TABLE OF CONTENTS
Inleiding kwalitatieve analyse .............................................................................. 2
H2: Critical discourse analysis..................................................................................... 2
Key features, debates and historical development .......................................................................... 2
Doing critical discourse analysis step by step ............................................................................... 13
Doing critical discourse analysis yourself ..................................................................................... 21
H3: Grounded theory: key principles and two different approaches ............................. 23
Key features, debates and historical development ........................................................................ 23
Doing grounded theory step by step ............................................................................................. 25
H7: Qualitative comparative analysis ......................................................................... 38
Key features, debates and historical development ........................................................................ 38
Doing qualitative comparative analysis step by step ..................................................................... 45
H8: Qualitative content analysis ................................................................................ 55
Key features, debates and historical development ........................................................................ 55
Doing qualitative content analysis step by step ............................................................................ 58
Conclusie en discussie ............................................................................................................... 75
H10: Thematic analysis: an analytical method in its own right ..................................... 76
Key features, debates and historical development ........................................................................ 76
Doing thematic analysis step by step ........................................................................................... 81
Conclusie en discussie ............................................................................................................... 96
Etnografie (niet in boek) ............................................................................................. 97
Wat is etnografie? ....................................................................................................................... 97
Etnografisch onderzoeksproces: methodologie (Roose)................................................................ 98
Opzetten van onderzoek .............................................................................................................. 98
Intrede in setting ....................................................................................................................... 100
Het verblijf in een setting ........................................................................................................... 101
Het uittreden ............................................................................................................................ 104
Uitdagingen in etnografisch onderzoek....................................................................................... 104
Waarom etnografie?.................................................................................................................. 108
1
,INLEIDING KWALITATIEVE ANALYSE
H2: CRITICAL DISCOURSE ANALYSIS
Inleiding
• Er bestaat geen eenduidige definitie van discoursanalyse: het bevindt zich in een grijs
onderzoeksgebied binnen de sociale wetenschappen.
• Er zijn verschillende benaderingen (→ link met paradigma’s in het examen).
o Er bestaat geen vast stappenplan of vaste methode.
o Dat biedt net ruimte: onderzoekers kunnen creatief en doelgericht werken, afgestemd
op hun onderzoeksvraag.
o Elke benadering is verankerd in een specifiek filosofisch en theoretisch kader.
• Vandaag focussen we op sociaal-constructivistische benaderingen, met name:
o Discourse Theory (DT)
o Discursive Psychology (DP)
o Critical Discourse Analysis (CDA) – combinatie van sociaal constructivisme en kritische
theorie
KEY FEATURES, DEBATES AND HISTORICAL DEVELOPMENT
DISCOURS EN DISCOURSANALYSE
1. Wat is een discours?
Volgens Schiffrin et al. kan ‘discours’ op drie manieren begrepen worden:
1. Alles wat verder gaat dan de zin
→ taalgebruik in grotere gehelen dan één losse zin
2. Taalgebruik in context
→ hoe mensen taal inzetten in concrete situaties
3. Een bredere sociale praktijk
→ niet enkel taal, maar ook andere betekenisvolle handelingen (niet-talige uitingen)
Definitie van discours (Jørgensen & Phillips)
Abstracte definitie: Een discours is een specifieke manier om (een deel van) de wereld te begrijpen en te
beschrijven.
→ Het combineert de drie bovenstaande benaderingen.
Concrete definitie: Discourse = taalgebruik als een sociale praktijk.
2
,2. Discours = meer dan alleen taal
• Meestal gaat het om tekst of gesproken taal, maar betekenis kan ook via andere middelen
ontstaan:
o beelden
o voorwerpen
o kleding
o lichaamstaal
Voorbeelden:
• Krantenkoppen zoals “Trump’s discourse on Iran” of “het Vlaams Belang-discours”
• Kleding als discours:
o een hipsterstijl (baard, ruitjeshemd)
o punkers met specifieke uiterlijke kenmerken
→ Dit zijn betekenisvolle keuzes die tonen tot welke groep iemand behoort of hoe iemand zich
positioneert.
3.Discours als patroon
• Discours bestaat uit terugkerende patronen:
o bepaalde woorden
o vaste formuleringen
o typische beelden of symbolen
• Als iemand één bepaald statement gebruikt, horen daar vaak andere vaste uitspraken bij
→ een samenhangend geheel van ideeën
Voorbeeld: Wanneer Bart De Wever over “woke” spreekt, keren steeds dezelfde argumenten en frames
terug. → De focus ligt niet op één zin, maar op het patroon erachter
4. Discours en macht
• Discoursen maken machtsverhoudingen zichtbaar
• Ze zijn bijzonder geschikt om te analyseren:
o sociale problemen
o ongelijkheid
o ideologie
o in- en uitsluiting
Discours laat zien wie mag spreken, wie gehoord wordt en wie wordt uitgesloten.
3
, 5.Discours als representatie van de werkelijkheid
Een discours:
• Reflecteert een bepaalde realiteit
→ taal als beschrijving van de wereld (schijnbaar neutraal)
• Construeert tegelijk ook die realiteit
→ taal geeft betekenis, kleurt de werkelijkheid en stuurt interpretatie
Voorbeeld:“Terrorist” vs. “vrijheidsstrijder”
→ verschillende woorden creëren een totaal andere realiteit en morele beoordeling
6.Discours en impliciete aannames
Discoursen bevatten vaak onbewuste aannames over de wereld.
Klassiek voorbeeld: “De directeur heeft beslist dat de schoolregels strenger worden.”Veel mensen
stellen zich automatisch een man voor als directeur.
A BROADER CONTEXT EN BRIEF HISTORY
1. Taal als code (positivistische benadering)
• Taal benoemt een reeds bestaande realiteit.
• Elk object heeft een vaste betekenis die we met taal “labelen”.
o Voorbeeld: “breng een stoel” → taal verwijst rechtstreeks naar een object.
• Taal functioneert als overdracht van informatie tussen zender en ontvanger.
• Taal is hier instrumenteel: een neutraal middel om informatie door te geven.
2. Taal als discours (sociaal-constructivistische benadering)
• Taal construeert de realiteit in plaats van die enkel te benoemen.
• Door iets een naam te geven, geven we er betekenis aan en maken we het sociaal “echt”.
Voorbeelden:
• Een ongewenste zwangerschap na verkrachting:
o Spreken over “het” → afstand nemen, geen emotionele band creëren
• Hamas benoemen als “terroristen” of “vrijheidsstrijders”
→ taal bepaalt hoe de realiteit wordt geïnterpreteerd
Taal is dus niet neutraal, maar vormt onze kijk op de wereld.
4
Inleiding kwalitatieve analyse .............................................................................. 2
H2: Critical discourse analysis..................................................................................... 2
Key features, debates and historical development .......................................................................... 2
Doing critical discourse analysis step by step ............................................................................... 13
Doing critical discourse analysis yourself ..................................................................................... 21
H3: Grounded theory: key principles and two different approaches ............................. 23
Key features, debates and historical development ........................................................................ 23
Doing grounded theory step by step ............................................................................................. 25
H7: Qualitative comparative analysis ......................................................................... 38
Key features, debates and historical development ........................................................................ 38
Doing qualitative comparative analysis step by step ..................................................................... 45
H8: Qualitative content analysis ................................................................................ 55
Key features, debates and historical development ........................................................................ 55
Doing qualitative content analysis step by step ............................................................................ 58
Conclusie en discussie ............................................................................................................... 75
H10: Thematic analysis: an analytical method in its own right ..................................... 76
Key features, debates and historical development ........................................................................ 76
Doing thematic analysis step by step ........................................................................................... 81
Conclusie en discussie ............................................................................................................... 96
Etnografie (niet in boek) ............................................................................................. 97
Wat is etnografie? ....................................................................................................................... 97
Etnografisch onderzoeksproces: methodologie (Roose)................................................................ 98
Opzetten van onderzoek .............................................................................................................. 98
Intrede in setting ....................................................................................................................... 100
Het verblijf in een setting ........................................................................................................... 101
Het uittreden ............................................................................................................................ 104
Uitdagingen in etnografisch onderzoek....................................................................................... 104
Waarom etnografie?.................................................................................................................. 108
1
,INLEIDING KWALITATIEVE ANALYSE
H2: CRITICAL DISCOURSE ANALYSIS
Inleiding
• Er bestaat geen eenduidige definitie van discoursanalyse: het bevindt zich in een grijs
onderzoeksgebied binnen de sociale wetenschappen.
• Er zijn verschillende benaderingen (→ link met paradigma’s in het examen).
o Er bestaat geen vast stappenplan of vaste methode.
o Dat biedt net ruimte: onderzoekers kunnen creatief en doelgericht werken, afgestemd
op hun onderzoeksvraag.
o Elke benadering is verankerd in een specifiek filosofisch en theoretisch kader.
• Vandaag focussen we op sociaal-constructivistische benaderingen, met name:
o Discourse Theory (DT)
o Discursive Psychology (DP)
o Critical Discourse Analysis (CDA) – combinatie van sociaal constructivisme en kritische
theorie
KEY FEATURES, DEBATES AND HISTORICAL DEVELOPMENT
DISCOURS EN DISCOURSANALYSE
1. Wat is een discours?
Volgens Schiffrin et al. kan ‘discours’ op drie manieren begrepen worden:
1. Alles wat verder gaat dan de zin
→ taalgebruik in grotere gehelen dan één losse zin
2. Taalgebruik in context
→ hoe mensen taal inzetten in concrete situaties
3. Een bredere sociale praktijk
→ niet enkel taal, maar ook andere betekenisvolle handelingen (niet-talige uitingen)
Definitie van discours (Jørgensen & Phillips)
Abstracte definitie: Een discours is een specifieke manier om (een deel van) de wereld te begrijpen en te
beschrijven.
→ Het combineert de drie bovenstaande benaderingen.
Concrete definitie: Discourse = taalgebruik als een sociale praktijk.
2
,2. Discours = meer dan alleen taal
• Meestal gaat het om tekst of gesproken taal, maar betekenis kan ook via andere middelen
ontstaan:
o beelden
o voorwerpen
o kleding
o lichaamstaal
Voorbeelden:
• Krantenkoppen zoals “Trump’s discourse on Iran” of “het Vlaams Belang-discours”
• Kleding als discours:
o een hipsterstijl (baard, ruitjeshemd)
o punkers met specifieke uiterlijke kenmerken
→ Dit zijn betekenisvolle keuzes die tonen tot welke groep iemand behoort of hoe iemand zich
positioneert.
3.Discours als patroon
• Discours bestaat uit terugkerende patronen:
o bepaalde woorden
o vaste formuleringen
o typische beelden of symbolen
• Als iemand één bepaald statement gebruikt, horen daar vaak andere vaste uitspraken bij
→ een samenhangend geheel van ideeën
Voorbeeld: Wanneer Bart De Wever over “woke” spreekt, keren steeds dezelfde argumenten en frames
terug. → De focus ligt niet op één zin, maar op het patroon erachter
4. Discours en macht
• Discoursen maken machtsverhoudingen zichtbaar
• Ze zijn bijzonder geschikt om te analyseren:
o sociale problemen
o ongelijkheid
o ideologie
o in- en uitsluiting
Discours laat zien wie mag spreken, wie gehoord wordt en wie wordt uitgesloten.
3
, 5.Discours als representatie van de werkelijkheid
Een discours:
• Reflecteert een bepaalde realiteit
→ taal als beschrijving van de wereld (schijnbaar neutraal)
• Construeert tegelijk ook die realiteit
→ taal geeft betekenis, kleurt de werkelijkheid en stuurt interpretatie
Voorbeeld:“Terrorist” vs. “vrijheidsstrijder”
→ verschillende woorden creëren een totaal andere realiteit en morele beoordeling
6.Discours en impliciete aannames
Discoursen bevatten vaak onbewuste aannames over de wereld.
Klassiek voorbeeld: “De directeur heeft beslist dat de schoolregels strenger worden.”Veel mensen
stellen zich automatisch een man voor als directeur.
A BROADER CONTEXT EN BRIEF HISTORY
1. Taal als code (positivistische benadering)
• Taal benoemt een reeds bestaande realiteit.
• Elk object heeft een vaste betekenis die we met taal “labelen”.
o Voorbeeld: “breng een stoel” → taal verwijst rechtstreeks naar een object.
• Taal functioneert als overdracht van informatie tussen zender en ontvanger.
• Taal is hier instrumenteel: een neutraal middel om informatie door te geven.
2. Taal als discours (sociaal-constructivistische benadering)
• Taal construeert de realiteit in plaats van die enkel te benoemen.
• Door iets een naam te geven, geven we er betekenis aan en maken we het sociaal “echt”.
Voorbeelden:
• Een ongewenste zwangerschap na verkrachting:
o Spreken over “het” → afstand nemen, geen emotionele band creëren
• Hamas benoemen als “terroristen” of “vrijheidsstrijders”
→ taal bepaalt hoe de realiteit wordt geïnterpreteerd
Taal is dus niet neutraal, maar vormt onze kijk op de wereld.
4
