HC 1: SLAAPDISFUNCTIE,
DIABETES EN DECUBITUS
SLAAP
SLAAP BIJ OUDEREN
- Hypnogram
- Situering
o Slaapproblemen aanwezig bij 30%
ouderen boven 65 jaar
Lichamelijke problemen zoals bv.
longziekten, pijn of vaker
moeten plassen in de nacht
Psychosociale problemen zoals stress, verveling, eenzaamheid, somberheid,
minder beweging, minder naar buiten
Medicatiegebruik waardoor het slaapritme verstoord kan worden
Grotere gevoeligheid voor omgevingsfactoren tijdens slaap (bv. geluiden)
- Slaapfasen
o Eerste deel van de nacht vooral diepe slaap
o Remslaap: droomslaap, vaak laatste deel vd nacht
o Normaal tussen 6-8u slaap nodig
SLAAP BIJ JONGVOLWASSENE
- Start in nonREM
- Opgebouwd in cycli
- 1 cyclus
o nonREM + REM
o 90 minuten
- Eerste derde: diepe slaap
- Laatste derde: REM slaap
1
,KENMERKEN DROOMSLAAP
- Na 60 minuten
- Hersenen actiever, alsof ze wakker worden
o verhoogd energieverbruik
- Snelle oogbeweging
- Onregelmatig hartritme, ademhaling
- Verlies therporegulatie
- Spierslapte/spierverlamming
o Spieren moeten atoom worden (dromen niet uitvoeren)
- Dromen
GEZONDE OUDEREN
- Totale slaaptijd = gelijk
- REM = gelijk
- NREM
o Stadium 1: toegenomen
o Stadium 2: gelijk
o Stadium 3: afgenomen
- Meer ontwakingen
- Minder oogbewegingen in REM
- Minder lichaamsbewegingen in slaap
- Biologische klok loopt vroeger: eerder in bed, eerder wakker
o Genoeg melatonine in slaap vallen
SLAPELOOSHEID
- Inslapen
o Angst, rouw, medicatie, rusteloze benensyndroom
- Doorslapen
o Beenbewegingen syndroom, apneu, maagreflux, pijn, alcohol
- Vroeg ontwaken
o Genoeg geslapen, depressie
AANDOENINGEN VAN DE SLAAP
SLAAPAPNEU
= een ademstilstand tijdens de slaap gedurende tenminste 10 seconden. Indien er meer dan 10 tot 15
apneus optreden per uur. Hierdoor daalt het zuurstofgehalte in de weefsels
2
, - Wekreactie
- Slaperigheid overdag
- Risico op hart- en herseninfarct
- Apneu – Hypopneu index (AHI)
o AHI van 5 – 15: milde vorm
o AHI van 15 – 30: gemiddelde vorm
o AHI van 30 of meer: ernstige vorm
- Vormen
o Obstructief slaapapneu syndroom (OSAS)
COPD, huig dat gaat inzakken
o Centraal slaapapneu syndroom (CSAS)
o Mengvorm van OSAS en CSAS
- Oorzaken
o Overgewicht
o Genetische aanleg
o Leeftijd
o Alcohol/slaap- en kalmeermiddelen
o Roken
o Chronische luchtwegirritatie, oedeem
o Slaaphouding: rug
o Obstructie keel-/neusholte
o Nekomvang (kort)
o Hormonale- en stofwisselingsaandoeningen
- Symptomen
o Ademstilstand (met luid gesnurk)
o Snurken
o Wakker schrikken (stikken)
o Ochtendhoofdpijn
o Slaperigheid overdag
o Prikkelbaarheid
o Concentratieverlies/vergeetachtigheid
o Nachtzweten
o Droge mond/keel
o Vaak moeten plassen
- Behandeling
o Algemene maatregelen
3
, o Neusmasker (CPAP)
o Mondapparaatje (MRA)
o Chirurgische behandeling
o Elektrostimulatie van de tongspieren
PERIODIEKE BEENBEWEGINGEN
- 54% van de ouderen > 5 beenbewegingen/uur tijdens nonREM-slaap
- Indien de beenbewegingen repetitief voorkomen en ontwaakepisode induceren, ontstaat er een
belangrijke slaapfragmentatie, die verantwoordelijk kan zijn voor slaperigheid overdag
- Komt vaak voor bij RLS
- Restless leg syndroom
o = drang om met de benen te bewegen, vergezeld van een vervelend en onaangenaam
gevoel in de benen
Beginnen of verergeren tijdens rustperiodes zoals zitten of liggen
Verdwijnen gedeeltelijk of volledig door bewegingen
De nare sensaties zijn slechter tijdens de avond of de nacht dan overdag, of
komen alleen op ’s nachts
o Kenmerken
M=V
Verouderen, maar reeds op kinderleeftijd mogelijk
Erfelijk
Medicatie (neuroleptica, antidepressiva)
Ijzertekort
o Behandeling
Ijzer: magnesium
Oorzakelijke medicatie veranderen
Medicatie geven
REMSLAAP GEDRAGSTOORNIS
= REM sleep behaviour disorder (RBD)
inhibitie van de spier, verstoring remmingsmechanisme + motorisch actief tijdens de droom
- Met benen sjotten, aan bed trekken, rechtstaan uit bed, …
- Middelbare leeftijd
- Meer mannen dan vrouwen
- Progressief verergerend
- Wordt lang verdragen/verborgen
4
, - Gewelddadig
- Droominhoud wordt onthouden en correspondeert met gedrag
- Snel wakker
- Voorloper neurodegeneratieve aandoening?
- Klinisch onderzoek
o Slaapanamnese (heteroanamnese)
o Activity tracker
o Slaaponderzoek
o Slaapdagboek
o Pittsburgh Sleep Quality Index
PSQI = vragenlijst
19 vragen, 7 domeinen
Elk domein score van 0 tot 3
Globale PSQI-score varieert van 0 tot 21
Score > 5 spreekt men van slechte slaapkwaliteit
SLAAPHYGIËNE BIJ OUDEREN
- Vermijd cafeïne, sigaretten, stimulerende middelen
- Verhoog activiteit in namiddag of laat avond
- Verhoog lichtblootstelling overdag
- Vermijd indutten overdag EN vooral s ’avonds, max 1 dut < 30’
- Bekijk de genomen medicatie
- Ga alleen te bed als je slaperig bent
- Zorg voor behaaglijke kamertemperatuur
- Bestrijd licht en geluid
- Kleine snack wanneer hongerig
- Geen zware maaltijd voor het slapengaan
- Beperk drinken s’avonds
- Houd een regelmatig patroon
- Lig niet te veel uren in bed
- Regelmaat: in uur van bedtijd en opstaan
- Eet en oefen/beweeg op gelijke tijdstippen
- Stress aanpakken
o Aanvaard sporadische slapenloosheid
o Vermijd s’avonds te discuteren
o Leer relaxatie oefeningen
5
, DIABETES
Bij type 2 diabetes maakt de alvleesklier te weinig insuline en/of zijn de lichaamscellen minder
gevoelig voor insuline
Boven 65 jaar lijden volwassenen aan diabetes
OORZAKEN
- Levensstijl
o Beweging
o Overgewicht
- Veroudering
o Insulineresistentie
o Insulinetekort
DM 2 – KLINISCHE SYMPTOMEN
- Onverklaarbaar gewichtsverlies, vermoeidheid
- Daling van het gewichtsvermogen
- Vertraagde wondheling
- Recidiverende bacteriële infecties
- Pruritus vulvae, urine-incontinentie, balanitis
- Polyurie, polydipsie
- Misselijkheid en maagpijn
ACUTE VERWIKKELINGEN
Hyperglycemie Hypoglycemie
- Vermoeidheid - Bleekheid
- Prikkelbaarheid - Intense vermoeidheid
- Vaak plassen, dorst - Zweten, beven
- Schimmelinfecties - Hartkloppingen
- Trage wondheling - Gezichtsstoornissen
- Gezichtsstoornissen - Spierzwakte
CHRONISCHE VERWIKKELINGEN
- Osteoarticulair
- Microvasculair
6
DIABETES EN DECUBITUS
SLAAP
SLAAP BIJ OUDEREN
- Hypnogram
- Situering
o Slaapproblemen aanwezig bij 30%
ouderen boven 65 jaar
Lichamelijke problemen zoals bv.
longziekten, pijn of vaker
moeten plassen in de nacht
Psychosociale problemen zoals stress, verveling, eenzaamheid, somberheid,
minder beweging, minder naar buiten
Medicatiegebruik waardoor het slaapritme verstoord kan worden
Grotere gevoeligheid voor omgevingsfactoren tijdens slaap (bv. geluiden)
- Slaapfasen
o Eerste deel van de nacht vooral diepe slaap
o Remslaap: droomslaap, vaak laatste deel vd nacht
o Normaal tussen 6-8u slaap nodig
SLAAP BIJ JONGVOLWASSENE
- Start in nonREM
- Opgebouwd in cycli
- 1 cyclus
o nonREM + REM
o 90 minuten
- Eerste derde: diepe slaap
- Laatste derde: REM slaap
1
,KENMERKEN DROOMSLAAP
- Na 60 minuten
- Hersenen actiever, alsof ze wakker worden
o verhoogd energieverbruik
- Snelle oogbeweging
- Onregelmatig hartritme, ademhaling
- Verlies therporegulatie
- Spierslapte/spierverlamming
o Spieren moeten atoom worden (dromen niet uitvoeren)
- Dromen
GEZONDE OUDEREN
- Totale slaaptijd = gelijk
- REM = gelijk
- NREM
o Stadium 1: toegenomen
o Stadium 2: gelijk
o Stadium 3: afgenomen
- Meer ontwakingen
- Minder oogbewegingen in REM
- Minder lichaamsbewegingen in slaap
- Biologische klok loopt vroeger: eerder in bed, eerder wakker
o Genoeg melatonine in slaap vallen
SLAPELOOSHEID
- Inslapen
o Angst, rouw, medicatie, rusteloze benensyndroom
- Doorslapen
o Beenbewegingen syndroom, apneu, maagreflux, pijn, alcohol
- Vroeg ontwaken
o Genoeg geslapen, depressie
AANDOENINGEN VAN DE SLAAP
SLAAPAPNEU
= een ademstilstand tijdens de slaap gedurende tenminste 10 seconden. Indien er meer dan 10 tot 15
apneus optreden per uur. Hierdoor daalt het zuurstofgehalte in de weefsels
2
, - Wekreactie
- Slaperigheid overdag
- Risico op hart- en herseninfarct
- Apneu – Hypopneu index (AHI)
o AHI van 5 – 15: milde vorm
o AHI van 15 – 30: gemiddelde vorm
o AHI van 30 of meer: ernstige vorm
- Vormen
o Obstructief slaapapneu syndroom (OSAS)
COPD, huig dat gaat inzakken
o Centraal slaapapneu syndroom (CSAS)
o Mengvorm van OSAS en CSAS
- Oorzaken
o Overgewicht
o Genetische aanleg
o Leeftijd
o Alcohol/slaap- en kalmeermiddelen
o Roken
o Chronische luchtwegirritatie, oedeem
o Slaaphouding: rug
o Obstructie keel-/neusholte
o Nekomvang (kort)
o Hormonale- en stofwisselingsaandoeningen
- Symptomen
o Ademstilstand (met luid gesnurk)
o Snurken
o Wakker schrikken (stikken)
o Ochtendhoofdpijn
o Slaperigheid overdag
o Prikkelbaarheid
o Concentratieverlies/vergeetachtigheid
o Nachtzweten
o Droge mond/keel
o Vaak moeten plassen
- Behandeling
o Algemene maatregelen
3
, o Neusmasker (CPAP)
o Mondapparaatje (MRA)
o Chirurgische behandeling
o Elektrostimulatie van de tongspieren
PERIODIEKE BEENBEWEGINGEN
- 54% van de ouderen > 5 beenbewegingen/uur tijdens nonREM-slaap
- Indien de beenbewegingen repetitief voorkomen en ontwaakepisode induceren, ontstaat er een
belangrijke slaapfragmentatie, die verantwoordelijk kan zijn voor slaperigheid overdag
- Komt vaak voor bij RLS
- Restless leg syndroom
o = drang om met de benen te bewegen, vergezeld van een vervelend en onaangenaam
gevoel in de benen
Beginnen of verergeren tijdens rustperiodes zoals zitten of liggen
Verdwijnen gedeeltelijk of volledig door bewegingen
De nare sensaties zijn slechter tijdens de avond of de nacht dan overdag, of
komen alleen op ’s nachts
o Kenmerken
M=V
Verouderen, maar reeds op kinderleeftijd mogelijk
Erfelijk
Medicatie (neuroleptica, antidepressiva)
Ijzertekort
o Behandeling
Ijzer: magnesium
Oorzakelijke medicatie veranderen
Medicatie geven
REMSLAAP GEDRAGSTOORNIS
= REM sleep behaviour disorder (RBD)
inhibitie van de spier, verstoring remmingsmechanisme + motorisch actief tijdens de droom
- Met benen sjotten, aan bed trekken, rechtstaan uit bed, …
- Middelbare leeftijd
- Meer mannen dan vrouwen
- Progressief verergerend
- Wordt lang verdragen/verborgen
4
, - Gewelddadig
- Droominhoud wordt onthouden en correspondeert met gedrag
- Snel wakker
- Voorloper neurodegeneratieve aandoening?
- Klinisch onderzoek
o Slaapanamnese (heteroanamnese)
o Activity tracker
o Slaaponderzoek
o Slaapdagboek
o Pittsburgh Sleep Quality Index
PSQI = vragenlijst
19 vragen, 7 domeinen
Elk domein score van 0 tot 3
Globale PSQI-score varieert van 0 tot 21
Score > 5 spreekt men van slechte slaapkwaliteit
SLAAPHYGIËNE BIJ OUDEREN
- Vermijd cafeïne, sigaretten, stimulerende middelen
- Verhoog activiteit in namiddag of laat avond
- Verhoog lichtblootstelling overdag
- Vermijd indutten overdag EN vooral s ’avonds, max 1 dut < 30’
- Bekijk de genomen medicatie
- Ga alleen te bed als je slaperig bent
- Zorg voor behaaglijke kamertemperatuur
- Bestrijd licht en geluid
- Kleine snack wanneer hongerig
- Geen zware maaltijd voor het slapengaan
- Beperk drinken s’avonds
- Houd een regelmatig patroon
- Lig niet te veel uren in bed
- Regelmaat: in uur van bedtijd en opstaan
- Eet en oefen/beweeg op gelijke tijdstippen
- Stress aanpakken
o Aanvaard sporadische slapenloosheid
o Vermijd s’avonds te discuteren
o Leer relaxatie oefeningen
5
, DIABETES
Bij type 2 diabetes maakt de alvleesklier te weinig insuline en/of zijn de lichaamscellen minder
gevoelig voor insuline
Boven 65 jaar lijden volwassenen aan diabetes
OORZAKEN
- Levensstijl
o Beweging
o Overgewicht
- Veroudering
o Insulineresistentie
o Insulinetekort
DM 2 – KLINISCHE SYMPTOMEN
- Onverklaarbaar gewichtsverlies, vermoeidheid
- Daling van het gewichtsvermogen
- Vertraagde wondheling
- Recidiverende bacteriële infecties
- Pruritus vulvae, urine-incontinentie, balanitis
- Polyurie, polydipsie
- Misselijkheid en maagpijn
ACUTE VERWIKKELINGEN
Hyperglycemie Hypoglycemie
- Vermoeidheid - Bleekheid
- Prikkelbaarheid - Intense vermoeidheid
- Vaak plassen, dorst - Zweten, beven
- Schimmelinfecties - Hartkloppingen
- Trage wondheling - Gezichtsstoornissen
- Gezichtsstoornissen - Spierzwakte
CHRONISCHE VERWIKKELINGEN
- Osteoarticulair
- Microvasculair
6
