SKV2: ACTUELE ONTWIKKELINGEN EN INZICHTEN IN DE VERLOSKUNDE
HOOFDSTUK 1: INTRODUCTIE VAN HET VAK EN INLEIDING TOT DE
VROEDKUNDE
Terwijl wereldwijd duidelijk is dat vroedvrouwen een sleutelrol spelen in het
waarborgen van continuïteit en kwaliteit van zorg, blijft de organisatie van
vroedvrouwenzorg sterk afhankelijk van het nationale zorgsysteem.
In België neemt de vroedvrouw een unieke, maar complex ingebedde positie in:
tussen de eerste en tweede lijn, tussen zelfstandige en ziekenhuiscontext, en vaak
binnen een medisch-gedomineerde zorgstructuur.
Laten we daarom even inzoomen op hoe het Belgische systeem georganiseerd is,
en wat dat betekent voor de rol, autonomie en zichtbaarheid van de vroedvrouw.
WETTELIJK EN REGULATOIR KADER
De Belgische vroedvrouw is autonoom wettelijk erkend, met duidelijk afgebakende
bevoegdheden en voorschrijfregels
• Gecoördineerde wet van 10 mei 2015: algemene kaderwet voor de
zorgberoepen
• KB 1 februari 1991: uitoefening van de vroedvrouw (handelingen, autonomie,
permanente vorming 75u/5 jaar)
• KB 15 december 2013 (wijzingen 2016/2018): lijst geneesmiddelen die
vroedvrouwen autonoom mogen voorschrijven bij normaal traject
• FPD – pagina: 'vroedvrouwen': overzicht wettelijke basis en bevoegdheden
PROFESSIONEEL KADER EN COMPETENTIES
• ICM essentiële competenties (2019, update 2024) + ICM-standaarden voor
verloskundeonderwijs (2021)
• Federale raad van vroedvrouwen: beroepsprofiel en bekwaamheidsdomeinen
o 4 wettelijke beroepsdomeinen: Verloskunde; Neonatologie; Fertiliteit; en
Gynaecologie
o Binnen elk domein preventief – curatief – revaliderend – palliatief mogelijk
ICM benadrukt partnerschap, continuïteit, autonomie en respectvolle zorg; Belgische
regelgeving vertaalt dit nationaal.
Pagina 1 van 131
,Bekwaamheidsdomeinen
Beroepsdomein Preventieve zorg Curatieve zorg Revaliderende zorg Palliatieve zorg
Verloskunde - Preconceptie-advies - Opvolging bij - Herstelbegeleiding na - Begeleiding van
(levensstijl, voeding, zwangerschap (controle bevalling (bekkenbodem, gezinnen bij intra-uterien
foliumzuur)- Begeleiding bloeddruk, urine, groei)- wondzorg)- overlijden of
bij normale Begeleiding arbeid en Ondersteuning bij doodgeboorte-
zwangerschap- Educatie bevalling bij laag risico- psychologisch herstel Ondersteuning bij
rond arbeid, geboorte en Behandeling lichte (postpartum blues, perinatale rouw en
borstvoeding complicaties (bv. traumatische ervaring) verlieservaring
ijzertekort, lichte ruptuur)-
Ondersteuning bij
borstvoedingsproblemen
Neonatologie - Voorlichting over veilige - Observatie en opvolging - Begeleiding bij - Ondersteuning van
slaap, voeding en van pasgeborene- vertraagde groei of ouders bij verlies van een
vaccinaties- Screening op Behandeling lichte voedingsproblemen- pasgeborene of
neonatale icterus en neonatale problemen Stimulatie ontwikkeling en palliatieve zorg bij ernstig
metabole (navelverzorging, ouder-kindinteractie zieke baby
aandoeningen- voeding, gewicht)-
Bevordering hechting en Herkenning en
responsieve zorg doorverwijzing bij
complicaties
Pagina 2 van 131
,Fertiliteit - Preconceptiezorg: - Begeleiding bij - Begeleiding van - Ondersteuning bij
educatie over subfertiliteitstraject vrouwen of koppels na rouwverwerking na verlies
vruchtbaarheid, (emotionele fertiliteitsbehandelingen van ongeboren kind of
levensstijl, cycluskennis- ondersteuning, opvolging (lichamelijk en emotioneel mislukt fertiliteitstraject
Counseling anticonceptie cyclus)- Uitvoering van herstel)
en gezinsplanning bepaalde handelingen
binnen fertiliteitskliniek (bv.
monitoring ovulatie)
Gynaecologie - Educatie rond - Opvolging bij - Begeleiding bij herstel na - Begeleiding van
menstruatie, seksuele gynaecologische operaties (bv. vrouwen met
gezondheid en klachten (vaginale keizersnede, ongeneeslijke
menopauze- Preventie infectie, pijnklachten)- hysterectomie)- Seksuele aandoeningen in
van seksueel Wondzorg na revalidatie na trauma of samenwerking met
overdraagbare gynaecologische medische ingreep palliatieve teams
aandoeningen (SOA’s)- ingrepen- Ondersteuning (comfort, intimiteit,
Bevordering van bij anticonceptiegebruik psychologische steun)
gezondheid en
lichaamsbewustzijn
Pagina 3 van 131
, ORGANISATIE VAN 1E – 2E – 3E LIJN
• Eerstelijn: zelfstandige vroedvrouwen, geboortehuien, thuis: pre-/postnataal
• Tweedelijn: ziekenhuizen (gynaecoloog leidt; vroedvrouw uitvoerend/coachend)
• Derdelijn: UZ's, referentiecentra
Typische knelpunten: beperkte gedeelde EPD's, weinig formele
samenwerkingsakkoorden, financieringskloof voor vroedvrouwgeleide units
Contextcijfers: organisatie van de geboortezorg in België
98% van alle bevallingen vindt plaats in een ziekenhuis
• Vlaanderen (SPE, 2023); 99.2% intramuraal, 0.4% thuisbevallingen
• Brussel/Wallonië (CEpiP, 2023): >99% intramuraal
Extramurale geboortezorg blijft beperkt tot enkele vroedvrouwen praktijken en
pilootprojecten
De organisatie is sterk medisch georiënteerd --> beperkte autonomie voor de
vroedvrouw in de eerste lijn
KCE rapporten en perfomantie van het Belgische systeem
Het Federaal kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) heeft de Belgische
geboortezorg meermaals geëvalueerd binnen zijn Health System Performance
Assessment (HSPA) - rapporten en specifieke thematische studies
KCE-rapport 139C - 'lage risico's in België' (2015)
• Stelde vast dat België geen gestructureerde organisatie heeft voor laagrisico
bevallingen buiten de ziekenhuiscontext
• Concludeerde dat 'de huidige organisatie de autonomie van de vroedvrouw
beperkt en de zorgfragmentatie versterkt'
• Beval aan om vroedvrouwgeleide modellen te verkennen, vergleijkbaar met
Nederland en het VK, om kwaliteit, continuiteit en kostenefficiëntie te
verbeteren
Pagina 4 van 131
HOOFDSTUK 1: INTRODUCTIE VAN HET VAK EN INLEIDING TOT DE
VROEDKUNDE
Terwijl wereldwijd duidelijk is dat vroedvrouwen een sleutelrol spelen in het
waarborgen van continuïteit en kwaliteit van zorg, blijft de organisatie van
vroedvrouwenzorg sterk afhankelijk van het nationale zorgsysteem.
In België neemt de vroedvrouw een unieke, maar complex ingebedde positie in:
tussen de eerste en tweede lijn, tussen zelfstandige en ziekenhuiscontext, en vaak
binnen een medisch-gedomineerde zorgstructuur.
Laten we daarom even inzoomen op hoe het Belgische systeem georganiseerd is,
en wat dat betekent voor de rol, autonomie en zichtbaarheid van de vroedvrouw.
WETTELIJK EN REGULATOIR KADER
De Belgische vroedvrouw is autonoom wettelijk erkend, met duidelijk afgebakende
bevoegdheden en voorschrijfregels
• Gecoördineerde wet van 10 mei 2015: algemene kaderwet voor de
zorgberoepen
• KB 1 februari 1991: uitoefening van de vroedvrouw (handelingen, autonomie,
permanente vorming 75u/5 jaar)
• KB 15 december 2013 (wijzingen 2016/2018): lijst geneesmiddelen die
vroedvrouwen autonoom mogen voorschrijven bij normaal traject
• FPD – pagina: 'vroedvrouwen': overzicht wettelijke basis en bevoegdheden
PROFESSIONEEL KADER EN COMPETENTIES
• ICM essentiële competenties (2019, update 2024) + ICM-standaarden voor
verloskundeonderwijs (2021)
• Federale raad van vroedvrouwen: beroepsprofiel en bekwaamheidsdomeinen
o 4 wettelijke beroepsdomeinen: Verloskunde; Neonatologie; Fertiliteit; en
Gynaecologie
o Binnen elk domein preventief – curatief – revaliderend – palliatief mogelijk
ICM benadrukt partnerschap, continuïteit, autonomie en respectvolle zorg; Belgische
regelgeving vertaalt dit nationaal.
Pagina 1 van 131
,Bekwaamheidsdomeinen
Beroepsdomein Preventieve zorg Curatieve zorg Revaliderende zorg Palliatieve zorg
Verloskunde - Preconceptie-advies - Opvolging bij - Herstelbegeleiding na - Begeleiding van
(levensstijl, voeding, zwangerschap (controle bevalling (bekkenbodem, gezinnen bij intra-uterien
foliumzuur)- Begeleiding bloeddruk, urine, groei)- wondzorg)- overlijden of
bij normale Begeleiding arbeid en Ondersteuning bij doodgeboorte-
zwangerschap- Educatie bevalling bij laag risico- psychologisch herstel Ondersteuning bij
rond arbeid, geboorte en Behandeling lichte (postpartum blues, perinatale rouw en
borstvoeding complicaties (bv. traumatische ervaring) verlieservaring
ijzertekort, lichte ruptuur)-
Ondersteuning bij
borstvoedingsproblemen
Neonatologie - Voorlichting over veilige - Observatie en opvolging - Begeleiding bij - Ondersteuning van
slaap, voeding en van pasgeborene- vertraagde groei of ouders bij verlies van een
vaccinaties- Screening op Behandeling lichte voedingsproblemen- pasgeborene of
neonatale icterus en neonatale problemen Stimulatie ontwikkeling en palliatieve zorg bij ernstig
metabole (navelverzorging, ouder-kindinteractie zieke baby
aandoeningen- voeding, gewicht)-
Bevordering hechting en Herkenning en
responsieve zorg doorverwijzing bij
complicaties
Pagina 2 van 131
,Fertiliteit - Preconceptiezorg: - Begeleiding bij - Begeleiding van - Ondersteuning bij
educatie over subfertiliteitstraject vrouwen of koppels na rouwverwerking na verlies
vruchtbaarheid, (emotionele fertiliteitsbehandelingen van ongeboren kind of
levensstijl, cycluskennis- ondersteuning, opvolging (lichamelijk en emotioneel mislukt fertiliteitstraject
Counseling anticonceptie cyclus)- Uitvoering van herstel)
en gezinsplanning bepaalde handelingen
binnen fertiliteitskliniek (bv.
monitoring ovulatie)
Gynaecologie - Educatie rond - Opvolging bij - Begeleiding bij herstel na - Begeleiding van
menstruatie, seksuele gynaecologische operaties (bv. vrouwen met
gezondheid en klachten (vaginale keizersnede, ongeneeslijke
menopauze- Preventie infectie, pijnklachten)- hysterectomie)- Seksuele aandoeningen in
van seksueel Wondzorg na revalidatie na trauma of samenwerking met
overdraagbare gynaecologische medische ingreep palliatieve teams
aandoeningen (SOA’s)- ingrepen- Ondersteuning (comfort, intimiteit,
Bevordering van bij anticonceptiegebruik psychologische steun)
gezondheid en
lichaamsbewustzijn
Pagina 3 van 131
, ORGANISATIE VAN 1E – 2E – 3E LIJN
• Eerstelijn: zelfstandige vroedvrouwen, geboortehuien, thuis: pre-/postnataal
• Tweedelijn: ziekenhuizen (gynaecoloog leidt; vroedvrouw uitvoerend/coachend)
• Derdelijn: UZ's, referentiecentra
Typische knelpunten: beperkte gedeelde EPD's, weinig formele
samenwerkingsakkoorden, financieringskloof voor vroedvrouwgeleide units
Contextcijfers: organisatie van de geboortezorg in België
98% van alle bevallingen vindt plaats in een ziekenhuis
• Vlaanderen (SPE, 2023); 99.2% intramuraal, 0.4% thuisbevallingen
• Brussel/Wallonië (CEpiP, 2023): >99% intramuraal
Extramurale geboortezorg blijft beperkt tot enkele vroedvrouwen praktijken en
pilootprojecten
De organisatie is sterk medisch georiënteerd --> beperkte autonomie voor de
vroedvrouw in de eerste lijn
KCE rapporten en perfomantie van het Belgische systeem
Het Federaal kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) heeft de Belgische
geboortezorg meermaals geëvalueerd binnen zijn Health System Performance
Assessment (HSPA) - rapporten en specifieke thematische studies
KCE-rapport 139C - 'lage risico's in België' (2015)
• Stelde vast dat België geen gestructureerde organisatie heeft voor laagrisico
bevallingen buiten de ziekenhuiscontext
• Concludeerde dat 'de huidige organisatie de autonomie van de vroedvrouw
beperkt en de zorgfragmentatie versterkt'
• Beval aan om vroedvrouwgeleide modellen te verkennen, vergleijkbaar met
Nederland en het VK, om kwaliteit, continuiteit en kostenefficiëntie te
verbeteren
Pagina 4 van 131
