de orthopedagogische
hulpverling: grondslagen
PROF GRIETENS, BAEYENS, VANDESANDE, GEERAERT
Nora Meynen
KU LEUVEN | 2025-2026
,1
,Inhoudsopgave
Les 1: Introductiecollege (23/09/2025) ..........................................................................................12
1. Introductie ................................................................................................................................. 12
1. Inhoudsopgave – deel 1 ........................................................................................................... 12
2. Voorstelling van het OPO ............................................................................................................. 12
2.1 Opbouw van het opleidingsonderdeel .................................................................................... 12
2.2 Doelstellingen van het opleidingsonderdeel ........................................................................... 12
2.3 Lesmateriaal (deel 1) ............................................................................................................. 13
2.4 Lesmateriaal (deel 2) ............................................................................................................. 13
2.5 Hoe de lessen volgen? ........................................................................................................... 13
2.6 Evaluatie .............................................................................................................................. 14
3. Terminologie .............................................................................................................................. 15
3.1 Diagnostiek… ....................................................................................................................... 15
3.2 …En aanverwanten ............................................................................................................... 15
3.3 Interventies… ....................................................................................................................... 16
3.4 …En aanverwanten ............................................................................................................... 16
3. Modellen in diagnostiek en interventies: Diagnostische besluitvorming .......................................... 17
3.1 Programma........................................................................................................................... 17
3.2 Opbouw van het opleidingsonderdeel .................................................................................... 18
3.3 Opwarmer: hebben we diagnostische modellen nodig? ........................................................... 18
3.4 Vooruitblik: ook je visie kleurt je handelen! ............................................................................. 18
4. Waarom modellen? Vanuit welke principes? ................................................................................ 19
4.1 Waarom hebben we methodische/ procesmodellen nodig? ..................................................... 19
4.2 Vijf centrale orthopedagogische principes .............................................................................. 19
5. Enkele methodische diagnostische modellen (géén exhaustieve lijst) ............................................ 19
5.1 Diagnostiek … ....................................................................................................................... 21
5.2 Wat is diagnostiek? ............................................................................................................... 21
5.3 Diagnostische cyclus ............................................................................................................ 21
6. Zelfstudie ................................................................................................................................... 25
6.1 Basisliteratuur - aan de slag! ☺ .............................................................................................. 25
6.2 Bijkomende verplichte literatuur ............................................................................................ 25
6.3 Bijkomende suggesties (niet verplicht) ................................................................................... 26
6.4 Opdracht .............................................................................................................................. 26
Les 2: Onderkennende diagnostiek (25/09/2025) ...........................................................................27
1. Programma ................................................................................................................................ 27
1.1 Situering in het vak ................................................................................................................ 27
2. Diagnostische cyclus .................................................................................................................. 27
3. Onderkennende diagnostiek…..................................................................................................... 27
3.1… in de fase van de probleemanalyse ...................................................................................... 28
4. Diagnostiek vs. Classificatie ........................................................................................................ 28
5. Categoriale vs. dimensionale classificatie .................................................................................... 29
5.1 Gelijkenissen ........................................................................................................................ 30
5.2 Verschillen ........................................................................................................................... 30
5.3 Een casus ............................................................................................................................. 30
5.4 Spanningsveld ...................................................................................................................... 30
5.5 Recente ontwikkelingen vanuit dimensioneel gedachtengoed ................................................. 31
6. Illustratie: Classificatie met DSM-5 .............................................................................................. 31
6.1 Onderscheid classificatiesystemen ....................................................................................... 31
2
, 6.2 Kritische noten ..................................................................................................................... 32
6.3 DSM-5 Structuur ................................................................................................................... 32
7. Illustratie: Voorbeelden uit DSM-5 ............................................................................................... 34
7.1 Andere classificatiesystemen ................................................................................................ 35
8. Casusvoorbeelden ..................................................................................................................... 36
8.1 Voorbeeld 1 .......................................................................................................................... 36
8.2 Voorbeeld 2 .......................................................................................................................... 38
9. Diagnostiek ................................................................................................................................ 39
Les 3: Verklarende diagnostiek (01/10/2025) .................................................................................40
1. Programma ................................................................................................................................ 40
1.1 Verplichte literatuur .............................................................................................................. 40
1.2 Situering in het vak ................................................................................................................ 40
2. Belang en kenmerken van verklaringsanalyse ............................................................................... 41
2.1 Belang van verklaringsanalyse ............................................................................................... 41
2.2 Kern van verklaringsanalyse ................................................................................................... 41
2.3 Hoe bouw je een verklaringsanalyse op? ................................................................................ 41
2.4 Mogelijke fouten, o.a.: ........................................................................................................... 41
2.5 Stappen verklaringsanalyse ................................................................................................... 41
3. Nood aan inhoudelijke modellen ................................................................................................. 48
3.1 Inhoudelijk model: universele noden model ........................................................................... 48
3.2 Inhoudelijk model: Ontwikkeling in context ............................................................................. 49
3.3 Ontwikkeling in context ......................................................................................................... 49
4. Casusvoorbeelden ..................................................................................................................... 50
4.1 Voorbeeld 1 .......................................................................................................................... 50
4.2 Voorbeeld 2 .......................................................................................................................... 52
Les 4: Verklarende diagnostiek: kijken naar moeilijk gedrag vanuit een traumabril (02/10/2025) ......54
1. Stress en spanning in gezinnen .................................................................................................... 54
1.1 Spanning en stress in gezinnen .............................................................................................. 54
2. Werking van het brein.................................................................................................................. 56
2.1 Window of tolerance ............................................................................................................. 57
2.2 Belang van kalm brein ........................................................................................................... 58
2.3 Belang van co-regulatie ......................................................................................................... 58
3. Het begrip trauma ....................................................................................................................... 58
4. Traumasymptomen..................................................................................................................... 60
..................................................................................................................................................... 61
4.1 Mogelijke reacties bij baby’s/peuters/kleuters ........................................................................ 61
4.2 Mogelijke reacties bij lagereschoolkinderen............................................................................ 61
4.3 Mogelijke reacties bij pubers/adolescenten ............................................................................ 61
5. Traumaverwerking ...................................................................................................................... 62
5.1 Het ‘verwerken’ van een trauma ............................................................................................. 62
5.2 Fundamenten voor goede traumatherapie .............................................................................. 62
5.3 Twee types traumatische gebeurtenissen ............................................................................... 62
6. Gevolgen van vroegkinderlijk trauma (complex trauma)................................................................. 62
6.1 Begrip complex trauma ......................................................................................................... 62
6.2 Gevolgen voor de ontwikkeling ............................................................................................... 63
6.3 Ernstige gevolgen op alle ontwikkelingsgebieden .................................................................... 64
7. Traumasensitieve zorg ................................................................................................................ 64
7.1 Traumasensitief opvoeden .................................................................................................... 65
3