Beleids- en marktanalyse
Achtergrond beleids- en marktanalyse
Uitgangspunt van beleidsanalytische onderzoek
We stellen onszelf vijf vragen:
1. Wat is het (beleids)probleem?
2. Welke acties kunnen we ondernemen? Welke beleidsopties zijn er?
3. Wat zijn de gevolgen van verschillende opties? Welke beleidsoptie is het meest
wenselijk? (ideaaltypisch beleid)
4. Welke zijn de uitkomsten van de gekozen beleidsoptie?
5. Leiden deze uitkomsten tot een oplossing van het vastgestelde probleem?
Beleid is altijd een cyclusverhaal
! In deze cyclus is er een algemeen referentiekader nodig
• Ideaal beleidskader: hoe zou het ideaal kader eruit zien? Wat zou er nog moeten
veranderen om het ‘ideaalbeeld’ te bereiken?
o Waar zitten de issues? Welke aspecten kunnen anders?
o Dit onderzoek vormt de wetenschappelijke bijdrage van een beleidsonderzoeker
(aanbevelingsverhaal vormt de essentie)
o Op basis van wetenschappelijk onderzoek: gewenste beleid kaderen
Vraag 1: Wat is het beleidsprobleem?
• Stap 1: Vanuit theorie/wetenschap: wat is het ideaaltypisch beleid dat nodig is?
o Bouwblokken die essentieel zijn om te bereiken (En-en-verhaal)
• Stap 2: Welk beleid wordt er geïmplementeerd? (SOTA: state of the art)
o Wat staat er in beleidsplannen op dit moment? Wat zijn de huidige maatregelen?
• Stap 3: Hoe verschilt het geïmplementeerde beleid met het ideaaltypisch beleid?
o Waar zitten de gaten en hoe worden ze uitgewerkt? (Hiaten = gaten)
• Stap 4: Welke beleidsproblemen worden naar voor gebracht door betrokken
stakeholders?
o Hoe hebben bepaalde (belangrijke) spelers het beleid ervaren?
o Spreek de verschillende stakeholders aan!
o Welke extra problemen moeten aangepakt worden?
• Stap 5: Zijn dit effectief de onderliggende problemen? Of dienen zij een specifiek belang
of ideologie? Neutraal beeld? (Stel alles in vraag wat je binnen krijgt, dit komt ergens van)
o Vanuit verschillende invalshoeken kijken: beleid is breed en complex
o Wees kritisch!
,! We moeten het volledige kader verkrijgen
• Definitie van “probleem”
o Van cruciaal belang
o Beïnvloed de selectie van oplossingen
• Vraag aan jezelf: waarom wordt iets als een probleem beschouwd? Door wie? Door wie
niet? Welk belang wordt gediend door het actief op de beleidsagenda te plaatsen?
• Bij het in kaart brengen van het probleem: plaats het beleidsprobleem altijd tegenover
het ideaaltypische beleid dat volgens wetenschap/theorie nodig is
Vraag 2: Wat zijn de mogelijke beleidsopties?
• Stap 1: Identificeren van ontbrekende delen in het bestaand beleid ten opzichte van het
ideaaltypische beleid
o Denk aan: close reading, multistakeholderconsultatie,..
• Stap 2: concretiseren van meerdere beleidsopties op basis van wetenschappelijk
onderzoek
o Denk aan: multistakeholderconsultatie, expertinterviews, internationale case
studies, brown paper,…
Vraag 3: Wat is het gewenste beleid ten opzichte van beleidsopties
• Stap 1: Voor- en nadelen van de beleidsopties in kaart brengen
o Denk aan: kosten-baten analyse/ROI, SWOT, regressie/foresight,…
• Stap 2: Aanbevelen welke optie het meest gewenst is
o Vergelijk dit met ideaaltypisch beleid en maatschappelijke pragmatiek
• Stap 3: Hopen dat de aangegeven beleidsoptie geïmplementeerd wordt
• Stap 4: Blijven benoemen indien niet geïmplementeerd of niet gewijzigd
Vraag 4: Wat is de uitkomst van het gekozen beleid?
• Stap 1: Monitoren van wat er wel/niet verandert: directe en indirecte effecten
o Denk aan: bevragingen, impactstudies
• Stap 2: Identificeren van “nieuwe” beleidsproblemen die opduiken
• Stap 3: Aanbevelen van wat moet aangepast/gewijzigd worden
Vraag 5: Is het beleid efficiënt en effectief? (performantie beleid)
• Heeft de gekozen optie (3), indien we kijken naar de uitkomst (4), het geïdentificeerde
beleidsprobleem (1) opgelost? (voor cijfers, kijk eerste pagina)
! Let op: in realiteit zijn beleidsproblemen zo complex dat ze zelden het initiële probleem
oplossen, ze worden constant aangepast, geherformuleerd,…
Keuze van type beleidsonderzoek gebeurd…
… Op basis van vijf doelstellingen van beleidsonderzoek
1. Probleem structureren: uitkomst beleid --- beleidsprobleem
2. Voorspellen: beleidsprobleem --- beleidsopties
3. Aanbevelen: beleidsopties --- gewenst beleid
4. Monitoren: gewenst beleid --- uitkomst beleid
5. Evalueren: beleidsprobleem --- Performantie
,… Op basis van pragmatische context van het beleidsonderzoek
1. Beoogde doelstelling
2. Complexiteit van het onderwerp
3. Aantal deelnemers en de voorkennis
4. Rol van deelnemers in het beslissingsproces
5. Beschikbare tijd & budget
6. Externe vraag vs. eigen initiatief
Beoogde resultaat of doelstelling
• Informatie vergaren
• Genereren van ideeën
• Identificatie van uitdagingen
• Identificatie van oplossingen
• Discussie opwekken
• Positionering/visie achterhalen
• Bereiken van consensus
Aard en diepgang (complexiteit) van het beleidsprobleem
• Maturiteit: exploratief of verdieping
• Complexiteit van het onderwerp
o Wat wel/wat niet?
o Voorkennis van deelnemers
o Nood tot inleiding en omkadering
• Controversiële karakter
o Er zijn situaties waar consensus niet altijd mogelijk is
Beschikbare tijd & budget
Tijdspanne beleidsproces
• Veel mensen lezen het hele beleidsplan niet: enkel de twee laatste pagina’s
o Hier moeten we rekening mee houden!
• Vastlegging middelen: waarmee werken we?
• Timing ministerraden
o Geen aanbevelingen: in het allerlaatste jaar van de regering
o Wel aanbevelingen: aan het startpunt, het begin
• Timing nieuwe regeerakkoorden
• Urgentie van het beleidsprobleem
o Hoe dringend is het?
Tijdspanne onderzoek
• Nood aan theoretische basis
• Pragmatische impact van uitvoer
Geografische afbakening
Kost van het onderzoek vs. Beschikbare budget
, Externe vraag vs. eigen initiatief
Publieke Bilaterale Projecten
• Kader wordt gecreëerd door opdrachtgever
• Weinig ruimte voor vernieuwing
• Probleemstructurering is gedefinieerd door opdrachtgever
• Risico op ideologische/waardengeladen invalshoek
Masterproeven/(post-)doctoraten/…
• Eigen focus
• Sterke fundamentele en wetenschappelijke invalshoek
• Meer keuzevrijheid en beslissingsmacht
Wie gaan we betrekken bij de beleidsvorming?
Veelheid aan actoren die betrokken zijn: beleidsmakers, bedrijven, middenveld,…
• Politieke partijen, studiediensten, politieke instellingen, publieke instellingen,
overheden, uitvoerende agentschappen,…
• Denktanken
• Ondersteunende diensten
• Bedrijven en private interessegroepen
• Middenveld (vzw’s, consumentenverenigingen…)
• Academici
! Beleidsvorming is van belang voor IEDEREEN
Verschillende methodologieën voor beleidsonderzoek
Triangulatie van methoden
Wat? Gebruik van meerdere methoden
Toepasbaar op de verschillende focussen van beleidsonderzoek
• Document analyse
• Inhoudsanalyse
• Brainstorm methoden
• Participatieve methoden
• PAR: Participatory Action Research
• Multistakeholder consultatie
• Survey studies
• Netwerk analyse Design fiction
• Expert interviews
• Diepte interviews
• Discours analyse
• Doel-Middel analyse
• Kosten Baten analyse
• Quick-scan analyse
• Case study onderzoek
Achtergrond beleids- en marktanalyse
Uitgangspunt van beleidsanalytische onderzoek
We stellen onszelf vijf vragen:
1. Wat is het (beleids)probleem?
2. Welke acties kunnen we ondernemen? Welke beleidsopties zijn er?
3. Wat zijn de gevolgen van verschillende opties? Welke beleidsoptie is het meest
wenselijk? (ideaaltypisch beleid)
4. Welke zijn de uitkomsten van de gekozen beleidsoptie?
5. Leiden deze uitkomsten tot een oplossing van het vastgestelde probleem?
Beleid is altijd een cyclusverhaal
! In deze cyclus is er een algemeen referentiekader nodig
• Ideaal beleidskader: hoe zou het ideaal kader eruit zien? Wat zou er nog moeten
veranderen om het ‘ideaalbeeld’ te bereiken?
o Waar zitten de issues? Welke aspecten kunnen anders?
o Dit onderzoek vormt de wetenschappelijke bijdrage van een beleidsonderzoeker
(aanbevelingsverhaal vormt de essentie)
o Op basis van wetenschappelijk onderzoek: gewenste beleid kaderen
Vraag 1: Wat is het beleidsprobleem?
• Stap 1: Vanuit theorie/wetenschap: wat is het ideaaltypisch beleid dat nodig is?
o Bouwblokken die essentieel zijn om te bereiken (En-en-verhaal)
• Stap 2: Welk beleid wordt er geïmplementeerd? (SOTA: state of the art)
o Wat staat er in beleidsplannen op dit moment? Wat zijn de huidige maatregelen?
• Stap 3: Hoe verschilt het geïmplementeerde beleid met het ideaaltypisch beleid?
o Waar zitten de gaten en hoe worden ze uitgewerkt? (Hiaten = gaten)
• Stap 4: Welke beleidsproblemen worden naar voor gebracht door betrokken
stakeholders?
o Hoe hebben bepaalde (belangrijke) spelers het beleid ervaren?
o Spreek de verschillende stakeholders aan!
o Welke extra problemen moeten aangepakt worden?
• Stap 5: Zijn dit effectief de onderliggende problemen? Of dienen zij een specifiek belang
of ideologie? Neutraal beeld? (Stel alles in vraag wat je binnen krijgt, dit komt ergens van)
o Vanuit verschillende invalshoeken kijken: beleid is breed en complex
o Wees kritisch!
,! We moeten het volledige kader verkrijgen
• Definitie van “probleem”
o Van cruciaal belang
o Beïnvloed de selectie van oplossingen
• Vraag aan jezelf: waarom wordt iets als een probleem beschouwd? Door wie? Door wie
niet? Welk belang wordt gediend door het actief op de beleidsagenda te plaatsen?
• Bij het in kaart brengen van het probleem: plaats het beleidsprobleem altijd tegenover
het ideaaltypische beleid dat volgens wetenschap/theorie nodig is
Vraag 2: Wat zijn de mogelijke beleidsopties?
• Stap 1: Identificeren van ontbrekende delen in het bestaand beleid ten opzichte van het
ideaaltypische beleid
o Denk aan: close reading, multistakeholderconsultatie,..
• Stap 2: concretiseren van meerdere beleidsopties op basis van wetenschappelijk
onderzoek
o Denk aan: multistakeholderconsultatie, expertinterviews, internationale case
studies, brown paper,…
Vraag 3: Wat is het gewenste beleid ten opzichte van beleidsopties
• Stap 1: Voor- en nadelen van de beleidsopties in kaart brengen
o Denk aan: kosten-baten analyse/ROI, SWOT, regressie/foresight,…
• Stap 2: Aanbevelen welke optie het meest gewenst is
o Vergelijk dit met ideaaltypisch beleid en maatschappelijke pragmatiek
• Stap 3: Hopen dat de aangegeven beleidsoptie geïmplementeerd wordt
• Stap 4: Blijven benoemen indien niet geïmplementeerd of niet gewijzigd
Vraag 4: Wat is de uitkomst van het gekozen beleid?
• Stap 1: Monitoren van wat er wel/niet verandert: directe en indirecte effecten
o Denk aan: bevragingen, impactstudies
• Stap 2: Identificeren van “nieuwe” beleidsproblemen die opduiken
• Stap 3: Aanbevelen van wat moet aangepast/gewijzigd worden
Vraag 5: Is het beleid efficiënt en effectief? (performantie beleid)
• Heeft de gekozen optie (3), indien we kijken naar de uitkomst (4), het geïdentificeerde
beleidsprobleem (1) opgelost? (voor cijfers, kijk eerste pagina)
! Let op: in realiteit zijn beleidsproblemen zo complex dat ze zelden het initiële probleem
oplossen, ze worden constant aangepast, geherformuleerd,…
Keuze van type beleidsonderzoek gebeurd…
… Op basis van vijf doelstellingen van beleidsonderzoek
1. Probleem structureren: uitkomst beleid --- beleidsprobleem
2. Voorspellen: beleidsprobleem --- beleidsopties
3. Aanbevelen: beleidsopties --- gewenst beleid
4. Monitoren: gewenst beleid --- uitkomst beleid
5. Evalueren: beleidsprobleem --- Performantie
,… Op basis van pragmatische context van het beleidsonderzoek
1. Beoogde doelstelling
2. Complexiteit van het onderwerp
3. Aantal deelnemers en de voorkennis
4. Rol van deelnemers in het beslissingsproces
5. Beschikbare tijd & budget
6. Externe vraag vs. eigen initiatief
Beoogde resultaat of doelstelling
• Informatie vergaren
• Genereren van ideeën
• Identificatie van uitdagingen
• Identificatie van oplossingen
• Discussie opwekken
• Positionering/visie achterhalen
• Bereiken van consensus
Aard en diepgang (complexiteit) van het beleidsprobleem
• Maturiteit: exploratief of verdieping
• Complexiteit van het onderwerp
o Wat wel/wat niet?
o Voorkennis van deelnemers
o Nood tot inleiding en omkadering
• Controversiële karakter
o Er zijn situaties waar consensus niet altijd mogelijk is
Beschikbare tijd & budget
Tijdspanne beleidsproces
• Veel mensen lezen het hele beleidsplan niet: enkel de twee laatste pagina’s
o Hier moeten we rekening mee houden!
• Vastlegging middelen: waarmee werken we?
• Timing ministerraden
o Geen aanbevelingen: in het allerlaatste jaar van de regering
o Wel aanbevelingen: aan het startpunt, het begin
• Timing nieuwe regeerakkoorden
• Urgentie van het beleidsprobleem
o Hoe dringend is het?
Tijdspanne onderzoek
• Nood aan theoretische basis
• Pragmatische impact van uitvoer
Geografische afbakening
Kost van het onderzoek vs. Beschikbare budget
, Externe vraag vs. eigen initiatief
Publieke Bilaterale Projecten
• Kader wordt gecreëerd door opdrachtgever
• Weinig ruimte voor vernieuwing
• Probleemstructurering is gedefinieerd door opdrachtgever
• Risico op ideologische/waardengeladen invalshoek
Masterproeven/(post-)doctoraten/…
• Eigen focus
• Sterke fundamentele en wetenschappelijke invalshoek
• Meer keuzevrijheid en beslissingsmacht
Wie gaan we betrekken bij de beleidsvorming?
Veelheid aan actoren die betrokken zijn: beleidsmakers, bedrijven, middenveld,…
• Politieke partijen, studiediensten, politieke instellingen, publieke instellingen,
overheden, uitvoerende agentschappen,…
• Denktanken
• Ondersteunende diensten
• Bedrijven en private interessegroepen
• Middenveld (vzw’s, consumentenverenigingen…)
• Academici
! Beleidsvorming is van belang voor IEDEREEN
Verschillende methodologieën voor beleidsonderzoek
Triangulatie van methoden
Wat? Gebruik van meerdere methoden
Toepasbaar op de verschillende focussen van beleidsonderzoek
• Document analyse
• Inhoudsanalyse
• Brainstorm methoden
• Participatieve methoden
• PAR: Participatory Action Research
• Multistakeholder consultatie
• Survey studies
• Netwerk analyse Design fiction
• Expert interviews
• Diepte interviews
• Discours analyse
• Doel-Middel analyse
• Kosten Baten analyse
• Quick-scan analyse
• Case study onderzoek
