Samenvatting Volledige sv. + reflectieteksten Psychologie en rechtspsychologie | Universiteit Antwerpen | 2025/2026

PSYCHOLOGIE EN
RECHTSPSYCHOLOGIE
INLEIDING

We denken altijd dat we goede waarnemers zijn-> er vindt een selectieproces
plaats

-> we focussen ons op één zaak en dit is een soort van filter waardoor we
sommige zaken niet of juist wel zien



Fragment 1 verwijst naar inattentional blindness= omdat we onze aandacht
ergens op richten zien we de rest niet

 is een onderdeel van selective attention= we worden gestuurd, zijn heel
selectief in onze aandacht

Fragment 2 verwijst naar change blindness= we zijn blind voor veranderingen
die gebeuren, maar die minder relevant zijn

-> dit zijn 2 voorbeelden van vertekeningen, kan negatieve gevolgen hebben



Hoe mensen waarnemen heeft ook een impact wanneer je in een juridische
context getuigt/ als verdachte terecht staat

 het is belangrijk dat je juiste beslissingen kan nemen



“Hoe mensen waarnemen en herinneringen construeren is het voorwerp van
studie van de psychologie.”-> rechtspsychologie gaat hier verder op in, bv. hoe
betrouwbaar is een getuige?




DE ONDERZOEKSMETHODEN

1. WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK

Wetenschappelijk onderzoek= er wordt gebruik gemaakt van een
wetenschappelijke methode




1

,  empirisch onderzoek= het verzamelen van objectieve informatie uit de
eerste hand door metingen die zijn gebaseerd op sensorische ervaringen
en observatie
 4 stappen:
1. Een hypothese ontwikkelen
2. Objectieve data verzamelen
3. De resulaten analyseren
4. De resultaten publiceren, bekritiseren en repliceren



ONDERSCHEID

Fundamenteel wetenschappelijk onderzoek: draagt bij tot verwerven van
inzichten over menselijk gedrag, in de bas



Toegepast wetenschappelijk onderzoek: bepaalde bevindingen over menselijk
gedrag gaan ze in een strafrechtelijke functie



Onderscheid tussen normatief versus empirisch wetenschappelijk onderzoek->
bij psychologie wordt er gebruik gemaakt van empirisch onderzoek

 normatief: bv. ethische vragen, morele dilemma’s en ook wetgeving

 empirisch: vragen die vooral in kaart willen brengen hoe een fenomeen
eruit ziet en hoe dat verklaard kan worden



Sociaal wetenschappelijk onderzoek-> psychologisch onderzoek valt hieronder




EMPIRISCHE METHODE

Voor empirisch onderzoek moeten er aan 2 eisen worden voldaan:

1. betrouwbaarheid: consistentie (juridisch), wanneer we hypothetisch
gezien het onderzoek herhalen zouden we tot dezelfde resultaten komen

-> is een noodzakelijke voorwaarde voor validiteit, X voldoende

In dagdagelijks leven verwijzen we hierbij naar andere onderzoeken

2. validiteit: accuraatheid, datgene dat we willen onderzoeken is datgene
dat we daadwerkelijk willen onderzoeken




2

,We hebben verantwoord onderzoek nodig om ideeën te toetsen aan de hand van
objectieve observaties-> pseudo psychologie steunt op oncontroleerbare en niet
onderzoekbare uitspraken

 empirie= in de werkelijkheid

 bestaat uit een experimentele conditie: de experimentele groep

 bestaat uit eeen controleconditie: de controlegroep



Moeten de empirische cyclus volgen-> een goede onderzoeksvraag stellen die
ons in staat stelt om een duidelijk antwoord te formuleren



2. FENOMEEN EN PROBLEEMSTELLING

We willen eerst het fenomeen in kaart brengen, bv. rol van rechtsbijstand bij het
verdachtenverhoor -> gaat over rechtsbijstand en verdachtenverhoor




3. ONDERZOEKSVRAAG

De onderzoeksvraag is het herformuleren van het probleem in een onderzoek,
bv. wat is de rol van een advocaat tijdens het verdachtenverhoor?



Moet voldoen aan aantal eisen

 relevant zijn

 interessant zijn

 haalbaar zijn

 …

Onderzoeksvraag stuurt het onderzoek, bv. welk type het onderzoek is




4. SOORT ONDERZOEK, DOELEN, HYPOTHESES

We hebben verschillende soorten onderzoek zoals beschrijvend, explorerend,
verklarend…

-> beschrijvend= we beschrijvend een bepaalde situatie

-> explorerend= voor nieuwe fenomenen


3

, -> verklarend= we zoeken verklaringen

-> evaluerend= we evalueren het en de gevolgen ervan



Theorie kan ook een opvatting of vaststelling zijn die het onderzoek mee vormt

 deductief: vanuit praktijk stuurt de theorie het onderzoek

 inductief: vanuit de praktijk zoeken om een theorie te ontwikkelen

Afhankelijk van het soort onderzoek gebruiken we doelen (bv. bij beschrijven en
exploreren het doel dat we willen nastreven duidelijk maken) of hypotheses (bv.
verklarend of evaluerend is er vaak een bepaalde hypothese uit eerder
onderzoek, ervaringen…)




CONCEPTEN

Deze concepten maken de kern uit van je onderzoeksvraag

-> belangrijk dat deze geconceptualiseerd en operationaliserend worden

 conceptualiseren: verdelen in rollen, bv. advocaat, rechter… (= concepten
die je gaat moeten definiëren)

 operationaliseren: je maakt er variabelen van, je maakt ze deelbaar

-> de activiteit is een meetbaar begrip




5. BENADERING

Kwantitatief onderzoek: we meten een groot aantal variabelen bij een groot
aantal respondenten-> we zijn beperkt aan de oppervlakte

Kwalitatief onderzoek: we onderzoeken een klein aantal variabelen bij een klein
aantal respondenten-> zijn zo beperkt in de diepte

 we weten niet altijd direct wat nodig is, bv. enquête bij advocaten maar we
weten niet genoeg-> uiteindelijk ga je een kwalitatief onderzoek doen via
gedetailleerde onderzoeken




6. DESIGN

Is een blauwdruk/ een manier om een antwoord te krijgen op de onderzoeksvraag

4