GERECHTELIJKE GENEESKUNDE
GERECHTELIJKE OF FORENSISCHE GENEESKUNDE
• DEFINITIE volgens Zeldenrust
o “De gerechtelijke geneeskunde is de toepassing van de geneeskundige wetenschap en
ervaring ter nadere opheldering van de gerezen rechtsvragen”
• DOELSTELLING
o Medische kennis en kunde ten dienste stellen van de maatschappij om door het
achterhalen van de waarheid via de rechterlijke macht orde en recht na te streven
• Van OPENBARE ORDE
o <-> private geneeskunde: gebaseerd op vertrouwensrelatie arts-patiënt)
o verlies privaat karakter: mededeling aan het gerecht
o DUS nu een openbaar karakter!
• forensisch < forum romanum
o gerechtelijke: ‘voor het gerecht’
• FORENSISCHE GENEESKUNDE
o forensische pathologie (postmortem onderzoek)
▪ = aan deel van geneeskunde gebruikt voor juridische doeleinde om de
doodsoorzaak te bepalen, wonden door criminaliteit te onderzoeken en
onderzoeken van weefselmonsters relevant voor misdaden
o forensische kliniek (onderzoek van de levenden)
▪ bv persoon met hersentrauma: door val of met opzet?
▪ Moet snel gebeuren voordat bv de wond wordt gehecht: dan is het niet meer
hetzelfde
▪ Bv blauwe plekken: is het door geweld? Al oud of redelijk nieuw?
➔ in België: je ziet doden EN levenden, je zit niet vast aan die autopsie
• TAKEN WETSARTS
o Onderzoek naar doodsoorzaak, aard van overlijden via in- en uitwendige lijkschouwing
o Identificatie: bv bij massarampen
o Onderzoek naar verwondingen (oorzaak? gevolg?) bij slachtoffers EN verdachten/daders
o Onderzoek aan het lichaam: bij zedenmisdrijf
o Onderzoek naar rijgeschiktheid
o Studie van medische dossiers (beoordeling medisch handelen)
• SUBSPECIALISMEN
o Toxicologie
o DNA-onderzoek
o Odontologie
o Radiologie
▪ Heeft al een goed beeld van wat er te zien is, voor de autopsie (breuk…)
o Entomologie
▪ Niet veel gebruikt in belgie
▪ Bv als er insecten in het lichaam zijn MAAR in die buurt kan je die insecten niet
vinden: het lijk is verplaatst
o Antropologie: als er botten zijn gevonden
o Psychiatrie
o …
1
,GERECHTELIJKE GENEESKUNDE: VROEGER EN NU
Jaartallen niet kennen MAAR wel kunnen situeren
• OUDE EGYPTE: het begin van lijkschouwingen (3000 vC)
O Beschreven gevallen van vroeg onderzoek naar doodsoorzaken door priesters
O Een sterke focus op medische kennis door mummificatie
O Oude Egyptische ‘forensische’ tanden
▪ Doen we nu nog altijd!
▪ Tanden om identiteit te achterhalen
• CODE VAN HAMMURABI (ca 1754 VC): een medisch legalistisch systeem
o Eén van de eerste sets van geschreven wetten, afkomstig uit Babylon
o Wet nummer 218: Artsen die medische fouten maakten konden zwaar gestraft worden
▪ DUS voor het eerst werden juridische consequenties verbonden aan medische
handelingen!!
▪ = vroege vorm van gerechtelijke geneeskunde
o Eerste gebruik van vingerafdrukken (als vorm van handtekening op kleitabletten)
• ROMEINSE RIJK: het forum romanum en Julius Caesar (44VC)
o “Forensisch” > Latijnse “forum”
o Het eerste beroemde gedocumenteerde geval van een lijkschouwing.
o De Romeinse arts Antistius identificeerde 23 messteken op Caesars lichaam MAAR
stelde vast dat slechts één fataal was.
o = Begin van forensisch onderzoek om de doodsoorzaak te bepalen
• CODEX JUSTINIANUS (529 NC): basis voor medische wetgeving
o Eerste uitgebreide wetboek in het Romeinse Rijk.
o Inclusie van wetten omtrent medische aansprakelijkheid.
o = Basis voor veel moderne rechtssystemen!!
• PAUS INNOCENTIUS III (1209): eerste verplichte medische onderzoeken
o Eerste verplichting tot medisch onderzoek bij moordzaken
▪ Bij moordonderzoek MOEST medisch onderzoek gebeuren
o Kerkelijke invloed op forensische geneeskunde
• SONG CI (1186-1249): eerste forensische wetenschapper
o “Collected Cases of Injustice Rectified” (“Xi Yuan Ji Lu”)
o Verhaal van de vlieg op de zeis
▪ Er was een moord gepleegd in een dorp waar veel boeren woonden: boeren
moesten op een lijn staan met al hun instrumenten: 1 van die instrumenten trok
vliegen aan MAAR de anderen niet → dat was de dader
▪ één van de eerste gevallen van bewijsmateriaal op basis van observatie
▪ = omschrijving eerste entomologische geval
• STADSARTS VAN BOLOGNA (1249): eerste medisch juridische rol
o Eerste officiële arts aangesteld voor forensisch werk.
o Bologna als pionier in medisch-juridische zaken
• In de middeleeuwen werden ook DIEREN voor het gerecht gedaagd
o Veroordeeld, opgehangen, gewurgd…
o Eerste keer in 1266 wanneer een dier een kind had gebeten
• Eerste gedocumenteerde LIJKOPENING in wenen (1404)
o Eerste officiële lijkschouwing om doodsoorzaak vast te stellen voor gerechtelijke
doeleinden
o Belangrijke stap voor gerechtelijke geneeskunde.
o Beperking tot overwegend onderzoek van de verwondingen
2
,• CONSISTUTIO CRIMINALIS CAROLINA (1532): belang van medisch bewijs in de rechtbank
o Eerste Duitse strafwet en procedure voor veroordeling van misdaden
▪ Autopsies vereist voor ernstige misdaden
o Geïntroduceerd door Karel V
o Bepaling van ernstige misdrijven : moord, doodslag, brandstichting, hekserij,…en
straffen
o Basis voor gebruik van foltering om bekentenis te verkrijgen
o Artsen moesten advies verlenen ivm persoon sterk genoeg om foltering te ondergaan
o Deze wet bevatte de basis voor moderne forensische procedures
• ANDREAS VESALIUS (1514-1564): publieke dissecties
o Voerde openbare dissecties uit.
o “De Humani Corporis Fabrica libri septem”
▪ = Grondlegger van de anatomie
▪ = Basis voor de moderne forensische anatomie
• AMBROISE PARE (1510-1590)
o Chirurg
o Gedetailleerde beschrijving van verwondingen en gewelddadige overlijdens
o Beschrijft effect van gewelddadige dood op de organen
o “Reports in Court” : over het schrijven van wettelijke verslagen in verhouding tot
geneeskunde
• PAUL ZACCHIAS (17e eeuw): vader van medische jurisprudentie
o Schreef “Quaestiones medico- legales”.
o Lijfarts van paus Innocentius X en Alexander VII
o Richtte zich op juridisch aspect van geneeskunde
o Belangrijke pionier in medische jurisprudentie (= geheel van uitspraken van rechters)
• GIOVANNI MORGAGNI (1682-1771)
o “De Sedibus et causis morborum per anatomen indagatis “
o Een van de grondleggers van de pathologie
o Prosector bij Antonio Valsalva (leerling van Malpighi)
o Autopsies en beschreef verandering van organen bij ziekte
o Standaardwerk van anatomopathologie tot in 19de E-
• MATHIEU OFILA (1787-1853)
o Spaans chemicus/toxicoloog Grondlegger van de forensische toxicologie
o Introduceerde chemische analyses in de forensische geneeskunde
o Opsporen van vergiften, onderzoek naar lijkontbinding, verstikking
• SECTIO CADAVERIS (17e e): lijkschouwingen als standaard
o Sectio cadaveris werd gangbare praktijk.
o Volledige ontleding van het lichaam
▪ Vaak publiek aanwezig!
o Vaste forensische praktijk vanaf 17e eeuw
• 19 e: ONTWIKKELING van forensische geneeskunde
e
o Forensische psychiatrie: o.a. criminele profilering
▪ bv. Jack the Ripper: dat het ging over iemand met medische opleiding ipv slager
o Forensische toxicologie: introductie van wetenschappelijke methoden voor het
opsporen van vergiftiging (Mathieu Orfila)
o Vergiftigingstheorie lichaam van Napoleon
o Vingerafdrukdetectie (dactyloscopie)
o Studie van insecten (entomologie)
o Gezichtsreconstructie
3
, • Forensische geneeskunde GENT: rijke traditie!
o 1886 : labo gerechtelijke geneeskunde prof. Charles De Visscher
o 1934 : prof. Frédéric Thomas
o 1978 : prof. Jacques Timperman
• 20 e: ONTWIKKELING van forensische geneeskunde
e
o Geologische bewijzen
▪ Man die werkte in een steengroeve verdacht van moord, op het plaats van delict
bepaalde substanties uit de fabriek gevonden → zo bekende hij
o Ballistiek
▪ Al capone: hulsen gelinkt aan in beslag genomen wapens
o Haaranalyse
o Handschriftanalyse
o Bloedspooranalyse
o Odontologie
o DNA-analyse: grootste doorbraak in de forensische geneeskunde
• 21 e: moderne ontwikkelingen in de gerechtelijke geneeskunde
e
o Groeiende rol van gerechtelijke geneeskunde in zowel medische als juridische velden
o Met geavanceerde technologieën
o blijft de forensische geneeskunde zich ontwikkelen.
MEDICOLEGALE OPDRACHTEN VAN DE ARTS
• ELKE arts als medisch deskundige
o Om op geneeskundig vlak opheldering en advies te geven bij medische aspecten bij een
rechtsvraag
• Objectief en deskundig
o vaststelling van een overlijden (art. 132 Code van Geneeskundige Plichtenleer)
o afname bloedproef (art. 131 Code van Geneeskundige Plichtenleer)
o getuigschrift voor gedwongen opname
TAKEN ELKE ARTS
• Aangifte van BESMETTELIJKE ZIEKTEN
• Aangifte van BEVALLING EN GEBOORTE
o Zorginstelling waar bevalling of zorgverlener aanwezig is verplicht om ABS in kennis te
stellen van geboorte (uiterlijk volgende werkdag)
o Aangifteplicht door ouders (zorginstelling/zorgverlener) binnen 15 dagen
o Akte van geboorte door ABS
o Niet aangifte is strafbaar (art.361 Sw)
o Geldt voor elk levend geboren kind (ongeacht ZW duur, L, G)
o Aangifte doodgeboren kind : model III D Doodgeboren, maar wettelijk levensvatbaar
kind
▪ na 180 dagen postconceptie
▪ na medisch attest bij 140-179 dagen postconceptie
o ABS maakt akte van levenloos geboren kind
• Verplichte GETUIGSCHRIFTEN
• Afname BLOEDPROEF (art. 131 Code van Geneeskundige Plichtenleer)
o Ter bepaling van alcoholgehalte (verkeer : en invullen van formulier van uitwendige
tekens van dronkenschap )
o Ter opsporing van drugs
4
GERECHTELIJKE OF FORENSISCHE GENEESKUNDE
• DEFINITIE volgens Zeldenrust
o “De gerechtelijke geneeskunde is de toepassing van de geneeskundige wetenschap en
ervaring ter nadere opheldering van de gerezen rechtsvragen”
• DOELSTELLING
o Medische kennis en kunde ten dienste stellen van de maatschappij om door het
achterhalen van de waarheid via de rechterlijke macht orde en recht na te streven
• Van OPENBARE ORDE
o <-> private geneeskunde: gebaseerd op vertrouwensrelatie arts-patiënt)
o verlies privaat karakter: mededeling aan het gerecht
o DUS nu een openbaar karakter!
• forensisch < forum romanum
o gerechtelijke: ‘voor het gerecht’
• FORENSISCHE GENEESKUNDE
o forensische pathologie (postmortem onderzoek)
▪ = aan deel van geneeskunde gebruikt voor juridische doeleinde om de
doodsoorzaak te bepalen, wonden door criminaliteit te onderzoeken en
onderzoeken van weefselmonsters relevant voor misdaden
o forensische kliniek (onderzoek van de levenden)
▪ bv persoon met hersentrauma: door val of met opzet?
▪ Moet snel gebeuren voordat bv de wond wordt gehecht: dan is het niet meer
hetzelfde
▪ Bv blauwe plekken: is het door geweld? Al oud of redelijk nieuw?
➔ in België: je ziet doden EN levenden, je zit niet vast aan die autopsie
• TAKEN WETSARTS
o Onderzoek naar doodsoorzaak, aard van overlijden via in- en uitwendige lijkschouwing
o Identificatie: bv bij massarampen
o Onderzoek naar verwondingen (oorzaak? gevolg?) bij slachtoffers EN verdachten/daders
o Onderzoek aan het lichaam: bij zedenmisdrijf
o Onderzoek naar rijgeschiktheid
o Studie van medische dossiers (beoordeling medisch handelen)
• SUBSPECIALISMEN
o Toxicologie
o DNA-onderzoek
o Odontologie
o Radiologie
▪ Heeft al een goed beeld van wat er te zien is, voor de autopsie (breuk…)
o Entomologie
▪ Niet veel gebruikt in belgie
▪ Bv als er insecten in het lichaam zijn MAAR in die buurt kan je die insecten niet
vinden: het lijk is verplaatst
o Antropologie: als er botten zijn gevonden
o Psychiatrie
o …
1
,GERECHTELIJKE GENEESKUNDE: VROEGER EN NU
Jaartallen niet kennen MAAR wel kunnen situeren
• OUDE EGYPTE: het begin van lijkschouwingen (3000 vC)
O Beschreven gevallen van vroeg onderzoek naar doodsoorzaken door priesters
O Een sterke focus op medische kennis door mummificatie
O Oude Egyptische ‘forensische’ tanden
▪ Doen we nu nog altijd!
▪ Tanden om identiteit te achterhalen
• CODE VAN HAMMURABI (ca 1754 VC): een medisch legalistisch systeem
o Eén van de eerste sets van geschreven wetten, afkomstig uit Babylon
o Wet nummer 218: Artsen die medische fouten maakten konden zwaar gestraft worden
▪ DUS voor het eerst werden juridische consequenties verbonden aan medische
handelingen!!
▪ = vroege vorm van gerechtelijke geneeskunde
o Eerste gebruik van vingerafdrukken (als vorm van handtekening op kleitabletten)
• ROMEINSE RIJK: het forum romanum en Julius Caesar (44VC)
o “Forensisch” > Latijnse “forum”
o Het eerste beroemde gedocumenteerde geval van een lijkschouwing.
o De Romeinse arts Antistius identificeerde 23 messteken op Caesars lichaam MAAR
stelde vast dat slechts één fataal was.
o = Begin van forensisch onderzoek om de doodsoorzaak te bepalen
• CODEX JUSTINIANUS (529 NC): basis voor medische wetgeving
o Eerste uitgebreide wetboek in het Romeinse Rijk.
o Inclusie van wetten omtrent medische aansprakelijkheid.
o = Basis voor veel moderne rechtssystemen!!
• PAUS INNOCENTIUS III (1209): eerste verplichte medische onderzoeken
o Eerste verplichting tot medisch onderzoek bij moordzaken
▪ Bij moordonderzoek MOEST medisch onderzoek gebeuren
o Kerkelijke invloed op forensische geneeskunde
• SONG CI (1186-1249): eerste forensische wetenschapper
o “Collected Cases of Injustice Rectified” (“Xi Yuan Ji Lu”)
o Verhaal van de vlieg op de zeis
▪ Er was een moord gepleegd in een dorp waar veel boeren woonden: boeren
moesten op een lijn staan met al hun instrumenten: 1 van die instrumenten trok
vliegen aan MAAR de anderen niet → dat was de dader
▪ één van de eerste gevallen van bewijsmateriaal op basis van observatie
▪ = omschrijving eerste entomologische geval
• STADSARTS VAN BOLOGNA (1249): eerste medisch juridische rol
o Eerste officiële arts aangesteld voor forensisch werk.
o Bologna als pionier in medisch-juridische zaken
• In de middeleeuwen werden ook DIEREN voor het gerecht gedaagd
o Veroordeeld, opgehangen, gewurgd…
o Eerste keer in 1266 wanneer een dier een kind had gebeten
• Eerste gedocumenteerde LIJKOPENING in wenen (1404)
o Eerste officiële lijkschouwing om doodsoorzaak vast te stellen voor gerechtelijke
doeleinden
o Belangrijke stap voor gerechtelijke geneeskunde.
o Beperking tot overwegend onderzoek van de verwondingen
2
,• CONSISTUTIO CRIMINALIS CAROLINA (1532): belang van medisch bewijs in de rechtbank
o Eerste Duitse strafwet en procedure voor veroordeling van misdaden
▪ Autopsies vereist voor ernstige misdaden
o Geïntroduceerd door Karel V
o Bepaling van ernstige misdrijven : moord, doodslag, brandstichting, hekserij,…en
straffen
o Basis voor gebruik van foltering om bekentenis te verkrijgen
o Artsen moesten advies verlenen ivm persoon sterk genoeg om foltering te ondergaan
o Deze wet bevatte de basis voor moderne forensische procedures
• ANDREAS VESALIUS (1514-1564): publieke dissecties
o Voerde openbare dissecties uit.
o “De Humani Corporis Fabrica libri septem”
▪ = Grondlegger van de anatomie
▪ = Basis voor de moderne forensische anatomie
• AMBROISE PARE (1510-1590)
o Chirurg
o Gedetailleerde beschrijving van verwondingen en gewelddadige overlijdens
o Beschrijft effect van gewelddadige dood op de organen
o “Reports in Court” : over het schrijven van wettelijke verslagen in verhouding tot
geneeskunde
• PAUL ZACCHIAS (17e eeuw): vader van medische jurisprudentie
o Schreef “Quaestiones medico- legales”.
o Lijfarts van paus Innocentius X en Alexander VII
o Richtte zich op juridisch aspect van geneeskunde
o Belangrijke pionier in medische jurisprudentie (= geheel van uitspraken van rechters)
• GIOVANNI MORGAGNI (1682-1771)
o “De Sedibus et causis morborum per anatomen indagatis “
o Een van de grondleggers van de pathologie
o Prosector bij Antonio Valsalva (leerling van Malpighi)
o Autopsies en beschreef verandering van organen bij ziekte
o Standaardwerk van anatomopathologie tot in 19de E-
• MATHIEU OFILA (1787-1853)
o Spaans chemicus/toxicoloog Grondlegger van de forensische toxicologie
o Introduceerde chemische analyses in de forensische geneeskunde
o Opsporen van vergiften, onderzoek naar lijkontbinding, verstikking
• SECTIO CADAVERIS (17e e): lijkschouwingen als standaard
o Sectio cadaveris werd gangbare praktijk.
o Volledige ontleding van het lichaam
▪ Vaak publiek aanwezig!
o Vaste forensische praktijk vanaf 17e eeuw
• 19 e: ONTWIKKELING van forensische geneeskunde
e
o Forensische psychiatrie: o.a. criminele profilering
▪ bv. Jack the Ripper: dat het ging over iemand met medische opleiding ipv slager
o Forensische toxicologie: introductie van wetenschappelijke methoden voor het
opsporen van vergiftiging (Mathieu Orfila)
o Vergiftigingstheorie lichaam van Napoleon
o Vingerafdrukdetectie (dactyloscopie)
o Studie van insecten (entomologie)
o Gezichtsreconstructie
3
, • Forensische geneeskunde GENT: rijke traditie!
o 1886 : labo gerechtelijke geneeskunde prof. Charles De Visscher
o 1934 : prof. Frédéric Thomas
o 1978 : prof. Jacques Timperman
• 20 e: ONTWIKKELING van forensische geneeskunde
e
o Geologische bewijzen
▪ Man die werkte in een steengroeve verdacht van moord, op het plaats van delict
bepaalde substanties uit de fabriek gevonden → zo bekende hij
o Ballistiek
▪ Al capone: hulsen gelinkt aan in beslag genomen wapens
o Haaranalyse
o Handschriftanalyse
o Bloedspooranalyse
o Odontologie
o DNA-analyse: grootste doorbraak in de forensische geneeskunde
• 21 e: moderne ontwikkelingen in de gerechtelijke geneeskunde
e
o Groeiende rol van gerechtelijke geneeskunde in zowel medische als juridische velden
o Met geavanceerde technologieën
o blijft de forensische geneeskunde zich ontwikkelen.
MEDICOLEGALE OPDRACHTEN VAN DE ARTS
• ELKE arts als medisch deskundige
o Om op geneeskundig vlak opheldering en advies te geven bij medische aspecten bij een
rechtsvraag
• Objectief en deskundig
o vaststelling van een overlijden (art. 132 Code van Geneeskundige Plichtenleer)
o afname bloedproef (art. 131 Code van Geneeskundige Plichtenleer)
o getuigschrift voor gedwongen opname
TAKEN ELKE ARTS
• Aangifte van BESMETTELIJKE ZIEKTEN
• Aangifte van BEVALLING EN GEBOORTE
o Zorginstelling waar bevalling of zorgverlener aanwezig is verplicht om ABS in kennis te
stellen van geboorte (uiterlijk volgende werkdag)
o Aangifteplicht door ouders (zorginstelling/zorgverlener) binnen 15 dagen
o Akte van geboorte door ABS
o Niet aangifte is strafbaar (art.361 Sw)
o Geldt voor elk levend geboren kind (ongeacht ZW duur, L, G)
o Aangifte doodgeboren kind : model III D Doodgeboren, maar wettelijk levensvatbaar
kind
▪ na 180 dagen postconceptie
▪ na medisch attest bij 140-179 dagen postconceptie
o ABS maakt akte van levenloos geboren kind
• Verplichte GETUIGSCHRIFTEN
• Afname BLOEDPROEF (art. 131 Code van Geneeskundige Plichtenleer)
o Ter bepaling van alcoholgehalte (verkeer : en invullen van formulier van uitwendige
tekens van dronkenschap )
o Ter opsporing van drugs
4
