Hedendaagse spanningen in een historisch perspectief
Parate Kennis
• 0 = Jezus geboren
• 313 = Edict van Milaan, Constantijn een einde aan de christenvervolgingen.
• 476 = Val W.R.R.
• 1302 = Guldensporenslag
• 1450 = Boekdrukkunst / val O.R.R.
• 1492 = Ontdekking Amerika Colombus
• 1500 = Keizer Karel V geboorte
• 1517 = Maarten Luther, protestantisme
• 1566 = Beeldenstorm
• 1648 = Einde 80 jarige oorlog
• 1650 = Rene Descartes
• 1789 = Franse Revolutie
• 1815 = Slag bij Waterloo, Napoleon verbannen
• 1848 = revolutie van 1848, proletariers in opstand, Communistisch manifest wordt
gepubliceerd
• 1890 = Begin Fin de Siècle
• 1914 = Begin WO1
• 1919 = Verdrag van Versailles
• 1933 = Hitler aan de macht
• 1939 = Begin WO2
• 1945 = Einde WO2
• 1958 = Expo '58; Mao's grote sprong voorwaarts
• 1968/9 = Apollo programma
• 1972 = Begin crisis (Munich)
• 1989 = Val Berlijnse muur
• 2001 = 9/1
Inleiding: het verhaal of de verteller?
A-vragen
11 september 2001 Terroristische aanslagen in de VS, vooral op het World Trade Center
en Pentagon; aanleiding voor wereldwijde veiligheidsmaatregelen
en inspiratie voor opleidingen Maatschappelijke Veiligheid.
Abortuswet Belgische wetgeving die vastlegt onder welke voorwaarden een
zwangerschap mag worden afgebroken; belangrijk voor het welzijn
en de veiligheid van vrouwen. Koning Boudewijn weigerde de wet te
ondertekenen en werd daarom in 1990 tijdelijk onbekwaam
verklaard.
Albert 1 1873-1934
Albert I was koning van België tijdens de Eerste Wereldoorlog. Hij
werd een symbool van verzet en moreel leiderschap.
Amerikaanse burgeroorlog Oorlog tussen Noord- en Zuidstaten over slavernij en staatsmacht.
Versnelde militaire en industriële evoluties (o.a. machinegeweer).
,Anuna De Wever Belgische klimaatactiviste die in 2019 bekend werd als boegbeeld
van de klimaatmarsen. Ze zette klimaatverandering en de
verantwoordelijkheid van politiek en samenleving centraal in het
debat over toekomstig welzijn en veiligheid.
De lens-bril 700 jaar geleden
Kennis verzamelen, het lezen en observeren is niet langer het
privilege van jonge mensen. Eén van de eerste brillen is te zien op
een schilderij van Jan van Eyck, de Madonna met kanunnik Joris
van der Paele.
Boudewijn Koning der Belgen (1951–1993). Weigerde abortuswet te
ondertekenen → tijdelijke onbekwaamverklaring.
Burgerwacht Burgerlijke militie (vanaf 1830) om orde en veiligheid te handhaven.
Voorloper van georganiseerde veiligheidsstructuren zoals politie.
Charles Darwin Britse natuurwetenschapper die de evolutietheorie ontwikkelde.
Hij stelde dat soorten, waaronder de mens, zich door natuurlijke
selectie geleidelijk aanpassen en veranderen, wat het denken over
mens, tijd en ontwikkeling fundamenteel veranderde.
Charlotte Corday Charlotte Corday vermoordde de revolutionair Jean-Paul Marat.
Haar daad toont hoe politieke overtuigingen tot geweld kunnen
leiden.
Collaboratie Collaboratie betekent samenwerken met de vijand tijdens een
bezetting, zoals in WOII. In België leidde dit tot zware
maatschappelijke conflicten.
Delphine Boël Delphine Boël is de dochter van koning Albert II. Haar erkenning
bracht discussies over waarheid en verantwoordelijkheid in de
monarchie.
Gabrielle Petit Gabrielle Petit was een Belgische spionne in WOI. Ze werd
geëxecuteerd en groeide uit tot een nationale heldin.
Jean-Paul Marat Jean-Paul Marat was een radicale leider en journalist tijdens de
Franse Revolutie. Hij werd in 1793 vermoord door Charlotte
Corday, wat een bekend voorbeeld is van politiek geweld in
revolutionaire tijden.
Jozef Stalin Stalin was de leider van de Sovjet-Unie. Zijn regime stond bekend
om terreur en strenge staatscontrole.
Klimaatmars Een klimaatmars is een protestactie tegen klimaatverandering. Ze
toont dat veiligheid ook ecologisch en toekomstgericht is.
Koning Filip 1960-…
Huidige koning van België; vertegenwoordigt het land nationaal en
internationaal en sprak zich meerdere keren uit over het belang van
de klimaatmarsen en de bezorgdheden van jongeren rond klimaat
en duurzaamheid.
Koude Oorlog De Koude Oorlog was een spanningsperiode tussen de VS en de
Sovjet-Unie. Ze werd gekenmerkt door nucleaire dreiging en
ideologische strijd.
Leopold 1 Leopold I was de eerste koning der Belgen. Hij hielp bij de
stabilisatie van de jonge Belgische staat.
Leopold 2 Leopold II was koning van België en eigenaar van Congo Vrijstaat.
Zijn bewind ging gepaard met zware mensenrechtenschendingen.
Leopold 3 1901-1983
Koning van België tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hij bleef in
België na de capitulatie in 1940 en werkte samen met de Duitse
, bezetter. Dat werd gezien als collaboratie, wat na de oorlog leidde
tot zware kritiek en de Koningskwestie.
Machinegeweer sinds 1862
Krijgsheren moeten wennen aan dit nieuwe wapen. Tot en met de
Eerste Wereldoorlog zullen stormlopen duidelijk maken, niet meer
van de tijd te zijn. Sir Douglas Haig zal er de spotnaam 'de slachter
van de Somme' aan danken.
Marilyn Monroe Marilyn Monroe was een wereldberoemde filmactrice. Ze werd een
symbool van massamedia en kwetsbaarheid.
Musket Het musket is een vroeg vuurwapen. Het veranderde de manier van
oorlog voeren.
Paradigma Een paradigma is een algemeen denkkader binnen een
samenleving of wetenschap. Bij een paradigmawissel verandert de
manier van denken.
Pijl en boog 35.000 jaar geleden
Eerst een jachtwapen, later gebruikt in gevechten. In de prehistorie
wereldwijd aanwezig behalve in Australië. In Egypte, Griekenland
en Rome belangrijk voor strijd in grote groepen. Griekse goden en
helden, zoals Apollo en Odysseus, worden vaak met boog
afgebeeld als symbool van aanzien.
Primaire bron Een oorspronkelijke, directe bron uit de tijd zelf (bv. dagboek, brief,
foto, getuigenis, officieel document).
Prins Karel 1903-1983
Was regent ad interim van België (1944–1950) terwijl Leopold III
niet kon terugkeren. Hij nam tijdelijk de koninklijke taken op zich
tot de troonsafstand van Leopold III.
Rob de Nijs Rob de Nijs was een Nederlandse zanger en acteur. Hij maakte
deel uit van de naoorlogse populaire cultuur.
Sam Cooke Sam Cooke was een Amerikaanse zanger en burgerrechtenactivist.
Zijn muziek droeg bij aan sociale bewustwording.
Het schrift 5.000 jaar geleden
Door het schrift kan kennis aan het nageslacht worden
doorgegeven zonder volledig op geheugen te vertrouwen.
Geschiedenis ontstaat. Oude schriftloze culturen bestuderen
archeologen; huidige schriftloze culturen bestuderen
antropologen.
Satteliet sinds 1957
Satellietcommunicatie en spionage. Satellietcamera's kunnen
vanaf de jaren zeventig inzoomen tot op een klinknagel.
Secundaire bron Een bron die het verleden achteraf bestudeert en interpreteert op
basis van primaire bronnen (bv. geschiedenisboek, artikel,
documentaire).
Sherlock Holmes eind 19de eeuw
Arthur Conan Doyle is niet de grondlegger van het genre
moordmysteries, Edgar Allan Poe is hem voor. Veel fictieve
detectives imiteren Holmes' logische methoden waarbij hij vanuit
het kleine, het grote verhaal destilleert: Agatha Christie deed het
met Hercule Poirot, er zijn Columbo, Dick Tracy, Batman...
Vuurdomesticatie 1,5 miljoen jaar tot 400.000 jaar geleden
Door het beheersen van vuur onderscheidt de mens zich van
dieren. Prometheus gaf het vuur aan de mens, wat techniek,
, vooruitdenken en respect leerde. Zeus straft hem, maar Herakles
bevrijdt hem.
• Voorwaarden: rechtop lopen en planning voor brandstof.
• Gevolgen: vuur is sociaal, militair, economisch en cultureel
en stimuleert leren.
Het wiel 5.500 jaar geleden
Het wiel laat toe om voorwerpen en mensen te verplaatsen en is
net als pijl en boog een uitvinding. Vuur en elektriciteit zijn geen
uitvindingen maar ontdekkingen.
B-vragen
Leg uit: Wat is veiligheid? Wat betekent veiligheid voor mezelf (micro), voor mijn omgeving
(meso), de wereld (macro)? Leg uit wat bedoeld wordt met deze niveau’s?
Veiligheid is de mate waarin mensen beschermd zijn tegen bedreigingen die hun lichamelijk,
psychisch of sociaal welzijn kunnen schaden. Het gaat niet alleen om het afwezig zijn van
gevaar, maar ook om het gevoel van veiligheid.
• Micro-niveau (ik): veiligheid voor mezelf, zoals je lichamelijk veilig voelen, mentale rust
hebben, geen angst ervaren en jezelf kunnen zijn.
• Meso-niveau (omgeving): veiligheid binnen mijn directe omgeving, zoals gezin, school,
buurt of organisatie (bv. veilige school, sociale controle).
• Macro-niveau (wereld/samenleving): veiligheid op nationaal en internationaal niveau,
zoals vrede, terrorismebestrijding, pandemieën en klimaatveiligheid.
Deze niveaus beïnvloeden elkaar: onveiligheid op macro-niveau kan doorwerken tot het micro-
niveau.
Onveiligheid kan een taboe zijn. Ken je voorbeelden?
Onveiligheid is soms een taboe omdat mensen zich schamen, bang zijn of geen vertrouwen
hebben in hulpverlening. Voorbeelden zijn huiselijk geweld, seksueel misbruik, mentale
problemen, armoede of onveiligheid door discriminatie. Door het taboe blijven problemen vaak
verborgen en wordt hulp te laat of niet gezocht.
Waarom mag onderzoek naar het verleden zich niet beperken tot het verzamelen van feiten
uit een lang vervlogen tijd?
Onderzoek naar het verleden mag zich niet beperken tot het verzamelen van feiten, omdat feiten
altijd geïnterpreteerd worden binnen een bepaalde context. Door ook aandacht te hebben voor
verhalen, perspectieven en gevolgen, begrijpen we hoe het verleden het huidige veiligheids- en
welzijnsdenken beïnvloedt. Geschiedenis helpt ons lessen te trekken voor het heden en de
toekomst.
Hoe ziet de inhoudstafel van de cursus er uit?
De cursus behandelt:
Parate Kennis
• 0 = Jezus geboren
• 313 = Edict van Milaan, Constantijn een einde aan de christenvervolgingen.
• 476 = Val W.R.R.
• 1302 = Guldensporenslag
• 1450 = Boekdrukkunst / val O.R.R.
• 1492 = Ontdekking Amerika Colombus
• 1500 = Keizer Karel V geboorte
• 1517 = Maarten Luther, protestantisme
• 1566 = Beeldenstorm
• 1648 = Einde 80 jarige oorlog
• 1650 = Rene Descartes
• 1789 = Franse Revolutie
• 1815 = Slag bij Waterloo, Napoleon verbannen
• 1848 = revolutie van 1848, proletariers in opstand, Communistisch manifest wordt
gepubliceerd
• 1890 = Begin Fin de Siècle
• 1914 = Begin WO1
• 1919 = Verdrag van Versailles
• 1933 = Hitler aan de macht
• 1939 = Begin WO2
• 1945 = Einde WO2
• 1958 = Expo '58; Mao's grote sprong voorwaarts
• 1968/9 = Apollo programma
• 1972 = Begin crisis (Munich)
• 1989 = Val Berlijnse muur
• 2001 = 9/1
Inleiding: het verhaal of de verteller?
A-vragen
11 september 2001 Terroristische aanslagen in de VS, vooral op het World Trade Center
en Pentagon; aanleiding voor wereldwijde veiligheidsmaatregelen
en inspiratie voor opleidingen Maatschappelijke Veiligheid.
Abortuswet Belgische wetgeving die vastlegt onder welke voorwaarden een
zwangerschap mag worden afgebroken; belangrijk voor het welzijn
en de veiligheid van vrouwen. Koning Boudewijn weigerde de wet te
ondertekenen en werd daarom in 1990 tijdelijk onbekwaam
verklaard.
Albert 1 1873-1934
Albert I was koning van België tijdens de Eerste Wereldoorlog. Hij
werd een symbool van verzet en moreel leiderschap.
Amerikaanse burgeroorlog Oorlog tussen Noord- en Zuidstaten over slavernij en staatsmacht.
Versnelde militaire en industriële evoluties (o.a. machinegeweer).
,Anuna De Wever Belgische klimaatactiviste die in 2019 bekend werd als boegbeeld
van de klimaatmarsen. Ze zette klimaatverandering en de
verantwoordelijkheid van politiek en samenleving centraal in het
debat over toekomstig welzijn en veiligheid.
De lens-bril 700 jaar geleden
Kennis verzamelen, het lezen en observeren is niet langer het
privilege van jonge mensen. Eén van de eerste brillen is te zien op
een schilderij van Jan van Eyck, de Madonna met kanunnik Joris
van der Paele.
Boudewijn Koning der Belgen (1951–1993). Weigerde abortuswet te
ondertekenen → tijdelijke onbekwaamverklaring.
Burgerwacht Burgerlijke militie (vanaf 1830) om orde en veiligheid te handhaven.
Voorloper van georganiseerde veiligheidsstructuren zoals politie.
Charles Darwin Britse natuurwetenschapper die de evolutietheorie ontwikkelde.
Hij stelde dat soorten, waaronder de mens, zich door natuurlijke
selectie geleidelijk aanpassen en veranderen, wat het denken over
mens, tijd en ontwikkeling fundamenteel veranderde.
Charlotte Corday Charlotte Corday vermoordde de revolutionair Jean-Paul Marat.
Haar daad toont hoe politieke overtuigingen tot geweld kunnen
leiden.
Collaboratie Collaboratie betekent samenwerken met de vijand tijdens een
bezetting, zoals in WOII. In België leidde dit tot zware
maatschappelijke conflicten.
Delphine Boël Delphine Boël is de dochter van koning Albert II. Haar erkenning
bracht discussies over waarheid en verantwoordelijkheid in de
monarchie.
Gabrielle Petit Gabrielle Petit was een Belgische spionne in WOI. Ze werd
geëxecuteerd en groeide uit tot een nationale heldin.
Jean-Paul Marat Jean-Paul Marat was een radicale leider en journalist tijdens de
Franse Revolutie. Hij werd in 1793 vermoord door Charlotte
Corday, wat een bekend voorbeeld is van politiek geweld in
revolutionaire tijden.
Jozef Stalin Stalin was de leider van de Sovjet-Unie. Zijn regime stond bekend
om terreur en strenge staatscontrole.
Klimaatmars Een klimaatmars is een protestactie tegen klimaatverandering. Ze
toont dat veiligheid ook ecologisch en toekomstgericht is.
Koning Filip 1960-…
Huidige koning van België; vertegenwoordigt het land nationaal en
internationaal en sprak zich meerdere keren uit over het belang van
de klimaatmarsen en de bezorgdheden van jongeren rond klimaat
en duurzaamheid.
Koude Oorlog De Koude Oorlog was een spanningsperiode tussen de VS en de
Sovjet-Unie. Ze werd gekenmerkt door nucleaire dreiging en
ideologische strijd.
Leopold 1 Leopold I was de eerste koning der Belgen. Hij hielp bij de
stabilisatie van de jonge Belgische staat.
Leopold 2 Leopold II was koning van België en eigenaar van Congo Vrijstaat.
Zijn bewind ging gepaard met zware mensenrechtenschendingen.
Leopold 3 1901-1983
Koning van België tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hij bleef in
België na de capitulatie in 1940 en werkte samen met de Duitse
, bezetter. Dat werd gezien als collaboratie, wat na de oorlog leidde
tot zware kritiek en de Koningskwestie.
Machinegeweer sinds 1862
Krijgsheren moeten wennen aan dit nieuwe wapen. Tot en met de
Eerste Wereldoorlog zullen stormlopen duidelijk maken, niet meer
van de tijd te zijn. Sir Douglas Haig zal er de spotnaam 'de slachter
van de Somme' aan danken.
Marilyn Monroe Marilyn Monroe was een wereldberoemde filmactrice. Ze werd een
symbool van massamedia en kwetsbaarheid.
Musket Het musket is een vroeg vuurwapen. Het veranderde de manier van
oorlog voeren.
Paradigma Een paradigma is een algemeen denkkader binnen een
samenleving of wetenschap. Bij een paradigmawissel verandert de
manier van denken.
Pijl en boog 35.000 jaar geleden
Eerst een jachtwapen, later gebruikt in gevechten. In de prehistorie
wereldwijd aanwezig behalve in Australië. In Egypte, Griekenland
en Rome belangrijk voor strijd in grote groepen. Griekse goden en
helden, zoals Apollo en Odysseus, worden vaak met boog
afgebeeld als symbool van aanzien.
Primaire bron Een oorspronkelijke, directe bron uit de tijd zelf (bv. dagboek, brief,
foto, getuigenis, officieel document).
Prins Karel 1903-1983
Was regent ad interim van België (1944–1950) terwijl Leopold III
niet kon terugkeren. Hij nam tijdelijk de koninklijke taken op zich
tot de troonsafstand van Leopold III.
Rob de Nijs Rob de Nijs was een Nederlandse zanger en acteur. Hij maakte
deel uit van de naoorlogse populaire cultuur.
Sam Cooke Sam Cooke was een Amerikaanse zanger en burgerrechtenactivist.
Zijn muziek droeg bij aan sociale bewustwording.
Het schrift 5.000 jaar geleden
Door het schrift kan kennis aan het nageslacht worden
doorgegeven zonder volledig op geheugen te vertrouwen.
Geschiedenis ontstaat. Oude schriftloze culturen bestuderen
archeologen; huidige schriftloze culturen bestuderen
antropologen.
Satteliet sinds 1957
Satellietcommunicatie en spionage. Satellietcamera's kunnen
vanaf de jaren zeventig inzoomen tot op een klinknagel.
Secundaire bron Een bron die het verleden achteraf bestudeert en interpreteert op
basis van primaire bronnen (bv. geschiedenisboek, artikel,
documentaire).
Sherlock Holmes eind 19de eeuw
Arthur Conan Doyle is niet de grondlegger van het genre
moordmysteries, Edgar Allan Poe is hem voor. Veel fictieve
detectives imiteren Holmes' logische methoden waarbij hij vanuit
het kleine, het grote verhaal destilleert: Agatha Christie deed het
met Hercule Poirot, er zijn Columbo, Dick Tracy, Batman...
Vuurdomesticatie 1,5 miljoen jaar tot 400.000 jaar geleden
Door het beheersen van vuur onderscheidt de mens zich van
dieren. Prometheus gaf het vuur aan de mens, wat techniek,
, vooruitdenken en respect leerde. Zeus straft hem, maar Herakles
bevrijdt hem.
• Voorwaarden: rechtop lopen en planning voor brandstof.
• Gevolgen: vuur is sociaal, militair, economisch en cultureel
en stimuleert leren.
Het wiel 5.500 jaar geleden
Het wiel laat toe om voorwerpen en mensen te verplaatsen en is
net als pijl en boog een uitvinding. Vuur en elektriciteit zijn geen
uitvindingen maar ontdekkingen.
B-vragen
Leg uit: Wat is veiligheid? Wat betekent veiligheid voor mezelf (micro), voor mijn omgeving
(meso), de wereld (macro)? Leg uit wat bedoeld wordt met deze niveau’s?
Veiligheid is de mate waarin mensen beschermd zijn tegen bedreigingen die hun lichamelijk,
psychisch of sociaal welzijn kunnen schaden. Het gaat niet alleen om het afwezig zijn van
gevaar, maar ook om het gevoel van veiligheid.
• Micro-niveau (ik): veiligheid voor mezelf, zoals je lichamelijk veilig voelen, mentale rust
hebben, geen angst ervaren en jezelf kunnen zijn.
• Meso-niveau (omgeving): veiligheid binnen mijn directe omgeving, zoals gezin, school,
buurt of organisatie (bv. veilige school, sociale controle).
• Macro-niveau (wereld/samenleving): veiligheid op nationaal en internationaal niveau,
zoals vrede, terrorismebestrijding, pandemieën en klimaatveiligheid.
Deze niveaus beïnvloeden elkaar: onveiligheid op macro-niveau kan doorwerken tot het micro-
niveau.
Onveiligheid kan een taboe zijn. Ken je voorbeelden?
Onveiligheid is soms een taboe omdat mensen zich schamen, bang zijn of geen vertrouwen
hebben in hulpverlening. Voorbeelden zijn huiselijk geweld, seksueel misbruik, mentale
problemen, armoede of onveiligheid door discriminatie. Door het taboe blijven problemen vaak
verborgen en wordt hulp te laat of niet gezocht.
Waarom mag onderzoek naar het verleden zich niet beperken tot het verzamelen van feiten
uit een lang vervlogen tijd?
Onderzoek naar het verleden mag zich niet beperken tot het verzamelen van feiten, omdat feiten
altijd geïnterpreteerd worden binnen een bepaalde context. Door ook aandacht te hebben voor
verhalen, perspectieven en gevolgen, begrijpen we hoe het verleden het huidige veiligheids- en
welzijnsdenken beïnvloedt. Geschiedenis helpt ons lessen te trekken voor het heden en de
toekomst.
Hoe ziet de inhoudstafel van de cursus er uit?
De cursus behandelt:
