Samenvatting Handboek Filosofie | Oorsprong & Mythos naar Logos | Hogeschool Gent | 2025/2026

Filosofie

HOOFDSTUK 1: DE OORSPRONG VAN DE FILOSOFIE

 Wat te kennen?
o Handboek
o Ppt als hulpmiddel (niet te kennen)

KEN JEZELF: GNOTHI SEAUTON

 Inscriptie aan de ingang van orakel van Delphi voor God van het
licht Apollo
 Zelfkennis als voorwaarde tot wijsheid
 Elf verschillende invalshoeken/yert alingen van die vraag

FILOSOFIE? (OORSPRONG)

 Filosofie begint met verwondering (Plato)
o Filosofie manier van denken die ontstaan is in een bepaalde
periode en binnen een bepaalde cultuur
 Etymologie: Filein en Sophia
o Grieks filein: houden van
o Sophia: (godin van de) wijsheid
 Oorsprong: twee visies
o Filosofie is zo oud als de mensheid
o Filosofie is ontstaan in bepaalde periode in bepaalde regio
 Westerse filosofie
o Ontstaan 6de eeuw v.c.
o Ontstaan rond Egyptische zee
o Overgang van mythos naar logos
 Upanishaden
o Filosofische reflecties op de oeroude vedische geschriften
 Mahavira (599v.c.-527 v.c.)/ boeddha (480-400 v.c.)
o Twee figuren traditionele brahmaanse levenswijze in vraag
stelden en aan de basis lagen van het jaïnisme en het
boedhisme, leefden eveneens in die periode
 Confucius (551-479v.c.)
o In Chine kwamen ze met en uitgewerkte sociale filosofie en
kende Taoïsme zijn bloei met de overlevering van Lao Tse
(604-507 v.c.)




1

,MYTHOS (O.A. DE DRIE RELIGIES VAN HET BOEK)

 De mythe van Adam en Eva
 Je ziet een boom= boom van kennis van goed en kwaad (mocht je
niet van eten)
 Verschil tussen mens en dieren= dieren maken geen onderscheid
tussen goed en kwaad
 Mens maakt een onderscheid en oordeelt
o Oordeelt is zeggen iets is goed of slecht, waar of onwaar
o Dit geeft ons macht maar zorgt ook voor lijden
 van de appel te eten = onderscheid kregen tussen goed en slecht

MYTHOS (O.A. HOMEROS, HESIODOS

 Goden Zeus, Apollo = spelen in op de mensen (mensen deden offers
aan de goden)
o Er zit wijsheid achter de goden
 Schilderij Verwijs naar: ze komen in contact met verlijdingen



VAN MYTHOS NAAR LOGOS

 Mythos: wereldbeeld gebaseerd op mythen, meestal gekleurd door
een rijke wereld van goden en fantastische verhalen
 Logos: onderliggende structuur (het geeft vorm maar het is zelf
geen vorm)
 Nieuwe manier van denken en verklaren dat traditionele eerder
mythische verklaringsmodellen
o Natuur wordt uit de natuur verklaard

LOGOS IN HET OOSTEN

 India
o Upanishaden, boeddha & mahavira
 China
o Confucius en lao tzu (Taoïsme)

MYTHISCHE WERELDBEELDEN

 Tref je aan in alle culturen en tijden
 Vormen een geliefd onderzoeksdomein van antropologen
 Denken aan australische aboriginals, afrikaanse herdersvolkeren, de
indianen uit het amazonegebied of de rijke indische godenwereld



2

, o Vb. van mythen uit westerse cultuur zijn de ilias en de
odysseus van de blinde schrijver Homerus, en de zondeval,
uit het oude testament
 deze mythen behandelen diepmenselijke vragen aan de
hand van metaforen en verhalen die verschillende lagen
van overgeleverde wijheid bevatten
 BV. Verhaal adam en eva


FILOSOFIE TUSSEN RELIGIE EN WETENSCHAP

 Omschrijving van italiaanse filosoof Luciano de Crescenzo
 Twee fundamentele disciplines:
o Wetenschap bestudeert op systematische wijze de
‘objectieve’ verschijnselen of fenomenen
 Domein: de materiële werkelijkheid
 Natuurfilosofie werd fysica, later ook andere
natuurwetenschappen en sociologie/psychologie
 Ratio (rede, verstand) en empirie (zintuiglijke
waarneming)
o Religie zoekt naar iets absoluuts en biedt troost en zingeving
 domein: zingeving, waarden, bewustzijn
 “voorbij” zintuigen en verstand

SOORT VAN FILOSOFISCHE VRAGEN

 de vragen van Kant:
o Wat kan ik weten (ons denken)
o Wat moet ik doen (ons handelen (ethiek en sociale filosofie)
o Wat mag ik hopen (onze verwachtingen)
 (deze drie vragen kunnen teruggebracht worden tot één vraag: wat
is de mens? )
 Indeling van Ferry:
o Kennis: werkelijkheid
o Ethiek: rechtvaardigheid
o Wijsheid: heil of geluk
 Kennis verschilt van wijsheid
 Kennis:
o objectieve feiten of objectiveerbare begrippen en richt zich op
het weten hoe die objecten verschijnen en hoe ze op elkaar
inwerken
 Wijsheid:
o manier waarop we in het leven staan en hoe we erin slagen
om te gaan met de wisselvalligheden van het leven

3

, HET HUIS VAN FILOSOFIE


1.WAT IS = ZIJN EN ZIJNDEN

 Metafysica & ontologie ( leer van het zijn)
o Over de dundamentele aard van de werkelijkheid
o Bv. Wat is zijn? Vrijheid? Eeuwigheid?,..
 Over datgene wat bestaat= de zijnden de wereld, de natuur of
‘kosmos’= kosmologie of natuurfilosofie
o Waaruit de wetenschappen zoals fysica, scheikunde, biologie
zich ontwikkelden
o De geest of ‘Psyche’= filosofie van de geest ( waaruit de
psychologie ontspoort)
o De mens of ‘antropos’= wijsgerige antroplogie (waaruit
sociologie, economie,…)

2.WAT ‘BEHOORT’= DRIE GROTE WAARDEN

 De drie grote waarden
o Het ware
o Het goede en het rechtvaardige
o Het schone
 Tal van domeinen van de filosofie vallen onder deze drie waarden
o Waarheid
 Epistemologie of kennisleer stelt vragen over
waarheid en kennis Bv. Wat is kennis?
 Logica houdt zich bezig met de vraag: wat is geldig
redeneren?
 Wetenschapsfilosofie buigt zich over de grondslagen
van de kennis van de afzonderlijke wetenschappen
 Taalfilosofie behandelt het ontstaan, de ontwikkeling,
de betekenis en de functie van de taal en het verband
tussen taal, dingen en taal en denken
o Goedheid en rechtvaardigheid
 Ethiek onderzoekt het goede, ze vraagt wat goedheid
en rechtvaardigheid is, of en hoe het goede kan
gefundeerd worden
 Sociale en politieke filosofie houdt zich bezig met de
samenleving
 Rechtsfilosofie is een apart vakgebied waarbinnen
onder meer de vraag wordt gesteld naar de aard en de
oorsprong van recht en haar verhouding tot ethiek



4