1. Wat zijn nucleïnezuren en nucleotiden? (p.1–15)
Kernidee:
👉 Alles draait rond nucleotiden.
• • Nucleotide = base + suiker + fosfaat
• ◦ Suiker:
• ▪ ribose → RNA
• ▪ deoxyribose → DNA
• • Nucleoside = base + suiker (geen fosfaat)
• • Nucleotide = nucleoside + 1/2/3 fosfaten
• ◦ AMP, ADP, ATP
Basen
• • Purines (2 ringen): Adenine (A), Guanine (G)
• • Pyrimidines (1 ring): Cytosine (C), Thymine (T), Uracil (U)
• ◦ T enkel in DNA
• ◦ U enkel in RNA
Waarom nucleotiden belangrijk zijn
• • Bouwstenen van DNA & RNA
• • Energie: ATP, GTP
• • Regulatie: cAMP, cGMP
• • Co-enzymen: NAD⁺, FAD, CoA, SAM Hoofdstuk_IX
2. De novo purinesynthese (p.16–29)
Groot idee:
👉 De purinering wordt stap voor stap opgebouwd op ribose.
Start
• • Ribose-5-P → PRPP (zeer belangrijk!)
• • Purinering wordt letterlijk opgebouwd op PRPP
Waar komen de atomen vandaan?
• • Glycine
• • Glutamine
• • Aspartaat
• • CO₂
• • N¹⁰-formyl-THF (folaat!)
📌 Dit is waarom foliumzuur cruciaal is voor DNA-synthese.
Eindproduct
• • IMP (inosinemonofosfaat)
→ gemeenschappelijke voorloper van AMP en GMP
3. IMP → AMP en GMP (p.25–31)
• • IMP → AMP
• ◦ gebruikt GTP
• ◦ stikstof komt van Asp
• • IMP → GMP
• ◦ gebruikt ATP
• ◦ stikstof komt van Gln
👉 Zo ontstaat balans tussen AMP en GMP.
4. Salvage pathway van purines (p.42–45)
Waarom nodig?
• • De novo synthese kost veel energie
• • Recycling is ef ciënter
Enzymen
• • HGPRT
• • APRT
Klinisch belangrijk
• • HGPRT-defect → Lesch–Nyhan
• ◦ ↑ PRPP
• ◦ ↑ purinesynthese
• ◦ ↑ urinezuur → jichtachtige klachten
• ◦ ernstige neurologische symptomen Hoofdstuk_IX
5. Afbraak van purines → urinezuur (p.66–70)
• • AMP/GMP → hypoxanthine → xanthine → urinezuur
• • Enzym: xanthine oxidase
Jicht
• • Te veel urinezuur → kristallen
• • Allopurinol:
• ◦ remt xanthine oxidase
• ◦ ↓ urinezuur
• ◦ ↑ salvage → ↓ de novo synthese
6. Pyrimidinesynthese (p.46–51)
Belangrijk verschil met purines:
👉 Eerst de ring, daarna pas ribose.
Stappen
1. 1 Carbamoylfosfaat synthetase II (snelheidsbepalend!)
2. 2 Ringvorming → orotaat
3. 3 Orotiaat + PRPP → OMP
4. 4 OMP → UMP
• • UMP → UDP → UTP
• • UTP → CTP (aminering)
📌 Minder salvage nodig dan bij purines (afbraak is niet toxisch).
7. Deoxyribonucleotiden (p.54–56)
• • Ribonucleotide reductase
• ◦ NDP → dNDP
• ◦ gebruikt NADPH
• • dTMP-synthese
• ◦ dUMP → dTMP
• ◦ vereist N⁵,N¹⁰-methyleen-THF
👉 Folaat is opnieuw cruciaal.
8. Geneesmiddelen & klinische relevantie (p.57–65)
Kanker
• • 5- uorouracil
• ◦ remt thymidylaat synthase
• • Methotrexaat
• ◦ remt dihydrofolaat reductase
Virussen
• • AZT (HIV): ketenstop
• • Aciclovir (HSV): selectieve virale DNA-remming
9. Afbraak van pyrimidines (p.71–73)
• • Volledige afbraak
• • Eindproducten:
• ◦ malonyl-CoA
• ◦ succinyl-CoA
👉 geen opstapeling zoals bij purines
10. Nucleotiden in signaaltransductie (p.78–83)
cAMP
• • Hormonen (glucagon, adrenaline)
• • → adenylaatcyclase → cAMP
• • → PKA-activatie
cGMP
• • NO → guanylaatcyclase
• • → cGMP → vasodilatatie
fl fi
Kernidee:
👉 Alles draait rond nucleotiden.
• • Nucleotide = base + suiker + fosfaat
• ◦ Suiker:
• ▪ ribose → RNA
• ▪ deoxyribose → DNA
• • Nucleoside = base + suiker (geen fosfaat)
• • Nucleotide = nucleoside + 1/2/3 fosfaten
• ◦ AMP, ADP, ATP
Basen
• • Purines (2 ringen): Adenine (A), Guanine (G)
• • Pyrimidines (1 ring): Cytosine (C), Thymine (T), Uracil (U)
• ◦ T enkel in DNA
• ◦ U enkel in RNA
Waarom nucleotiden belangrijk zijn
• • Bouwstenen van DNA & RNA
• • Energie: ATP, GTP
• • Regulatie: cAMP, cGMP
• • Co-enzymen: NAD⁺, FAD, CoA, SAM Hoofdstuk_IX
2. De novo purinesynthese (p.16–29)
Groot idee:
👉 De purinering wordt stap voor stap opgebouwd op ribose.
Start
• • Ribose-5-P → PRPP (zeer belangrijk!)
• • Purinering wordt letterlijk opgebouwd op PRPP
Waar komen de atomen vandaan?
• • Glycine
• • Glutamine
• • Aspartaat
• • CO₂
• • N¹⁰-formyl-THF (folaat!)
📌 Dit is waarom foliumzuur cruciaal is voor DNA-synthese.
Eindproduct
• • IMP (inosinemonofosfaat)
→ gemeenschappelijke voorloper van AMP en GMP
3. IMP → AMP en GMP (p.25–31)
• • IMP → AMP
• ◦ gebruikt GTP
• ◦ stikstof komt van Asp
• • IMP → GMP
• ◦ gebruikt ATP
• ◦ stikstof komt van Gln
👉 Zo ontstaat balans tussen AMP en GMP.
4. Salvage pathway van purines (p.42–45)
Waarom nodig?
• • De novo synthese kost veel energie
• • Recycling is ef ciënter
Enzymen
• • HGPRT
• • APRT
Klinisch belangrijk
• • HGPRT-defect → Lesch–Nyhan
• ◦ ↑ PRPP
• ◦ ↑ purinesynthese
• ◦ ↑ urinezuur → jichtachtige klachten
• ◦ ernstige neurologische symptomen Hoofdstuk_IX
5. Afbraak van purines → urinezuur (p.66–70)
• • AMP/GMP → hypoxanthine → xanthine → urinezuur
• • Enzym: xanthine oxidase
Jicht
• • Te veel urinezuur → kristallen
• • Allopurinol:
• ◦ remt xanthine oxidase
• ◦ ↓ urinezuur
• ◦ ↑ salvage → ↓ de novo synthese
6. Pyrimidinesynthese (p.46–51)
Belangrijk verschil met purines:
👉 Eerst de ring, daarna pas ribose.
Stappen
1. 1 Carbamoylfosfaat synthetase II (snelheidsbepalend!)
2. 2 Ringvorming → orotaat
3. 3 Orotiaat + PRPP → OMP
4. 4 OMP → UMP
• • UMP → UDP → UTP
• • UTP → CTP (aminering)
📌 Minder salvage nodig dan bij purines (afbraak is niet toxisch).
7. Deoxyribonucleotiden (p.54–56)
• • Ribonucleotide reductase
• ◦ NDP → dNDP
• ◦ gebruikt NADPH
• • dTMP-synthese
• ◦ dUMP → dTMP
• ◦ vereist N⁵,N¹⁰-methyleen-THF
👉 Folaat is opnieuw cruciaal.
8. Geneesmiddelen & klinische relevantie (p.57–65)
Kanker
• • 5- uorouracil
• ◦ remt thymidylaat synthase
• • Methotrexaat
• ◦ remt dihydrofolaat reductase
Virussen
• • AZT (HIV): ketenstop
• • Aciclovir (HSV): selectieve virale DNA-remming
9. Afbraak van pyrimidines (p.71–73)
• • Volledige afbraak
• • Eindproducten:
• ◦ malonyl-CoA
• ◦ succinyl-CoA
👉 geen opstapeling zoals bij purines
10. Nucleotiden in signaaltransductie (p.78–83)
cAMP
• • Hormonen (glucagon, adrenaline)
• • → adenylaatcyclase → cAMP
• • → PKA-activatie
cGMP
• • NO → guanylaatcyclase
• • → cGMP → vasodilatatie
fl fi
