ANALYSE VAN MEDIATEKSTEN
LES 1: INLEIDING
OVERZICHT ANALYSEMETHODEN
1) Sociale Semiotiek: analyse van hoe tekens (woorden, beelden, symbolen) betekenis krijgen
binnen een sociale en culturele context
o Betekenis en betekenisgeving: beeldvorming rond tekens en reclame, multimodale
aspect
2) Tekstuele analyse: kritisch ontleden hoe de werkelijkheid geconstrueerd wordt door teksten
o Hoe werkelijkheid wordt geconstrueerd door teksten
o Ideologie: kritische marxistische visie
o Wie maakt media, verschillen in macht, welke belangen behartigd worden
o Analyse met minste regels, vanuit jou als onderzoeker zelf, metatekst → dus je kan geen
tekstuele analyse doen over bv. een SL waarmee je niets te maken hebt
3) Argumentatieanalyse (bekijkt hoe standpunten worden onderbouwd en of redeneringen logisch
en overtuigend zijn) & Retorische analyse ( analyseert hoe taal wordt gebruikt om te overtuigen
of emoties op te roepen (stijlmiddelen, toon, strategieën)
o A: Kijken naar standpunten, hoe wordt argument opgebouwd
o R: Emotie die onder de argumenten ligt
4) Narratieve analyse: hoe kunnen we verhalen ontleden
5) Frameanalyse: identificeren van bundels betekenisvolle elementen die passen binnen één
denkkader
o Bundels van betekenisvolle elementen (islamofobie: terrorisme, vijandigheid als frame)
6) (Kritische) Discoursanalyse: bestudeert hoe taal macht, ideologie en sociale ongelijkheid
weerspiegelt of versterkt.
o Gelijkend aan tekstuele analyse, maar met regels
1. KDA: meer naar de inhoud kijken; Tekstuele analyse: vogelperspectief
o Hoe kan taal macht overbrengen, hoe wordt ongelijkheid gereproduceerd/weerspiegelt
7) Conversatieanalyse: welke patronen zitten er in gesprekken?
8) Discursieve psychologie: onderzoekt hoe mensen via taal hun identiteit, emoties en sociale
relaties vormgeven
o Hoe een persoon zichzelf weergeeft in tekst
9) Lexicale analyse: kijkt naar woordkeuze en woordpatronen om betekenisverschillen of
ideologische accenten te ontdekken.
o Woordkeuze/patronen → je kunt lexicale analyse gebruiken voor een frame-analyse als
je weet welke woorden je moet zoeken
10) Computationale onderzoeksmethode: trace data analyseren & patronen herkennen
o Grote hoeveelheden data
EXAMEN
• Examen: hoe zou je deze mediatekst benaderen? Hoe kijkt de persoon naar de mediatekst en aan
welke analysemethode kan je dat linken?
• Mensen/auteurs kennen, maar niet in detail kunnen uitleggen wat de theorieën zijn, maar vooral
kunnen toepassen aan welke mediatekst of analysemethode ze gelinkt zijn.
• Examenvragen blijven hetzelfde
• MKZ (paar open?)
1
,INHOUD VAN HET VAK
Op het eind van dit opleidingsonderdeel kan de student:
• Een overzicht geven van uiteenlopende sociale theorieën met daarin specifieke aandacht voor
hun visies op de werking van de media en hun theoretische grondslag voor verschillende
concrete analysemethodes van mediateksten.
• De verschillende aangereikte analysemethodes van mediateksten op hun eigen merites
beoordelen en kritisch onderling vergelijken
• Oordelen welk type analysemethode het meest geschikt is voor welke mediatekst en
beargumenteren waarom.
• Een rudimentaire analyse maken van om het even welke mediatekst, gebruikmakend van de
methoden die zijn aangereikt in de collegereeks
o Niet effectief iets gaan analyseren, weten wat er bestaat
HOUSEKEEPING
• Geen verplichte aanwezigheid
• Lesopname → bij vragen: mail of kom zeker langs in de pauze
• Cursusmateriaal: handboek en lessen kennen
DIT COLLEGE
• Opzet van de cursus en collegereeks
• Opzet handboek (een specifieke kwalitatieve analyse; definities concepten; kaderteksten met
voorbeeldstudies; korte bespreking methode; korte bespreking essentiële stappen en
procedures; leeslijst ter verdieping)
o HB volgt de lessen (telkens 1 hoofdstuk – soms opgesplitst)
o Altijd nieuwe auteurs: stuk context, theorie en toepassing
o Toepassingen die enkel in het HB staan ook kennen!
• Wat is tekstanalyse?
• Sociale theorieën en kijk op betekenis van media:
o Procestheorieën van communicatie
o Semiotiek
INTRODUCTIE
Mediateksten en –inhouden bieden waardevolle informatie over de samenleving als geheel
• Werpen licht op…
o Socio-culturele veranderingen, machtsverhoudingen en ongelijkheden
• Bieden bronmateriaal voor maatschappelijke fenomenen
Fairclough (1995): 4 redenen wrm het zinvol is mediateksten en communicatie-inhouden te onderzoeken
1) Teksten als vorm van sociale actie
a. Sociale acties hebben invloed op elkaar → niet alles is losstaand
2) Belangrijke empirische bronnen om inzicht te krijgen in de samenleving
a. Ook SL van vroeger
3) Teksten en inhouden als barometers van sociale processen
a. Hoe een tekst is opgesteld, toont hoe het gesteld is met de maatschappij
b. Superbowl: diversiteit en ideologie
4) Teksten en inhouden als ideologisch speelveld van macht en sociale controle
= Teksten en inhouden zijn sociale praktijken en dus nt louter de weerspiegeling ervan
KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE ANALYSE
2
, • Mediateksten als middel om maatschappelijke werkelijkheid te begrijpen
• ! Mediateksten kunnen niet los gezien worden van hun sociale en culturele context
o Geproduceerd binnen machtige instituties, zoals grote mediabedrijven → hebben op hun
beurt invloed op de heersende debatten id samenleving
• De kwantitatieve en kwalitatieve analytische benadering zijn niet noodzakelijk tegengesteld
o Mixed methods-benadering bij bv. het combineren v/e grootschalige inhoudsanalyse met
interviews of focusgroepen
o Frame analyse die bv. kwantitat en kwalitat benadering combineert
• Dit vak focust op kwalitatieve analyse: subtiele vormen van betekenisprocessen in acht nemen
OPZET CURSUS
1. TOONAANGEVENDE SOCIALE THEORIEËN MET ELK EEN ANDERE KIJK OP BETEKENIS VAN MEDIA
• Receptie-georiënteerde theorieën (betekenis verlenend publiek)
• Technologie gedetermineerde theorieën (bv. McLuhan)
• Kritische theorieën om media, economie en macht in de kapitalistische samenleving te
begrijpen: bv. Marxisme; media als dragers van ideologie, cultuur & macht in de samenleving:
Frankfurther Schule/Frankfurt School of Critical Theory
• Media & de publieke sfeer (Habermas): bezorgdheid over commercialisering, focus op
entertainment, verzwakking publieke sfeer
2. THEORETISCHE BENADERINGEN VAN ANALYSE VAN MEDIATEKSTEN (breed scala van
benaderingen)
• Kwantitatieve inhoudsanalyse (richt zich op het waarneembare; grote hoeveelheden materiaal;
beoogt generaliserende uitspraken, positivisme)
• Kwalitatieve inhoudsanalyse (geeft voorkeur aan detail, subtiele processen van betekenisgeving,
bv. vanuit constructivisme, interpretativisme, cultural studies)
o Semiotische analyse (Colleges 1 & 2)
o Kwalitatieve & kwantitatieve analyse (College 3)
o Argumentatieanalyse en retorische analyse (College 4)
o Narratieve analyse (College 5)
o Frame-analyse (College 6)
o (Kritische) Discoursanalyse (College 7)
o Mixed methods: lexicale analyse op basis van corpora; netwerkanalyse (College 8)
WAT IS EEN TEKST EN WAT IS EEN TEKSTANALYSE?
Teksten in Handboek
• Inleiding (College 1 & 2)
• Sociale semiotiek (H1) (College 1)
DEFINITIES
Een “tekst” is
= bredere betekenis en kan ook verwijzen naar een ander object waarvan we de betekenis en waarde
willen begrijpen, zoals een film, muziekvideo, afbeelding, graffiti, kledingstijl… Al deze teksten kunnen
dragers zijn van betekenissen, waarden en normen uitdrukken, overtuigingen overbrengen.
• Een georganiseerde verzameling woorden (doorgaans geschreven)
• Een literair product, bijv. gedicht
• Een georganiseerde verzameling tekens (woorden, klanken, beelden)
Je kunt tekst zien als louter “letters”, maar het geheel is ook een tekst (post, visuel, o/e platform)
Film, graffiti, krant, zelfs de keuzes voor grafische aspecten van vormgeving in een tekst, kleiding
→ boodschap/systeem van betekenisgeving
Tekstanalyse
• Verwijst naar manieren waarmee kan worden geanalyseerd hoe teksten mogelijk betekenissen
creëren, en wat die betekenissen zijn.
3
, • → kan op basis van één ‘tekst’ maar vereisen meestal een vergelijking om een gefundeerd
antwoord te kunnen geven
HB: Betrouwbaarheid van tekstanalyses bevat 2 dimensies: intra- en intercodeurbetrouwbaarheid
OMGAAN MET TEKSTEN
Twee manieren van kijken
• Teksten zijn reflecties van de wereld (kwantitatieve methode, d.w.z. media
als spiegel)
o Bv informatieve en journalistieke media
• Teksten zijn cultuurspecifieke en geïnterpreteerde constructies (kwalitatief,
d.w.z. media als creatie/'shaper’)
o Indruk werkelijkheid zijn eigenlijk constructies, en dus een representatie van de
werkelijkheid
o Afhankelijk van o.a. technische mogelijkheden van de zender, opvattingen van
mediamakers, conventies
o Bij encoding-decoding (Hall, 1980) valt dit onder ‘betekenisgeving’
Niet noodzakelijk tegengesteld! mediarepresentaties zijn selectieve creaties (owv conventies,
technische mogelijkheden zender, opvattingen mediamaker) die publiek
beïnvloeden.
Belangrijk: Tekst in context analyseren!
CONCRETE VRAGEN DIE MEN ZICH KAN STELLEN BIJ ELKE MEDIATEKST
• Wie heeft deze mediatekst gecreëerd? (encoding)
o Ideologie (les 2): niets is zomaar
• Welke creatieve technieken zijn er gebruikt om mijn aandacht te trekken?
• Hoe zouden verschillende mensen deze mediatekst verschillend begrijpen? (decoding, implied
audience)
o Implied audience= mediamakers hebben de kijker/lezer/luisteraar in gedachten voor en
tijdens het maken vd ‘tekst’
• Welke leefstijlen, waarden en gezichtspunten zijn gerepresenteerd of afwezig in deze
mediatekst? (ideologie)
• Waarom bestaat deze mediatekst?
Mediatekst best bekijken door lens ontvanger
We gaan de tekst bekijken vanuit de lens v/d ontvanger, waar bevinden we ons als sociaal
onderzoekers, waar komt de tekst terecht, hoe wordt die gedecodeerd
• Betekenissen ontstaan pas op het moment dat de ontvanger de mediatekst gebruikt
• Polysemie (Hall, 1980): de ontvanger kan op verschillende manieren omgaan met de boodschap
van de zender
o Dominante decodering (preferred reading): ontvanger accepteert de boodschap
o Onderhandelende decodering (negotiated reading) (Hall, 1980): accepteert deels de
boodschap → beïnvloedt door context/ervaring/normen/waarden
o Aberrante decodering (oppositional reading): ontvanger is niet akkoord met de
boodschap en verwerpt deze
HB
• Encoding-proces= de zender probeert d.m.v. bepaalde codes een specifieke betekenis te leggen
in de boodschap, in de hoop dat de ontvanger deze betekenis ook op die manier interpreteert
• Decoding-proces= wordt beïnvloed door de sociale, culturele en historische context vd
mediagebruiker
o Kijker/luisteraar/lezer leeft binnen een bepaalde (sub)cultuur, deze context, samen met
de geografische en historische dimensies hebben invloed op hoe teksten w ontcijferd
EX: hoe encoding en decoding gelinkt is aan 2 verschillende manieren van kijken + polysemie
4
LES 1: INLEIDING
OVERZICHT ANALYSEMETHODEN
1) Sociale Semiotiek: analyse van hoe tekens (woorden, beelden, symbolen) betekenis krijgen
binnen een sociale en culturele context
o Betekenis en betekenisgeving: beeldvorming rond tekens en reclame, multimodale
aspect
2) Tekstuele analyse: kritisch ontleden hoe de werkelijkheid geconstrueerd wordt door teksten
o Hoe werkelijkheid wordt geconstrueerd door teksten
o Ideologie: kritische marxistische visie
o Wie maakt media, verschillen in macht, welke belangen behartigd worden
o Analyse met minste regels, vanuit jou als onderzoeker zelf, metatekst → dus je kan geen
tekstuele analyse doen over bv. een SL waarmee je niets te maken hebt
3) Argumentatieanalyse (bekijkt hoe standpunten worden onderbouwd en of redeneringen logisch
en overtuigend zijn) & Retorische analyse ( analyseert hoe taal wordt gebruikt om te overtuigen
of emoties op te roepen (stijlmiddelen, toon, strategieën)
o A: Kijken naar standpunten, hoe wordt argument opgebouwd
o R: Emotie die onder de argumenten ligt
4) Narratieve analyse: hoe kunnen we verhalen ontleden
5) Frameanalyse: identificeren van bundels betekenisvolle elementen die passen binnen één
denkkader
o Bundels van betekenisvolle elementen (islamofobie: terrorisme, vijandigheid als frame)
6) (Kritische) Discoursanalyse: bestudeert hoe taal macht, ideologie en sociale ongelijkheid
weerspiegelt of versterkt.
o Gelijkend aan tekstuele analyse, maar met regels
1. KDA: meer naar de inhoud kijken; Tekstuele analyse: vogelperspectief
o Hoe kan taal macht overbrengen, hoe wordt ongelijkheid gereproduceerd/weerspiegelt
7) Conversatieanalyse: welke patronen zitten er in gesprekken?
8) Discursieve psychologie: onderzoekt hoe mensen via taal hun identiteit, emoties en sociale
relaties vormgeven
o Hoe een persoon zichzelf weergeeft in tekst
9) Lexicale analyse: kijkt naar woordkeuze en woordpatronen om betekenisverschillen of
ideologische accenten te ontdekken.
o Woordkeuze/patronen → je kunt lexicale analyse gebruiken voor een frame-analyse als
je weet welke woorden je moet zoeken
10) Computationale onderzoeksmethode: trace data analyseren & patronen herkennen
o Grote hoeveelheden data
EXAMEN
• Examen: hoe zou je deze mediatekst benaderen? Hoe kijkt de persoon naar de mediatekst en aan
welke analysemethode kan je dat linken?
• Mensen/auteurs kennen, maar niet in detail kunnen uitleggen wat de theorieën zijn, maar vooral
kunnen toepassen aan welke mediatekst of analysemethode ze gelinkt zijn.
• Examenvragen blijven hetzelfde
• MKZ (paar open?)
1
,INHOUD VAN HET VAK
Op het eind van dit opleidingsonderdeel kan de student:
• Een overzicht geven van uiteenlopende sociale theorieën met daarin specifieke aandacht voor
hun visies op de werking van de media en hun theoretische grondslag voor verschillende
concrete analysemethodes van mediateksten.
• De verschillende aangereikte analysemethodes van mediateksten op hun eigen merites
beoordelen en kritisch onderling vergelijken
• Oordelen welk type analysemethode het meest geschikt is voor welke mediatekst en
beargumenteren waarom.
• Een rudimentaire analyse maken van om het even welke mediatekst, gebruikmakend van de
methoden die zijn aangereikt in de collegereeks
o Niet effectief iets gaan analyseren, weten wat er bestaat
HOUSEKEEPING
• Geen verplichte aanwezigheid
• Lesopname → bij vragen: mail of kom zeker langs in de pauze
• Cursusmateriaal: handboek en lessen kennen
DIT COLLEGE
• Opzet van de cursus en collegereeks
• Opzet handboek (een specifieke kwalitatieve analyse; definities concepten; kaderteksten met
voorbeeldstudies; korte bespreking methode; korte bespreking essentiële stappen en
procedures; leeslijst ter verdieping)
o HB volgt de lessen (telkens 1 hoofdstuk – soms opgesplitst)
o Altijd nieuwe auteurs: stuk context, theorie en toepassing
o Toepassingen die enkel in het HB staan ook kennen!
• Wat is tekstanalyse?
• Sociale theorieën en kijk op betekenis van media:
o Procestheorieën van communicatie
o Semiotiek
INTRODUCTIE
Mediateksten en –inhouden bieden waardevolle informatie over de samenleving als geheel
• Werpen licht op…
o Socio-culturele veranderingen, machtsverhoudingen en ongelijkheden
• Bieden bronmateriaal voor maatschappelijke fenomenen
Fairclough (1995): 4 redenen wrm het zinvol is mediateksten en communicatie-inhouden te onderzoeken
1) Teksten als vorm van sociale actie
a. Sociale acties hebben invloed op elkaar → niet alles is losstaand
2) Belangrijke empirische bronnen om inzicht te krijgen in de samenleving
a. Ook SL van vroeger
3) Teksten en inhouden als barometers van sociale processen
a. Hoe een tekst is opgesteld, toont hoe het gesteld is met de maatschappij
b. Superbowl: diversiteit en ideologie
4) Teksten en inhouden als ideologisch speelveld van macht en sociale controle
= Teksten en inhouden zijn sociale praktijken en dus nt louter de weerspiegeling ervan
KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE ANALYSE
2
, • Mediateksten als middel om maatschappelijke werkelijkheid te begrijpen
• ! Mediateksten kunnen niet los gezien worden van hun sociale en culturele context
o Geproduceerd binnen machtige instituties, zoals grote mediabedrijven → hebben op hun
beurt invloed op de heersende debatten id samenleving
• De kwantitatieve en kwalitatieve analytische benadering zijn niet noodzakelijk tegengesteld
o Mixed methods-benadering bij bv. het combineren v/e grootschalige inhoudsanalyse met
interviews of focusgroepen
o Frame analyse die bv. kwantitat en kwalitat benadering combineert
• Dit vak focust op kwalitatieve analyse: subtiele vormen van betekenisprocessen in acht nemen
OPZET CURSUS
1. TOONAANGEVENDE SOCIALE THEORIEËN MET ELK EEN ANDERE KIJK OP BETEKENIS VAN MEDIA
• Receptie-georiënteerde theorieën (betekenis verlenend publiek)
• Technologie gedetermineerde theorieën (bv. McLuhan)
• Kritische theorieën om media, economie en macht in de kapitalistische samenleving te
begrijpen: bv. Marxisme; media als dragers van ideologie, cultuur & macht in de samenleving:
Frankfurther Schule/Frankfurt School of Critical Theory
• Media & de publieke sfeer (Habermas): bezorgdheid over commercialisering, focus op
entertainment, verzwakking publieke sfeer
2. THEORETISCHE BENADERINGEN VAN ANALYSE VAN MEDIATEKSTEN (breed scala van
benaderingen)
• Kwantitatieve inhoudsanalyse (richt zich op het waarneembare; grote hoeveelheden materiaal;
beoogt generaliserende uitspraken, positivisme)
• Kwalitatieve inhoudsanalyse (geeft voorkeur aan detail, subtiele processen van betekenisgeving,
bv. vanuit constructivisme, interpretativisme, cultural studies)
o Semiotische analyse (Colleges 1 & 2)
o Kwalitatieve & kwantitatieve analyse (College 3)
o Argumentatieanalyse en retorische analyse (College 4)
o Narratieve analyse (College 5)
o Frame-analyse (College 6)
o (Kritische) Discoursanalyse (College 7)
o Mixed methods: lexicale analyse op basis van corpora; netwerkanalyse (College 8)
WAT IS EEN TEKST EN WAT IS EEN TEKSTANALYSE?
Teksten in Handboek
• Inleiding (College 1 & 2)
• Sociale semiotiek (H1) (College 1)
DEFINITIES
Een “tekst” is
= bredere betekenis en kan ook verwijzen naar een ander object waarvan we de betekenis en waarde
willen begrijpen, zoals een film, muziekvideo, afbeelding, graffiti, kledingstijl… Al deze teksten kunnen
dragers zijn van betekenissen, waarden en normen uitdrukken, overtuigingen overbrengen.
• Een georganiseerde verzameling woorden (doorgaans geschreven)
• Een literair product, bijv. gedicht
• Een georganiseerde verzameling tekens (woorden, klanken, beelden)
Je kunt tekst zien als louter “letters”, maar het geheel is ook een tekst (post, visuel, o/e platform)
Film, graffiti, krant, zelfs de keuzes voor grafische aspecten van vormgeving in een tekst, kleiding
→ boodschap/systeem van betekenisgeving
Tekstanalyse
• Verwijst naar manieren waarmee kan worden geanalyseerd hoe teksten mogelijk betekenissen
creëren, en wat die betekenissen zijn.
3
, • → kan op basis van één ‘tekst’ maar vereisen meestal een vergelijking om een gefundeerd
antwoord te kunnen geven
HB: Betrouwbaarheid van tekstanalyses bevat 2 dimensies: intra- en intercodeurbetrouwbaarheid
OMGAAN MET TEKSTEN
Twee manieren van kijken
• Teksten zijn reflecties van de wereld (kwantitatieve methode, d.w.z. media
als spiegel)
o Bv informatieve en journalistieke media
• Teksten zijn cultuurspecifieke en geïnterpreteerde constructies (kwalitatief,
d.w.z. media als creatie/'shaper’)
o Indruk werkelijkheid zijn eigenlijk constructies, en dus een representatie van de
werkelijkheid
o Afhankelijk van o.a. technische mogelijkheden van de zender, opvattingen van
mediamakers, conventies
o Bij encoding-decoding (Hall, 1980) valt dit onder ‘betekenisgeving’
Niet noodzakelijk tegengesteld! mediarepresentaties zijn selectieve creaties (owv conventies,
technische mogelijkheden zender, opvattingen mediamaker) die publiek
beïnvloeden.
Belangrijk: Tekst in context analyseren!
CONCRETE VRAGEN DIE MEN ZICH KAN STELLEN BIJ ELKE MEDIATEKST
• Wie heeft deze mediatekst gecreëerd? (encoding)
o Ideologie (les 2): niets is zomaar
• Welke creatieve technieken zijn er gebruikt om mijn aandacht te trekken?
• Hoe zouden verschillende mensen deze mediatekst verschillend begrijpen? (decoding, implied
audience)
o Implied audience= mediamakers hebben de kijker/lezer/luisteraar in gedachten voor en
tijdens het maken vd ‘tekst’
• Welke leefstijlen, waarden en gezichtspunten zijn gerepresenteerd of afwezig in deze
mediatekst? (ideologie)
• Waarom bestaat deze mediatekst?
Mediatekst best bekijken door lens ontvanger
We gaan de tekst bekijken vanuit de lens v/d ontvanger, waar bevinden we ons als sociaal
onderzoekers, waar komt de tekst terecht, hoe wordt die gedecodeerd
• Betekenissen ontstaan pas op het moment dat de ontvanger de mediatekst gebruikt
• Polysemie (Hall, 1980): de ontvanger kan op verschillende manieren omgaan met de boodschap
van de zender
o Dominante decodering (preferred reading): ontvanger accepteert de boodschap
o Onderhandelende decodering (negotiated reading) (Hall, 1980): accepteert deels de
boodschap → beïnvloedt door context/ervaring/normen/waarden
o Aberrante decodering (oppositional reading): ontvanger is niet akkoord met de
boodschap en verwerpt deze
HB
• Encoding-proces= de zender probeert d.m.v. bepaalde codes een specifieke betekenis te leggen
in de boodschap, in de hoop dat de ontvanger deze betekenis ook op die manier interpreteert
• Decoding-proces= wordt beïnvloed door de sociale, culturele en historische context vd
mediagebruiker
o Kijker/luisteraar/lezer leeft binnen een bepaalde (sub)cultuur, deze context, samen met
de geografische en historische dimensies hebben invloed op hoe teksten w ontcijferd
EX: hoe encoding en decoding gelinkt is aan 2 verschillende manieren van kijken + polysemie
4
