FORMEEL STRAFRECHT
DEEL 1 - ALGEMENE BEGINSELEN STRAFPROCESRECHT
INLEIDING
DEFINITIE
FORMEEL strafrecht = strafprocesrecht
• = strafrechtspleging = strafvordering sensu lato
o Niet strafvordering sensu strictu (vloeit voort uit misdrijf en kan ENKEL door OM worden
uitgeoefend
• = Rechtsregels betreffende opsporing, vervolging en berechting van personen verdacht van een
misdrijf
o Beschrijft scenario’s & vormvoorschriften
o Bepaalt rechtspositie betrokken personen
o + organisatie & werking rechtcolleges
o + tenuitvoerlegging beslissingen rechtscolleges
o ! gaan niet in op het echelon strafuitvoering
FORMEEL MATERIEEL
WAT? Het geheel van de procedurele Het geheel der rechtsregels waardoor
spelregels volgens welke het materieel bepaalde gedragingen strafbaar worden
strafrecht wordt toegepast gesteld en gesanctioneerd
Misdrijven en straffen
VOOR WIE? Gericht tot de overheid: politie, parket, Gericht op de hele bevolking
OR, strafrechters…
VANZELFSPREKEND Keuzes zouden even goed anders Vanzelfsprekend! Diefstel is strafbaar
HEID? kunnen worden gemaakt
Verjaringsregels bv zijn niet zo
vanzelfspreken
SANCTIONERING? Minder eenduidig: verschilt! Sanctionering is logisch
Verval van strafvordering, bewijs
uitsluiten, nietigheid….
BRONNEN
• GRONDWET 1830
o Fundamentele rechten
o Bepalingen inzake rechterlijke macht
o Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van parlementsleden en ministers
• WETBOEK VAN STRAFVORDERING (Sv)
o Inclusief Voorafgaande titel bij het Wetboek van Strafvordering (VTSv.)!
o Wetboek is nog van Napoleon + heel slecht! Daarom veranderingen via de VTSv
1
,• VERZAMELWETGEVING
o Potpourri-wijzigingswetten 2015-
2018 m.b.t. diverse bepalingen
o 5 MSS-verzamelwetten 2021-2024
o Digitaliseringswetten & wetten
Strafprocesrecht 2023/2024
o Wet franchimont 1998!
▪ MAAR grote franchimont
is er nooit gekomen
• Nieuw wetboek van
STRAFPROCESRECHT in het
vooruitzicht?
o In regeerakkoord De Wever wens
om het strafprocesrechtwetboek te veranderen (ze omschrijven het) MAAR niet
uitdrukkelijk gezegd dat er een nieuw komt
o Er komt wel een nieuw strafuitvoeringswetboek
• IMPACT NIEUW STRAFWETBOEK?
o Heel de terminologie is nog gebaseerd op het oude (overtreding, wanbedrijf, misdaad)
▪ Normaal in de loop van het semester een artikel om dit te harmoniseren
o Wijzigingsbepalingen VT.Sv. en Sv.
▪ Concordantie
▪ Art. 216novies Sv.: Hof van Assisen & ‘criminele zaken’
o Art. 78 N.Sw.: conversiemechanisme
▪ “Omzetting en bepaling van de strafmaat in bijzondere wetten die geen
strafniveau bepalen”
➔ als de bijzondere wet geen strafniveau bepaalt moet je het lezen als volgt:
▪ “§7. Indien de bijzondere strafwet verwijst naar "misdaden", zonder dat hierbij
enige verwijzing wordt gemaakt naar een concrete strafmaat, moet dit worden
gelezen als "misdrijven waarop een straf van niveau 4, 5, 6, 7 of 8 is gesteld".
▪ Indien de bijzondere strafwet verwijst naar "wanbedrijven", zonder dat hierbij
enige verwijzing wordt gemaakt naar een concrete strafmaat, moet dit worden
gelezen als "misdrijven waarop een straf van niveau 1, 2 of 3 is gesteld".
▪ § 8. Behoudens indien de wet anders bepaalt, moet in de wettelijke bepalingen
die voor hun toepassing verwijzen naar een strafdrempel van een
gevangenisstraf van minimum een jaar, deze verwijzing worden gelezen als een
verwijzing naar een gevangenisstraf van niveau 2, bepaald door artikel 36.“
o Wetsontwerp harmonisatie hangende (8/1/2026)
▪ Vanaf het wordt aangenomen gebruiken we wat er hierin staat
▪ Anders gebruiken we art 78
▪ MAAR volgt dezelfde logica DUS is eigenlijk niet veel verschil
o Volgende slides PRO MEMORIE (huidig Sw.)
• DOELSTELLINGEN STRAFPROCES
o Verschillende belangen tegenover elkaar
▪ Gemeenschap: bestraffing criminaliteit
▪ Slachtoffer: schadevergoeding,, eigen rechten en plichten maar heeft GEEN
inspraak over de eis van de straf
• MAAR slachtoffer kan straf wel instellen
• DUS groot verschil tussen instelling en uitvoering strafvordering
▪ Verdachte: eerlijk proces
2
, o Dubbele finaliteit strafproces
▪ Waarheidsvinding
• Optiek openbaar belang
• Op welke wijze bewijzen vergaren + hoe op grond hiervan tot eventuele
veroordeling kunnen komen
• = het doel van het strafproces in zijn geheel
▪ Bescherming individuele grondrechten
• Optiek individuele burger
• In kader waarheidsvinding: bevoegdheden die verregaande beperking
grondrechten kunnen inhouden (t.a.v. verdachten EN derden)
→ niet alles mag in het kader v waarheidsvinding
• Ruimer dan rechten van verdediging
o WANT elke burger kan hier geconfronteerd mee worden
➔ ontdekking van de waarheid mag NIET miskenning van individuele rechten tot gevolg
hebben
▪ Onderlinge afweging finaliteiten
• 19e en eerste helft 20e E: waarheidsvinding
• Pas sinds EVRM bescherming grondrechten zelfstandig doel
• GW + legaliteit + Wet franchimont 1998
o Rechten aan partijen in GO
o Focus waarheidsvinding → focus op individuele rechten
• Wet op zich niet voldoende, moet inhoudelijke eisen beantwoorden!
• Voorwaarden opdat inbreuk gerechtvaardigd is
• Vandaag: belangen individu wegen meer door, waarheidsvinding moet
af en toe wijken
• Concrete afweging gebeurt door rechtspraak
• Slingerbeweging naar waarheidsbevinding
o Eerst waarheidsvinding (voor WOII) DAN individuele
grondrechten (franchimont) DAN WEER waarheidsvinding
o VB antigoonrechtspraak
▪ = onrechtmatig verkregen bewijs werd sws uitgesloten
▪ 2003: nieuw antigoon: we gaan da pas uitsluiten in 3
gevallen (terug meer waarheidsvinding)
o VOORBEELD: antiterroristische wetten die rechten van
verdediging beperkten
o Probleem: hebben vaak algemene toepassing waardoor
strafrecht in zijn algemeenheid wordt aangetast
o
SOORTEN STRAFRECHTSPLEGING
= Accusatoir VS inquisitoir
! zuiver accusatoir of inquisitoir komt vrijwel nergens (meer) voor!
3
, ACCUSATOIR INQUISITOIR
Horizontale processtructuur Verticale processtructuur
Aanklager en verdediging op gelijke voet, met gelijke Overheid weegt door op procesvoering
wapens
Beklaagde niet object, wel volwaardige procespartij Verdachte object rechtspleging
Partijen hebben proces in handen Overheid bepaalt procesverloop
Tegenspreklijk Geheim en niet tegensprekelijk
Passieve rol rechter met taak om toe te zien op correct Actieve rol rechter met taak om waarheid te ontdekken
verloop procedure
Volledig openbaar Achter gesloten deuren
COMMON LAW (angelsaksische landen) CONTINENTAAL EUROPEES en daarop geïnspireerde
• Het onderzoek wordt verricht door de politie, het landen
ambt van openbaar ministerie is vreemd aan een • Vooronderzoek o.l.v. OM
accusatoir proces o Onderzoeksmagistraat: voor
• Politie = eiser; verdachte = verweerder dwangbevelen is meestal OR voorzien
o Beide partijen moeten voor bewijs o Onderzoeksverrichtingen worden op
zorgen: vaak beroep gedaan op schrift gesteld & gebundeld in een
privédetectives strafdossier, dat als basis zal dienen de
o Politie moet vermoeden van onschuld fase ter terechtzitting
weerleggen & bewijs van beyond o OR leidt op actieve wijze
reasonable doubt voorleggen • Fase ter terechtzitting is accusatoir
• Zaak van politie door advocaat gepleit o Steunt op vooronderzoek
• Geen OR: vragen dwangmaatregelen aan gewone o Rechter doorneemt strafdossier & op basis
rechter die beslist in openbare terechtzitting hiervan leidt hij het onderzoek ten gronde
• Geen hiërarchisch magistratenkorps belast met • Eventueel extra onderzoeksverrichtingen eisen
bewijsvoering
• Veel juryrechtspraak
o Beroepsrechter moet enkel toezien dat
bewijsvoering overeenkomstig is met de
regels
→ fase ter terechtzitting → vooronderzoek
VERLOOP STRAFPROCES
Verloopt in 2 fasen
• VOORONDERZOEK
o Geheime fase, niet tegensprekelijk en schriftelijk
o Grotendeels inquisitoir
o OO : niet op autonome wijze door de politie MAAR gebeurt olv een magistraat (het OM)
o GO : OR wordt voor dwangbevelen gevorderd, is meestal een speciaal daartoe bevoegd
onderzoekmagistraat voorzien
o De onderzoeksverrichtingen uit het vooronderzoek worden gebundeld in een
strafdossier, dat als basis dient voor de behandeling van de zaak in de fase ter
terechtzitting
• ONDERZOEK TEN GRONDE
o Openbare fase, tegensprekelijk en volledig mondeling
o Grotendeels accusatoir
▪ De rechter neemt voor het onderzoek het strafdossier al door, op basis hiervan
leidt hij het onderzoek ten gronde en bepaalt hij bijkomende
onderzoeksverrichtingen
▪ ! in zuiver accusatoir is er GEEN vooronderzoek en GEEN strafdossier dat voor
de aanvang van het onderzoek aan de vonnisrechter wordt overgemaakt
4
DEEL 1 - ALGEMENE BEGINSELEN STRAFPROCESRECHT
INLEIDING
DEFINITIE
FORMEEL strafrecht = strafprocesrecht
• = strafrechtspleging = strafvordering sensu lato
o Niet strafvordering sensu strictu (vloeit voort uit misdrijf en kan ENKEL door OM worden
uitgeoefend
• = Rechtsregels betreffende opsporing, vervolging en berechting van personen verdacht van een
misdrijf
o Beschrijft scenario’s & vormvoorschriften
o Bepaalt rechtspositie betrokken personen
o + organisatie & werking rechtcolleges
o + tenuitvoerlegging beslissingen rechtscolleges
o ! gaan niet in op het echelon strafuitvoering
FORMEEL MATERIEEL
WAT? Het geheel van de procedurele Het geheel der rechtsregels waardoor
spelregels volgens welke het materieel bepaalde gedragingen strafbaar worden
strafrecht wordt toegepast gesteld en gesanctioneerd
Misdrijven en straffen
VOOR WIE? Gericht tot de overheid: politie, parket, Gericht op de hele bevolking
OR, strafrechters…
VANZELFSPREKEND Keuzes zouden even goed anders Vanzelfsprekend! Diefstel is strafbaar
HEID? kunnen worden gemaakt
Verjaringsregels bv zijn niet zo
vanzelfspreken
SANCTIONERING? Minder eenduidig: verschilt! Sanctionering is logisch
Verval van strafvordering, bewijs
uitsluiten, nietigheid….
BRONNEN
• GRONDWET 1830
o Fundamentele rechten
o Bepalingen inzake rechterlijke macht
o Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van parlementsleden en ministers
• WETBOEK VAN STRAFVORDERING (Sv)
o Inclusief Voorafgaande titel bij het Wetboek van Strafvordering (VTSv.)!
o Wetboek is nog van Napoleon + heel slecht! Daarom veranderingen via de VTSv
1
,• VERZAMELWETGEVING
o Potpourri-wijzigingswetten 2015-
2018 m.b.t. diverse bepalingen
o 5 MSS-verzamelwetten 2021-2024
o Digitaliseringswetten & wetten
Strafprocesrecht 2023/2024
o Wet franchimont 1998!
▪ MAAR grote franchimont
is er nooit gekomen
• Nieuw wetboek van
STRAFPROCESRECHT in het
vooruitzicht?
o In regeerakkoord De Wever wens
om het strafprocesrechtwetboek te veranderen (ze omschrijven het) MAAR niet
uitdrukkelijk gezegd dat er een nieuw komt
o Er komt wel een nieuw strafuitvoeringswetboek
• IMPACT NIEUW STRAFWETBOEK?
o Heel de terminologie is nog gebaseerd op het oude (overtreding, wanbedrijf, misdaad)
▪ Normaal in de loop van het semester een artikel om dit te harmoniseren
o Wijzigingsbepalingen VT.Sv. en Sv.
▪ Concordantie
▪ Art. 216novies Sv.: Hof van Assisen & ‘criminele zaken’
o Art. 78 N.Sw.: conversiemechanisme
▪ “Omzetting en bepaling van de strafmaat in bijzondere wetten die geen
strafniveau bepalen”
➔ als de bijzondere wet geen strafniveau bepaalt moet je het lezen als volgt:
▪ “§7. Indien de bijzondere strafwet verwijst naar "misdaden", zonder dat hierbij
enige verwijzing wordt gemaakt naar een concrete strafmaat, moet dit worden
gelezen als "misdrijven waarop een straf van niveau 4, 5, 6, 7 of 8 is gesteld".
▪ Indien de bijzondere strafwet verwijst naar "wanbedrijven", zonder dat hierbij
enige verwijzing wordt gemaakt naar een concrete strafmaat, moet dit worden
gelezen als "misdrijven waarop een straf van niveau 1, 2 of 3 is gesteld".
▪ § 8. Behoudens indien de wet anders bepaalt, moet in de wettelijke bepalingen
die voor hun toepassing verwijzen naar een strafdrempel van een
gevangenisstraf van minimum een jaar, deze verwijzing worden gelezen als een
verwijzing naar een gevangenisstraf van niveau 2, bepaald door artikel 36.“
o Wetsontwerp harmonisatie hangende (8/1/2026)
▪ Vanaf het wordt aangenomen gebruiken we wat er hierin staat
▪ Anders gebruiken we art 78
▪ MAAR volgt dezelfde logica DUS is eigenlijk niet veel verschil
o Volgende slides PRO MEMORIE (huidig Sw.)
• DOELSTELLINGEN STRAFPROCES
o Verschillende belangen tegenover elkaar
▪ Gemeenschap: bestraffing criminaliteit
▪ Slachtoffer: schadevergoeding,, eigen rechten en plichten maar heeft GEEN
inspraak over de eis van de straf
• MAAR slachtoffer kan straf wel instellen
• DUS groot verschil tussen instelling en uitvoering strafvordering
▪ Verdachte: eerlijk proces
2
, o Dubbele finaliteit strafproces
▪ Waarheidsvinding
• Optiek openbaar belang
• Op welke wijze bewijzen vergaren + hoe op grond hiervan tot eventuele
veroordeling kunnen komen
• = het doel van het strafproces in zijn geheel
▪ Bescherming individuele grondrechten
• Optiek individuele burger
• In kader waarheidsvinding: bevoegdheden die verregaande beperking
grondrechten kunnen inhouden (t.a.v. verdachten EN derden)
→ niet alles mag in het kader v waarheidsvinding
• Ruimer dan rechten van verdediging
o WANT elke burger kan hier geconfronteerd mee worden
➔ ontdekking van de waarheid mag NIET miskenning van individuele rechten tot gevolg
hebben
▪ Onderlinge afweging finaliteiten
• 19e en eerste helft 20e E: waarheidsvinding
• Pas sinds EVRM bescherming grondrechten zelfstandig doel
• GW + legaliteit + Wet franchimont 1998
o Rechten aan partijen in GO
o Focus waarheidsvinding → focus op individuele rechten
• Wet op zich niet voldoende, moet inhoudelijke eisen beantwoorden!
• Voorwaarden opdat inbreuk gerechtvaardigd is
• Vandaag: belangen individu wegen meer door, waarheidsvinding moet
af en toe wijken
• Concrete afweging gebeurt door rechtspraak
• Slingerbeweging naar waarheidsbevinding
o Eerst waarheidsvinding (voor WOII) DAN individuele
grondrechten (franchimont) DAN WEER waarheidsvinding
o VB antigoonrechtspraak
▪ = onrechtmatig verkregen bewijs werd sws uitgesloten
▪ 2003: nieuw antigoon: we gaan da pas uitsluiten in 3
gevallen (terug meer waarheidsvinding)
o VOORBEELD: antiterroristische wetten die rechten van
verdediging beperkten
o Probleem: hebben vaak algemene toepassing waardoor
strafrecht in zijn algemeenheid wordt aangetast
o
SOORTEN STRAFRECHTSPLEGING
= Accusatoir VS inquisitoir
! zuiver accusatoir of inquisitoir komt vrijwel nergens (meer) voor!
3
, ACCUSATOIR INQUISITOIR
Horizontale processtructuur Verticale processtructuur
Aanklager en verdediging op gelijke voet, met gelijke Overheid weegt door op procesvoering
wapens
Beklaagde niet object, wel volwaardige procespartij Verdachte object rechtspleging
Partijen hebben proces in handen Overheid bepaalt procesverloop
Tegenspreklijk Geheim en niet tegensprekelijk
Passieve rol rechter met taak om toe te zien op correct Actieve rol rechter met taak om waarheid te ontdekken
verloop procedure
Volledig openbaar Achter gesloten deuren
COMMON LAW (angelsaksische landen) CONTINENTAAL EUROPEES en daarop geïnspireerde
• Het onderzoek wordt verricht door de politie, het landen
ambt van openbaar ministerie is vreemd aan een • Vooronderzoek o.l.v. OM
accusatoir proces o Onderzoeksmagistraat: voor
• Politie = eiser; verdachte = verweerder dwangbevelen is meestal OR voorzien
o Beide partijen moeten voor bewijs o Onderzoeksverrichtingen worden op
zorgen: vaak beroep gedaan op schrift gesteld & gebundeld in een
privédetectives strafdossier, dat als basis zal dienen de
o Politie moet vermoeden van onschuld fase ter terechtzitting
weerleggen & bewijs van beyond o OR leidt op actieve wijze
reasonable doubt voorleggen • Fase ter terechtzitting is accusatoir
• Zaak van politie door advocaat gepleit o Steunt op vooronderzoek
• Geen OR: vragen dwangmaatregelen aan gewone o Rechter doorneemt strafdossier & op basis
rechter die beslist in openbare terechtzitting hiervan leidt hij het onderzoek ten gronde
• Geen hiërarchisch magistratenkorps belast met • Eventueel extra onderzoeksverrichtingen eisen
bewijsvoering
• Veel juryrechtspraak
o Beroepsrechter moet enkel toezien dat
bewijsvoering overeenkomstig is met de
regels
→ fase ter terechtzitting → vooronderzoek
VERLOOP STRAFPROCES
Verloopt in 2 fasen
• VOORONDERZOEK
o Geheime fase, niet tegensprekelijk en schriftelijk
o Grotendeels inquisitoir
o OO : niet op autonome wijze door de politie MAAR gebeurt olv een magistraat (het OM)
o GO : OR wordt voor dwangbevelen gevorderd, is meestal een speciaal daartoe bevoegd
onderzoekmagistraat voorzien
o De onderzoeksverrichtingen uit het vooronderzoek worden gebundeld in een
strafdossier, dat als basis dient voor de behandeling van de zaak in de fase ter
terechtzitting
• ONDERZOEK TEN GRONDE
o Openbare fase, tegensprekelijk en volledig mondeling
o Grotendeels accusatoir
▪ De rechter neemt voor het onderzoek het strafdossier al door, op basis hiervan
leidt hij het onderzoek ten gronde en bepaalt hij bijkomende
onderzoeksverrichtingen
▪ ! in zuiver accusatoir is er GEEN vooronderzoek en GEEN strafdossier dat voor
de aanvang van het onderzoek aan de vonnisrechter wordt overgemaakt
4
