Cursus psychologie
Farmaceutische wetenschappen
Academiejaar 2025-2026
1
, H1: Psychologie als wetenschap
- Wat is psychologie?
= de wetenschappelijke studie van het menselijk gedrag (factoren die het menselijk gedrag beïnvloede)
en mentale processen (= gedachten, waarnemingen, geheugen & omgevingsfactoren).
Factoren kunnen extern zijn maar ook intern (biologische, hormonaal, mentaal…). Het is de studie van
het ‘normale’ gedrag en van het waarom van het gedrag. Uitwendige factoren, stimuli, in het organisme
zelf.
o SOR: Stimuli (omgevingsfactoren), organisme (mentale processen) en respons (gedrag)
Doel = gedrag beschrijven, verklaren, voorspellen, controleren en beïnvloeden (zowel bewust als
onbewust)
Het is niet: louter speculatie over de menselijke natuur (Grieken: bv emoties en organen, Middeleeuwen:
geest (natuurwetten)). Het is niet gebaseerd op wetenschappelijke observatie. Het moet een
uitspraak/hypothese zijn die gegrond is in empirisch onderzoek (voortdurende confrontatie van
theoretische data, empirische waarnemingen), het is niet een verzameling van volkswijsheden over
gedrag waarvan iedereen ‘weet’ dat ze juist zijn.
Het niet alleen bezig met het oplossen van psychische klachten en behandelingen en is niet hetzelfde als
psychiatrie (grosso modo).
Het betwist/weerlegt ongefundeerde uitspraken van pseudowetenschappelijke aard.
o Pseudowetenschap = poging om fenomenen van de werkelijkheid te verklaren die niet
gebaseerd is op empirische observatie of zonder wetenschappelijke methode (bv:
grafologie)
- Wat doen psychologen?
2 grote domeinen: fundamentele psychologie & toegepaste psychologie
è Fundamentele psychologie = onderzoekspsychologie
o Voeren onderzoek uit over basisprocessen (gedrag/functioneren) van de mens, brede
domein van psychologie onderzoeken.
o Soms voor bedrijf of voor de overheid – les aan universiteit
è Toegepaste psychologie
o Toepassen van kennis uit de fundamentele psychologie in de praktijk om ‘problemen’ op te
lossen (arbeid en organisatie, sport (mentaal steun, emoties), gezondheid (rol, gedrag),
2
, school, klinisch (mentale problemen) en forensisch (tussen justitie en psychologie: dader
profileren...)
o Optimaliseren van prestaties: organisatie, ergonomie, arbeid en sport
o Problematisch functioneren: klinisch, gezondheid en forensisch
o School zit tussenin
Psychologie is dus meer dan toegepaste psychologie, veel meer dan klinische psychologie, nog veel meer
dan psychotherapie.
è (Klinische) psychologie is NIET psychiatrie:
o Psychiater: medische opleiding (andere diploma) -> meer nadruk op medische
factoren/medicamenteuze behandelingen. Mogen medicatie voorschrijven. Behandelingen
terugbetaald door RIZIV. Ze houden zich bezig met ernstige pathologieën/problemen ->
mensen die echt als patiënten gezien worden.
o Psychologie: diploma van master in psychologie -> meer nadruk op psychologische
factoren (dan op medische/lichamelijke), klemtoon op onderzoeksmethoden. Mogen geen
medicatie voorschrijven. Behandelingen soms terugbetaald door RIZIV. Mensen worden als
cliënt gezien.
ð Soms tegen richtlijnen in toch medicamenteuze behandeling starten ipv therapeutische ->
medicatie wordt wel terugbetaald
Bv: ADHD -> moet er een vorm van psychotherapie zijn -> niet voldoende resultaat -> medicatie. Maar nu
wordt direct eerst medicatie gegeven omdat die terugbetaald wordt, terwijl bij psychotherapie dat niet in
aanmerking komt.
- Methoden van onderzoek in de psychologie: hoe verwerven psychologen nieuwe kennis?
A) Via empirisch onderzoek = onderzoek dat steunt op observatie, op indirecte of directe
waarnemingen (gestructureerd) als onderzoeksgegevens.
= meten
= NIET speculatie of gezagsargument
B) Via wetenschappelijke methoden = een 5 staps-proces voor empirisch onderzoek van een
hypothese (een idee over verklaring) in omstandigheden, ontwikkeld om vertekening en
vooroordelen uit te sluiten.
è 5-staps proces:
1) Hypothese: een uitspraak die een bepaalde wetmatigheid over gedrag beschrijft. Hierbij moeten
verstoringen en vooroordelen zo veel mogelijk uitgesloten worden. Die kan gebaseerd zijn op een
theorie of op een observatie. Een wetenschappelijk hypothese moet toetsbaar zijn, dus op zo een
manier geformuleerd zijn dat ze tegengesproken kan worden. Bv: angst leidt tot contact zoeken.
3
, 2) Afleiden van specifieke voorspelling:
è Operationalisering: vertalen van de hypothese in specifieke voorspelling, met bepaling van exacte
procedures om condities en metingen vast te leggen.
è Onafhankelijke variabele (de waarde van die variabele is niet afhankelijk van andere variabele): de
variabele die door de onderzoeker gemanipuleerd wordt.
è Controle en randomisatie: andere factoren constant houden of juist randomiseert (toeval))
3) Objectieve data verzamelen: informatie verzameld door de onderzoeker voor het testen van de
hypothese. De afhankelijke variabele: gemeten resultaat van de studie, de responsen van deelnemers
in de studie.
4) Analyseren van de resultaten: statistisch toetsen, significant ehect? Ga je hypothese aanhouden of
niet?
5) Publiceren, bekritiseren en repliceren van de resultaten: peer review, verfijnen en weerleggen.
Doel = ontwikkelen/evalueren van omvattende verklaringen voor gedrag en mentale processen (=
wetenschappelijke theorieën)
Types van verklarend psychologisch onderzoek:
è Gevalstudies
= Gedetailleerde studie van 1 enkel individu/casus, er is geen vergelijking mogelijk -> geen
causaliteitsuitspraak -> geen oorzaak-gevolg -> geen generalisatie. Wel goed om hypotheses te creëren.
Gebruikt door Freud. (Bv: Prozac, zou suïcidaliteit brengen).
è Correlationele studies (symbool: r)
= Geen causaliteitsuitspraak, wel verbanduitspraak (tussen 2 variabelen)
o Verband tussen score op X en Y, tussen aan/afw van X en Y.
o -1 = perfect omgekeerd verband (bv: sociale klasse en straatgeweld), +1 = perfect verband
(bv: angstig zijn en contact zoeken) en 0 = geen enkel verband (bv: schoonheid en
intelligentie), je kan op basis van de uitkomsten van 1 variabel niets zeggen over de ander
variabel.
§ Sterkte van verband kan je afleiden op hoe dicht elke observatie bij de middellijn
liggen. Op basis van de ene variabele goed kan voorstellen voor de ander.
è Experimentele studies
= onderzoeker manipuleert de werkelijkheid om de causaliteit de achterhalen
o Onafhankelijke variabele: gemanipuleerde conditie (controle)
o Afhankelijke variabele: het gedragsehect (hetgeen dat we meten)
o Controle over storende factoren: alles gelijk, behalve de gemanipuleerde factor.
Randomisering en voorkomen van vertekeningen van de resultaten -> via blinde controle of
dubbelblinde controle.
4
Farmaceutische wetenschappen
Academiejaar 2025-2026
1
, H1: Psychologie als wetenschap
- Wat is psychologie?
= de wetenschappelijke studie van het menselijk gedrag (factoren die het menselijk gedrag beïnvloede)
en mentale processen (= gedachten, waarnemingen, geheugen & omgevingsfactoren).
Factoren kunnen extern zijn maar ook intern (biologische, hormonaal, mentaal…). Het is de studie van
het ‘normale’ gedrag en van het waarom van het gedrag. Uitwendige factoren, stimuli, in het organisme
zelf.
o SOR: Stimuli (omgevingsfactoren), organisme (mentale processen) en respons (gedrag)
Doel = gedrag beschrijven, verklaren, voorspellen, controleren en beïnvloeden (zowel bewust als
onbewust)
Het is niet: louter speculatie over de menselijke natuur (Grieken: bv emoties en organen, Middeleeuwen:
geest (natuurwetten)). Het is niet gebaseerd op wetenschappelijke observatie. Het moet een
uitspraak/hypothese zijn die gegrond is in empirisch onderzoek (voortdurende confrontatie van
theoretische data, empirische waarnemingen), het is niet een verzameling van volkswijsheden over
gedrag waarvan iedereen ‘weet’ dat ze juist zijn.
Het niet alleen bezig met het oplossen van psychische klachten en behandelingen en is niet hetzelfde als
psychiatrie (grosso modo).
Het betwist/weerlegt ongefundeerde uitspraken van pseudowetenschappelijke aard.
o Pseudowetenschap = poging om fenomenen van de werkelijkheid te verklaren die niet
gebaseerd is op empirische observatie of zonder wetenschappelijke methode (bv:
grafologie)
- Wat doen psychologen?
2 grote domeinen: fundamentele psychologie & toegepaste psychologie
è Fundamentele psychologie = onderzoekspsychologie
o Voeren onderzoek uit over basisprocessen (gedrag/functioneren) van de mens, brede
domein van psychologie onderzoeken.
o Soms voor bedrijf of voor de overheid – les aan universiteit
è Toegepaste psychologie
o Toepassen van kennis uit de fundamentele psychologie in de praktijk om ‘problemen’ op te
lossen (arbeid en organisatie, sport (mentaal steun, emoties), gezondheid (rol, gedrag),
2
, school, klinisch (mentale problemen) en forensisch (tussen justitie en psychologie: dader
profileren...)
o Optimaliseren van prestaties: organisatie, ergonomie, arbeid en sport
o Problematisch functioneren: klinisch, gezondheid en forensisch
o School zit tussenin
Psychologie is dus meer dan toegepaste psychologie, veel meer dan klinische psychologie, nog veel meer
dan psychotherapie.
è (Klinische) psychologie is NIET psychiatrie:
o Psychiater: medische opleiding (andere diploma) -> meer nadruk op medische
factoren/medicamenteuze behandelingen. Mogen medicatie voorschrijven. Behandelingen
terugbetaald door RIZIV. Ze houden zich bezig met ernstige pathologieën/problemen ->
mensen die echt als patiënten gezien worden.
o Psychologie: diploma van master in psychologie -> meer nadruk op psychologische
factoren (dan op medische/lichamelijke), klemtoon op onderzoeksmethoden. Mogen geen
medicatie voorschrijven. Behandelingen soms terugbetaald door RIZIV. Mensen worden als
cliënt gezien.
ð Soms tegen richtlijnen in toch medicamenteuze behandeling starten ipv therapeutische ->
medicatie wordt wel terugbetaald
Bv: ADHD -> moet er een vorm van psychotherapie zijn -> niet voldoende resultaat -> medicatie. Maar nu
wordt direct eerst medicatie gegeven omdat die terugbetaald wordt, terwijl bij psychotherapie dat niet in
aanmerking komt.
- Methoden van onderzoek in de psychologie: hoe verwerven psychologen nieuwe kennis?
A) Via empirisch onderzoek = onderzoek dat steunt op observatie, op indirecte of directe
waarnemingen (gestructureerd) als onderzoeksgegevens.
= meten
= NIET speculatie of gezagsargument
B) Via wetenschappelijke methoden = een 5 staps-proces voor empirisch onderzoek van een
hypothese (een idee over verklaring) in omstandigheden, ontwikkeld om vertekening en
vooroordelen uit te sluiten.
è 5-staps proces:
1) Hypothese: een uitspraak die een bepaalde wetmatigheid over gedrag beschrijft. Hierbij moeten
verstoringen en vooroordelen zo veel mogelijk uitgesloten worden. Die kan gebaseerd zijn op een
theorie of op een observatie. Een wetenschappelijk hypothese moet toetsbaar zijn, dus op zo een
manier geformuleerd zijn dat ze tegengesproken kan worden. Bv: angst leidt tot contact zoeken.
3
, 2) Afleiden van specifieke voorspelling:
è Operationalisering: vertalen van de hypothese in specifieke voorspelling, met bepaling van exacte
procedures om condities en metingen vast te leggen.
è Onafhankelijke variabele (de waarde van die variabele is niet afhankelijk van andere variabele): de
variabele die door de onderzoeker gemanipuleerd wordt.
è Controle en randomisatie: andere factoren constant houden of juist randomiseert (toeval))
3) Objectieve data verzamelen: informatie verzameld door de onderzoeker voor het testen van de
hypothese. De afhankelijke variabele: gemeten resultaat van de studie, de responsen van deelnemers
in de studie.
4) Analyseren van de resultaten: statistisch toetsen, significant ehect? Ga je hypothese aanhouden of
niet?
5) Publiceren, bekritiseren en repliceren van de resultaten: peer review, verfijnen en weerleggen.
Doel = ontwikkelen/evalueren van omvattende verklaringen voor gedrag en mentale processen (=
wetenschappelijke theorieën)
Types van verklarend psychologisch onderzoek:
è Gevalstudies
= Gedetailleerde studie van 1 enkel individu/casus, er is geen vergelijking mogelijk -> geen
causaliteitsuitspraak -> geen oorzaak-gevolg -> geen generalisatie. Wel goed om hypotheses te creëren.
Gebruikt door Freud. (Bv: Prozac, zou suïcidaliteit brengen).
è Correlationele studies (symbool: r)
= Geen causaliteitsuitspraak, wel verbanduitspraak (tussen 2 variabelen)
o Verband tussen score op X en Y, tussen aan/afw van X en Y.
o -1 = perfect omgekeerd verband (bv: sociale klasse en straatgeweld), +1 = perfect verband
(bv: angstig zijn en contact zoeken) en 0 = geen enkel verband (bv: schoonheid en
intelligentie), je kan op basis van de uitkomsten van 1 variabel niets zeggen over de ander
variabel.
§ Sterkte van verband kan je afleiden op hoe dicht elke observatie bij de middellijn
liggen. Op basis van de ene variabele goed kan voorstellen voor de ander.
è Experimentele studies
= onderzoeker manipuleert de werkelijkheid om de causaliteit de achterhalen
o Onafhankelijke variabele: gemanipuleerde conditie (controle)
o Afhankelijke variabele: het gedragsehect (hetgeen dat we meten)
o Controle over storende factoren: alles gelijk, behalve de gemanipuleerde factor.
Randomisering en voorkomen van vertekeningen van de resultaten -> via blinde controle of
dubbelblinde controle.
4
