Recht
Hoofdstuk 1: recht en de overheid
1. Wat is recht?
Recht is een geheel van regelgevingen, overheidsstructuren en justitie. Je kunt ze niet los
van elkaar zien, ze zijn één geheel. Ook zijn er rechtsregels, instellingen die ‘recht’
maken en rechterlijke organisaties.
Recht heeft 3 essentiële kenmerken:
1. Gedragsregels en normen die orde brengen binnen in een samenleving
2. Opgelegd door de overheid
3. Dwingend karakter van recht
1.1 Gedragsregels en normen die orde brengen in een samenleving
Functie van recht is om ordening te brengen in de samenleving. Een geheel aan
rechtsregels dat een samenleving ordent wat wel en niet mag, hoe we ons als burgers
moeten gedragen, organiseren, staatsvorm van het land eruitziet, rol van de overheid…
Onderlinge afspraken. Deze vorm van ‘recht’ ook, eigen aan menselijk samenleven.
Afspraken die worden beschouwd als ‘recht’.
Koppeling ‘recht’ aan de ‘samenleving’:
Tijdsgebonden
Plaatsgebonden
Ideologisch gebonden: eigen aan politieke/religieuze stroming
Samenlevingen veranderen doorheen de tijd, dus ook het recht evolueert.
Dit evolutief karakter van recht zorgt voor maakbaarheid. Ten gepaste tijden inhoud
geven aan recht.
Aanpassingen van het recht gebeurt via instellingen om nieuwe rechtsregels te maken.
1.2 Opgelegd door de overheid
Om van recht te kunnen spreken moeten deze regels worden opgelegd door de overheid
die binnen een samenleving hiervoor bevoegd is.
Recht is geen doel op zich, maar een middel. Middel binnen een samenleving,
tijdsgeest, om zo zaken te ordenen door hierrond beleid te voeren.
Dus is recht plaatsgebonden, tijdsgebonden en ideologisch gebonden. Recht is
een afspiegeling van de maatschappelijke tendensen, het resultaat van verschillende
ideologische stromingen die onze maatschappij hebben beïnvloed of nog steeds invloed
op hebben.
Dit toont weer aan dat recht maakbaar is. Recht wordt gemaakt of bijgestuurd door de
personen die bevoegd zijn om recht te maken. Het is steeds een compromis van
ideologische en politieke opvattingen die op een bepaald moment overheersen.
Recht heeft te maken met de overheid, omdat deze het best geplaatst is om het belang
van de samenleving na te streven. Een democratische overheid is in staat om een
‘individueel belang’ te overstijgen en zo een ‘algemeen belang’ te worden. Bij een
democratisch overheid wordt verwacht dat men een ‘rechtvaardige ordening’ van de
samenleving realiseert. Recht en rechtvaardigheid wordt zo aan elkaar gekoppeld. Als er
vele mensen achter de overheid en hun beleid staan, wordt het ‘recht’ sneller
1
,‘rechtvaardig’. Recht en die overheid worden in de samenleving sterker. Maar
omgekeerd, als recht weinig in het vaandel wordt gedragen in de samenleving wordt
deze afgedwongen.
1.3 Dwingend karakter van recht
Het kan bestaan dat rechtsregels niet worden nageleefd, of enkel worden nageleefd als
het goed uitkomt, als eer geen ‘waakhond’ is. Dit kan leiden tot chaos. Dus zijn er
mechanismen die ervoor zorgen dat er ordening is in de samenleving dit zijn: de overheid
(politie, inspectiediensten…) en justitie (rechtbanken…) die kijken naar de correcte
toepassing van recht en het afdwingbaar is t.o.v. elkaar.
Afspraken, gedragsregel… kunnen worden afgedwongen bij een rechtbank, dit is recht.
2. Indeling van het recht
Recht is een complex gegeven.
De toenemende complexiteit van de samenleving wordt het recht steeds complexer en
gediversifieerder. Het komt er juridisering van de samenleving.
Verschillende manieren om recht in te delen:
2.1 Publiek recht en privaat recht
WAT wordt er geregeld:
Publiek recht: recht dat hoofdzakelijk te maken heeft met de overheid. Zoals
structuur, werking, financiën, alles wat strafbaar is…
Publiek recht regelt de verhouding tussen overheden onderling, ook tussen de overheid
en de burger.
Kenmerk: altijd dwingend recht
Privaat recht: recht tussen burgers en ondernemers.
QR CODE 1: Een overzicht van privaat en publiek recht
2.2 Internationaal recht en nationaal recht
WAAR het recht tot stand kwam:
Internationaal recht of grensoverschrijdend recht: recht tot stand kwam
buiten landsgrenzen, verhoudingen tussen landen regelt
Op 2 manieren tot stand komen:
1. Binnen een internationale organisatie (zoals VN) of internationale bijeenkomst
(zoals Klimmaattop)
2. Door landen onderling
Internationaal recht legt men vast in verdragen.
Suprationaal recht: of EU-recht, binnen de Europese Unie kan men beslissingen
nemen over de hoofden van lidstaten heen, zonder lidstaten eigen
beslissingsbevoegdheden hebben.
Nationaal recht: recht tot stand komt binnen eigen landsgrenzen, binnen één
land.
2.3 Strafbaar of niet strafbaar
AARD van wat er is gebeurd:
Strafrechtelijke handeling: er staat een straf op wat je gedaan hebt.
Burgerrechtelijke handeling: er staat geen straf op wat je gedaan hebt.
2
, Wanneer weet je of iets strafbaar is?
Het is strafbaar wanneer er is de regelgeving staat dat het strafbaar is, en als er een
sanctie aan vasthangt. Als het in de wet staat en welke straf erbij hoort.
Men vindt strafbare handelingen terug in het Strafwetboek, Wegcode, Sociaal
Strafwetboek…
De algemene term voor een strafbare handeling is een misdrijf.
Waarom is dit onderscheid tussen strafbare en niet-strafbare handelingen belangrijk?
Is een fundamenteel belang, omdat er op een andere manier wordt omgegaan met een
strafrechtelijk feit dan met een burgerrechtelijk feit.
Strafbare handeling:
Overheid betrokken
Voor een strafrechtbank komen
Kan de strafrechter jou een straf opleggen
Justitie is opgedeeld in twee delen: strafbaar of niet strafbaar
Hoe zit dat met toestemming en intentie?
Sommige handelingen als strafbaar gezien als er geen toestemming was van de
persoon die benadeeld wordt.
Bij strafbare handelingen doet de toestemming van het slachtoffer er vaak niet
toe.
Bij meeste strafbare handelingen speelt de intentie van de dader een rol. De
dader is hier zich van bewust. We spreken over opzettelijke misdrijven.
Maar ook handelingen per ongeluk, kunnen strafbaar worden gezien als een zware
fout. We spreken over onopzettelijke feiten.
Wat zijn tuchtsancties en administratieve sancties?
Het zijn géén strafsancties en behoren niet tot strafrecht.
Tuchtsancties: zijn sancties die worden opgelegd door ‘tuchtorgaan’.
Tuchtsancties zijn erop gericht om discipline binnen een groep te handhaven.
Als men in groep iets doet, worden er afspraken gemaakt. Deze worden vastgelegd in
een ‘reglement’ of ‘deontologie’. Men focust op de bescherming van groep, …
Als een handeling wél strafbaar is kan de dader niet alleen strafrechtelijk worden vervolg,
maar ook een strafsanctie en of tuchtsanctie worden opgelegd door een tuchtorgaan.
Administratieve sancties: sancties die worden opgelegd door ‘administratief
orgaan’.
Heel veel administratieve overheden die administratieve sancties kunnen opleggen.
Administratieve sancties zijn gericht op bepaalde regelgevingen te doen naleven.
Als een handeling wél strafbaar is, dader niet alleen strafrechtelijk vervolg maar ook
strafsanctie krijgen, ook administratieve sanctie krijgen.
3. Een democratische overheid
Recht wordt gebruikt om de samenleving te ordenen.
De overheid maakt dit recht.
Vragen:
Wat is een overheid?
Wat is een democratie?
Welke staatsvorm kent België?
3
Hoofdstuk 1: recht en de overheid
1. Wat is recht?
Recht is een geheel van regelgevingen, overheidsstructuren en justitie. Je kunt ze niet los
van elkaar zien, ze zijn één geheel. Ook zijn er rechtsregels, instellingen die ‘recht’
maken en rechterlijke organisaties.
Recht heeft 3 essentiële kenmerken:
1. Gedragsregels en normen die orde brengen binnen in een samenleving
2. Opgelegd door de overheid
3. Dwingend karakter van recht
1.1 Gedragsregels en normen die orde brengen in een samenleving
Functie van recht is om ordening te brengen in de samenleving. Een geheel aan
rechtsregels dat een samenleving ordent wat wel en niet mag, hoe we ons als burgers
moeten gedragen, organiseren, staatsvorm van het land eruitziet, rol van de overheid…
Onderlinge afspraken. Deze vorm van ‘recht’ ook, eigen aan menselijk samenleven.
Afspraken die worden beschouwd als ‘recht’.
Koppeling ‘recht’ aan de ‘samenleving’:
Tijdsgebonden
Plaatsgebonden
Ideologisch gebonden: eigen aan politieke/religieuze stroming
Samenlevingen veranderen doorheen de tijd, dus ook het recht evolueert.
Dit evolutief karakter van recht zorgt voor maakbaarheid. Ten gepaste tijden inhoud
geven aan recht.
Aanpassingen van het recht gebeurt via instellingen om nieuwe rechtsregels te maken.
1.2 Opgelegd door de overheid
Om van recht te kunnen spreken moeten deze regels worden opgelegd door de overheid
die binnen een samenleving hiervoor bevoegd is.
Recht is geen doel op zich, maar een middel. Middel binnen een samenleving,
tijdsgeest, om zo zaken te ordenen door hierrond beleid te voeren.
Dus is recht plaatsgebonden, tijdsgebonden en ideologisch gebonden. Recht is
een afspiegeling van de maatschappelijke tendensen, het resultaat van verschillende
ideologische stromingen die onze maatschappij hebben beïnvloed of nog steeds invloed
op hebben.
Dit toont weer aan dat recht maakbaar is. Recht wordt gemaakt of bijgestuurd door de
personen die bevoegd zijn om recht te maken. Het is steeds een compromis van
ideologische en politieke opvattingen die op een bepaald moment overheersen.
Recht heeft te maken met de overheid, omdat deze het best geplaatst is om het belang
van de samenleving na te streven. Een democratische overheid is in staat om een
‘individueel belang’ te overstijgen en zo een ‘algemeen belang’ te worden. Bij een
democratisch overheid wordt verwacht dat men een ‘rechtvaardige ordening’ van de
samenleving realiseert. Recht en rechtvaardigheid wordt zo aan elkaar gekoppeld. Als er
vele mensen achter de overheid en hun beleid staan, wordt het ‘recht’ sneller
1
,‘rechtvaardig’. Recht en die overheid worden in de samenleving sterker. Maar
omgekeerd, als recht weinig in het vaandel wordt gedragen in de samenleving wordt
deze afgedwongen.
1.3 Dwingend karakter van recht
Het kan bestaan dat rechtsregels niet worden nageleefd, of enkel worden nageleefd als
het goed uitkomt, als eer geen ‘waakhond’ is. Dit kan leiden tot chaos. Dus zijn er
mechanismen die ervoor zorgen dat er ordening is in de samenleving dit zijn: de overheid
(politie, inspectiediensten…) en justitie (rechtbanken…) die kijken naar de correcte
toepassing van recht en het afdwingbaar is t.o.v. elkaar.
Afspraken, gedragsregel… kunnen worden afgedwongen bij een rechtbank, dit is recht.
2. Indeling van het recht
Recht is een complex gegeven.
De toenemende complexiteit van de samenleving wordt het recht steeds complexer en
gediversifieerder. Het komt er juridisering van de samenleving.
Verschillende manieren om recht in te delen:
2.1 Publiek recht en privaat recht
WAT wordt er geregeld:
Publiek recht: recht dat hoofdzakelijk te maken heeft met de overheid. Zoals
structuur, werking, financiën, alles wat strafbaar is…
Publiek recht regelt de verhouding tussen overheden onderling, ook tussen de overheid
en de burger.
Kenmerk: altijd dwingend recht
Privaat recht: recht tussen burgers en ondernemers.
QR CODE 1: Een overzicht van privaat en publiek recht
2.2 Internationaal recht en nationaal recht
WAAR het recht tot stand kwam:
Internationaal recht of grensoverschrijdend recht: recht tot stand kwam
buiten landsgrenzen, verhoudingen tussen landen regelt
Op 2 manieren tot stand komen:
1. Binnen een internationale organisatie (zoals VN) of internationale bijeenkomst
(zoals Klimmaattop)
2. Door landen onderling
Internationaal recht legt men vast in verdragen.
Suprationaal recht: of EU-recht, binnen de Europese Unie kan men beslissingen
nemen over de hoofden van lidstaten heen, zonder lidstaten eigen
beslissingsbevoegdheden hebben.
Nationaal recht: recht tot stand komt binnen eigen landsgrenzen, binnen één
land.
2.3 Strafbaar of niet strafbaar
AARD van wat er is gebeurd:
Strafrechtelijke handeling: er staat een straf op wat je gedaan hebt.
Burgerrechtelijke handeling: er staat geen straf op wat je gedaan hebt.
2
, Wanneer weet je of iets strafbaar is?
Het is strafbaar wanneer er is de regelgeving staat dat het strafbaar is, en als er een
sanctie aan vasthangt. Als het in de wet staat en welke straf erbij hoort.
Men vindt strafbare handelingen terug in het Strafwetboek, Wegcode, Sociaal
Strafwetboek…
De algemene term voor een strafbare handeling is een misdrijf.
Waarom is dit onderscheid tussen strafbare en niet-strafbare handelingen belangrijk?
Is een fundamenteel belang, omdat er op een andere manier wordt omgegaan met een
strafrechtelijk feit dan met een burgerrechtelijk feit.
Strafbare handeling:
Overheid betrokken
Voor een strafrechtbank komen
Kan de strafrechter jou een straf opleggen
Justitie is opgedeeld in twee delen: strafbaar of niet strafbaar
Hoe zit dat met toestemming en intentie?
Sommige handelingen als strafbaar gezien als er geen toestemming was van de
persoon die benadeeld wordt.
Bij strafbare handelingen doet de toestemming van het slachtoffer er vaak niet
toe.
Bij meeste strafbare handelingen speelt de intentie van de dader een rol. De
dader is hier zich van bewust. We spreken over opzettelijke misdrijven.
Maar ook handelingen per ongeluk, kunnen strafbaar worden gezien als een zware
fout. We spreken over onopzettelijke feiten.
Wat zijn tuchtsancties en administratieve sancties?
Het zijn géén strafsancties en behoren niet tot strafrecht.
Tuchtsancties: zijn sancties die worden opgelegd door ‘tuchtorgaan’.
Tuchtsancties zijn erop gericht om discipline binnen een groep te handhaven.
Als men in groep iets doet, worden er afspraken gemaakt. Deze worden vastgelegd in
een ‘reglement’ of ‘deontologie’. Men focust op de bescherming van groep, …
Als een handeling wél strafbaar is kan de dader niet alleen strafrechtelijk worden vervolg,
maar ook een strafsanctie en of tuchtsanctie worden opgelegd door een tuchtorgaan.
Administratieve sancties: sancties die worden opgelegd door ‘administratief
orgaan’.
Heel veel administratieve overheden die administratieve sancties kunnen opleggen.
Administratieve sancties zijn gericht op bepaalde regelgevingen te doen naleven.
Als een handeling wél strafbaar is, dader niet alleen strafrechtelijk vervolg maar ook
strafsanctie krijgen, ook administratieve sanctie krijgen.
3. Een democratische overheid
Recht wordt gebruikt om de samenleving te ordenen.
De overheid maakt dit recht.
Vragen:
Wat is een overheid?
Wat is een democratie?
Welke staatsvorm kent België?
3
