Gedragswetenschappen (vademecum)
1 protowetenschap en pseudowetenschap
1.1 protowetenschap
Protowetenschap wordt ook voorwetenschappelijke kennis genoemd -> gaat om kennis die
(nog) niet wetenschappelijk onderzocht is
-> deze kennis is gebaseerd op min of meer toevallige ervaringen van mensen waarin ze
patronen herkennen
- kennis over menselijk gedrag van voor de eerste psychologische onderzoeken kan
protowetenschap genoemd worden
-onze eigen mensenkennis is ook als voorwetenschappelijke kennis te beschouwen
(bv. mensen met een bril zijn slim) -> deze kennis wordt vaak voor waar aangenomen en kan
leiden tot de impliciete persoonlijkheidstheorie= het geheel van de opvattingen die een
persoon gebruikt om de persoonlijkheid van mensen in te schatten
-> voorwetenschappelijke kennis kan juist zijn aangezien mensen redelijk goed zijn in
inschatten, maar kan ook fouten bevatten:
- protowetenschap is gebaseerd op toevallige ervaringen en niet op systematisch onderzoek,
mensen hebben de neiging te veralgemenen
- mensen laten zicht leiden door persoonlijke voorkeuren en ideeën (optimistisch ingesteld
vs. pessimistisch ingesteld)= personal bias
- confirmation bias kan ook een rol spelen: zodra mensen een oordeel hebben letten ze vooral
op info die dat oordeel bevestigd, en negeren ze tegenstrijdige gegevens
-> om deze denkfouten te verklaren maakt Kahneman een onderscheidt tussen twee
denksystemen:
Systeem 1- denken-> gaat heel snel en maakt vlug besluiten, om vlot te werken maakt het
gebruik van stereotypes en cognitieve biases
Systeem 2- denken-> gaat trager en kost meer inspanning, het kan wel logische redeneringen
opbouwen en controleert eigen gedachte
-> systeem 1- denken neemt vaak de leiding aangezien het minder inspanning vraagt
-> voorwetenschappelijke kennis is interessant omdat het vaak een vertrekpunt is voor
systematische onderzoeken, wanneer dat onderzoek de kennis bevestigd wordt het wetenschap
1.2 pseudowetenschap
1.2.1 kennis en voorbeelden
Pseudowetenschap= bevat theorieën en opvattingen die worden voorgesteld alsof ze
wetenschappelijk zijn, terwijl dat in werkelijkheid niet het geval is
-> door wetenschappelijke termen en modellen komt het over als echte wetenschap maar het is
niet falsifieerbaar en bevat geen enkele waarheid
, Soms kan wetenschapspopularisatie leiden tot pseudowetenschap of mythes, het gaat dan
om het ‘vertalen’ van wetenschappelijke inzichten voor een groot publiek
-> er zijn bv heel wat boeken die onder populaire psychologie of ‘therapie’ vallen die niet
correct zijn
Een goed voorbeeld is astrologie (sterrenbeelden, …) -> ze zijn fout bewezen maar mensen
geloven er nog steeds in doordat ze gebruik maken van het barnumeffect= ze gebruiken
omschrijvingen die zo vaag en algemeen zijn dat iedereen zichzelf er in herkent
-> ook kan selffulfilling prophecy een rol spelen: je gaat je gedragen naar wat er in de
horoscoop staat
- pseudowetenschap gaat ook vaak gepaard met commerciële doelen, bijvoorbeeld de MBTI,
een persoonlijkheidstest voor de bedrijfswereld maar die eigenlijk helemaal niet accuraat is
-> vaak wordt wetenschappelijk onderzoek ook gesponsord door bedrijven zodat de resultaten
hun winst niet in gevaar brengen
-> cherry-picking: alleen de voordelige resultaten worden bekend gemaakt
- pseudowetenschap kan ook gevaarlijk zijn -> iedereen mag zichzelf therapeut of life coach
noemen zonder wetenschappelijke opleiding
- ook zijn er veel theorieën die eerst als wetenschappelijk werden beschouwd maar vandaag niet
meer, bv. De psychoanalyse en de humanistische psychologie
1.2.2 pseudowetenschap herkennen
Tips om pseudowetenschap te herkennen:
- pseudowetenschap beroept zich vaak op anekdotische gegevens maar er is geen onderzoek
op een representatieve groep
– pseudowetenschap doet beroep op autoriteiten, en ze gebruiken valse uitspraken van
wetenschappers
- er worden wetenschappelijke begrippen en figuren gebruikt maar de stellingen en woorden
zijn moeilijk meetbaar
- er kan een commercieel of ideologisch doel achter zitten (reclame)
- er worden oorzakelijke verbanden gelegd zonder empirisch bewijs
- via cherry-picking worden alleen de onderzoeksresultaten genoemd die de theorie
ondersteunen
2 wetenschappelijke kennis
-> degelijke wetenschap moet voldoen aan bepaalde vereisten om zich te onderscheiden van
voorwetenschappelijke kennis of pseudowetenschap
2.1 systematisch
Om tot wetenschappelijke gegevens te komen doen wetenschappers aan een systematische
aanpak: ze moeten bepaalde stappen volgens een bepaalde volgorde uitvoeren, hierbij maken
ze gebruik van onderzoeksmethodes zoals experimenten, observaties en testen -> hiermee
1 protowetenschap en pseudowetenschap
1.1 protowetenschap
Protowetenschap wordt ook voorwetenschappelijke kennis genoemd -> gaat om kennis die
(nog) niet wetenschappelijk onderzocht is
-> deze kennis is gebaseerd op min of meer toevallige ervaringen van mensen waarin ze
patronen herkennen
- kennis over menselijk gedrag van voor de eerste psychologische onderzoeken kan
protowetenschap genoemd worden
-onze eigen mensenkennis is ook als voorwetenschappelijke kennis te beschouwen
(bv. mensen met een bril zijn slim) -> deze kennis wordt vaak voor waar aangenomen en kan
leiden tot de impliciete persoonlijkheidstheorie= het geheel van de opvattingen die een
persoon gebruikt om de persoonlijkheid van mensen in te schatten
-> voorwetenschappelijke kennis kan juist zijn aangezien mensen redelijk goed zijn in
inschatten, maar kan ook fouten bevatten:
- protowetenschap is gebaseerd op toevallige ervaringen en niet op systematisch onderzoek,
mensen hebben de neiging te veralgemenen
- mensen laten zicht leiden door persoonlijke voorkeuren en ideeën (optimistisch ingesteld
vs. pessimistisch ingesteld)= personal bias
- confirmation bias kan ook een rol spelen: zodra mensen een oordeel hebben letten ze vooral
op info die dat oordeel bevestigd, en negeren ze tegenstrijdige gegevens
-> om deze denkfouten te verklaren maakt Kahneman een onderscheidt tussen twee
denksystemen:
Systeem 1- denken-> gaat heel snel en maakt vlug besluiten, om vlot te werken maakt het
gebruik van stereotypes en cognitieve biases
Systeem 2- denken-> gaat trager en kost meer inspanning, het kan wel logische redeneringen
opbouwen en controleert eigen gedachte
-> systeem 1- denken neemt vaak de leiding aangezien het minder inspanning vraagt
-> voorwetenschappelijke kennis is interessant omdat het vaak een vertrekpunt is voor
systematische onderzoeken, wanneer dat onderzoek de kennis bevestigd wordt het wetenschap
1.2 pseudowetenschap
1.2.1 kennis en voorbeelden
Pseudowetenschap= bevat theorieën en opvattingen die worden voorgesteld alsof ze
wetenschappelijk zijn, terwijl dat in werkelijkheid niet het geval is
-> door wetenschappelijke termen en modellen komt het over als echte wetenschap maar het is
niet falsifieerbaar en bevat geen enkele waarheid
, Soms kan wetenschapspopularisatie leiden tot pseudowetenschap of mythes, het gaat dan
om het ‘vertalen’ van wetenschappelijke inzichten voor een groot publiek
-> er zijn bv heel wat boeken die onder populaire psychologie of ‘therapie’ vallen die niet
correct zijn
Een goed voorbeeld is astrologie (sterrenbeelden, …) -> ze zijn fout bewezen maar mensen
geloven er nog steeds in doordat ze gebruik maken van het barnumeffect= ze gebruiken
omschrijvingen die zo vaag en algemeen zijn dat iedereen zichzelf er in herkent
-> ook kan selffulfilling prophecy een rol spelen: je gaat je gedragen naar wat er in de
horoscoop staat
- pseudowetenschap gaat ook vaak gepaard met commerciële doelen, bijvoorbeeld de MBTI,
een persoonlijkheidstest voor de bedrijfswereld maar die eigenlijk helemaal niet accuraat is
-> vaak wordt wetenschappelijk onderzoek ook gesponsord door bedrijven zodat de resultaten
hun winst niet in gevaar brengen
-> cherry-picking: alleen de voordelige resultaten worden bekend gemaakt
- pseudowetenschap kan ook gevaarlijk zijn -> iedereen mag zichzelf therapeut of life coach
noemen zonder wetenschappelijke opleiding
- ook zijn er veel theorieën die eerst als wetenschappelijk werden beschouwd maar vandaag niet
meer, bv. De psychoanalyse en de humanistische psychologie
1.2.2 pseudowetenschap herkennen
Tips om pseudowetenschap te herkennen:
- pseudowetenschap beroept zich vaak op anekdotische gegevens maar er is geen onderzoek
op een representatieve groep
– pseudowetenschap doet beroep op autoriteiten, en ze gebruiken valse uitspraken van
wetenschappers
- er worden wetenschappelijke begrippen en figuren gebruikt maar de stellingen en woorden
zijn moeilijk meetbaar
- er kan een commercieel of ideologisch doel achter zitten (reclame)
- er worden oorzakelijke verbanden gelegd zonder empirisch bewijs
- via cherry-picking worden alleen de onderzoeksresultaten genoemd die de theorie
ondersteunen
2 wetenschappelijke kennis
-> degelijke wetenschap moet voldoen aan bepaalde vereisten om zich te onderscheiden van
voorwetenschappelijke kennis of pseudowetenschap
2.1 systematisch
Om tot wetenschappelijke gegevens te komen doen wetenschappers aan een systematische
aanpak: ze moeten bepaalde stappen volgens een bepaalde volgorde uitvoeren, hierbij maken
ze gebruik van onderzoeksmethodes zoals experimenten, observaties en testen -> hiermee
