er zijn verschillende perspectieven waarmee je naar armoede kan kijken
We bekijken vandaar verschillende modellen waarmee we naar armoede kunnen kijken en onderzoeken.
DEFINITIES EN ARMOEDEMATEN
Er bestaan verschillende manieren om armoede te definiëren en te meten. Er is dus niet één juiste definitie van armoede!
Twee grote types definities
1. Absolute monetaire armoede : “heb je genoeg geld om te overleven?”
→ Gemeten via inkomens- of armoedegrens
Kijkt of je genoeg geld hebt om te overleven. Focus ligt op basisbehoeften en minimum om te leven. Metingen
gebeuren via armoedegrens en minimuminkomen (vb. België €1500 of €3500 afhankelijk van #kinderen)
→ Is erg objectief en eenvoudig om te meten, maar houdt geen rekening met samenleving/context
2. Relatieve monetaire armoede : “kan je leven zoals ‘normaal’ is in jouw samenleving?”
Is een veranderlijke maat waarbij armoede gemeten en gedefiniëerd wordt a.d.h.v. allerlei factoren die invloed kunnen
hebben op zaken die nodig zijn om te kunnen deelnemen aan de maatschappij
“if they [individuals, families, groups] lack the resources to obtain types of diet, participate in the activities and have the
living conditions and amenities which are customary, or at least widely encouraged or approved in the societies in which
they belong” (Townsend 1979 , pp. 31)
Bij absolute armoede draait het over overleven, vast minimum en meer ‘objectief’ terwijl het bij relatieve armoede draait over
deelnemen aan de samenleving, contextafhankelijkheid en meer sociaal bepaald.
3
, ARMOEDE IN BELGIË 2024
De EU-SILC enquête (European Union Statistics on Income and Living Conditions) meet armoede via drie dimensies (inkomen,
werkintensiteit en deprivatie), waarbij AROPE de totale groep weergeeft van mensen die in minstens één van deze situaties
verkeren, met belangrijke overlappingen tussen de groepen. (cf. relatieve armoede)
AROPE (At Risk Of Poverty or Social Exclusion) = ‘armoedrisico’
Drie dimensies//indicatoren:
1. LWI : Low Work Intensity = lage werkintensiteit in het huishouden → mensen werken weinig of bijna niet
2. AROP : At Risk Of Poverty = risico op armoede op basis van inkomen (cf. absolute monetaire armoedegrens) → kijken of
het inkomen onder bepaalde grens ligt
3. SMSD : Severe Material and Social Deprivation = ernstige materiële en sociale deprivatie →
mensen kunnen basisdingen niet betalen zoals verwarming, onverwachte kosten, school….
Dit Venn-diagram toont hoeveel mensen in elke categorie zitten én overlappen:
De grote cirkels zijn mensen die onder 1 van de 3 indicatoren vallen, maar er zijn duidelijk veel
mensen die meerdere problemen ervaren en onder meer dan uitlsuitend 1 indicator vallen.
Evolutie van armoede en sociale uitsluiting door de tijd heen: AROPE = totaal risico
LWI = lage werkintensitiet
De grafiek toont hoeveel % van de bevolking in elke categorie zit. AROP = arm inkomen
SMSD = deprivatie
Over het algemeen zien we een lichte daling (AROPE),
maar blijft het armoederisico dus vrij stabiel. LWI daalt
dus meer mensen werken alsook AROP daalt en minder
mensen vallen onder de absolute armoedegrens. Echter
blijft SMSD vrij stabiel.
Anno 2024 had 18.3% Belgen risico om in armoede te
leven‼ Dit is niet weinig en er is ook een grote kloof
tussen Wallonië, Brussel en Vlaanderen
Deze tabel schetst mooi dat armoede iets multidimensioneel is waarbij niet alleen inkomen een belangijke factor is maar werk
en levensomstanidgheden.
RISICOFACTOREN
3. Eenoudergezinnen → financiële draagkracht is lager en minder sociaal net om op terug te vallen
4. Grote gezinnen >3 kinderen
5. Personen (ouders) met een laag opleidingsniveau → toegang tot de arbeidsmarkt is beperkter
6. Werkloze personen (ouders)
7. Personen (ouders) met een migratieachtergrond (vooral indien niet-EU herkomstland)
NOG MEER VERSCHILLENDE DEFINITIES EN MATEN
§ Multidimensionale → Samengestelde maten (UNICEF, Save the Children, Kind & Gezin)
= Armoede als een gebrek aan financiële, sociale, culturele, politieke resources die een noodzakelijke voorwaarde vormen
voor welbevinden en ontwikkeling
4
