Strafrecht
Deel 1: De misdrijven en de bestraffing in het algemeen
∞ Hoofdstuk 1: Belangrijke begrippen ∞
1. Wat is strafrecht?
Strafrecht:
Een poging tot omschrijving zou de volgende kunnen zijn:
- Strafrecht = een tak van het publiek recht dat het geheel van rechtsregels bevat
die bepalen welke gedragingen, onder welke voorwaarden en in welke
omstandigheden, tegenover welke personen misdrijven uitmaken, en dan
onderhevig zijn aan sancties en/of maatregelen.
o Het strafrecht = bepaalt ook waaruit de sancties of maatregelen kunnen
bestaan, welke publiekrechterlijke organen bevoegd zijn om deze sancties
en maatregelen op te leggen en op welke wijze dat moet gebeuren.
Constant onderheven aan wijzigingen, aanpassingen + evoluties, onmogelijk een
allesomvattende + sluitende definitie te geven.
1.1 Belangrijke elementen in deze definitie
Het strafrecht = publiek recht:
Overheid stelt bepaalde gedragingen strafbaar + bepaalt de sancties.
- Verschil met privaat recht = een strafzaak gaat niet over een conflict tussen 2 of
meer rechtsonderhorigen, maar is het de overheid die bij monde van het
Openbaar Ministerie een persoon ter verantwoording roept omdat hij de
normen in die in deze maatschappij gesteld zijn in het strafrecht overtreden
heeft.
o Slachtoffer = geen partij in het strafproces → maakt het burgerlijk luik
van de strafzaak uit, als de partij die schadevergoeding eist.
De eis van het slachtoffer = blijft privaatrechtelijk.
Welke gedragingen zijn strafbaar?
In het strafrecht gaat het om menselijke gedragingen:
- Enerzijds kan het gaan om een gedraging die op zich strafbaar gesteld werd:
o Een actieve gedraging of het nalate om een bepaalde gedraging te stellen.
- Anderzijds kan het ook gaan om een gedraging die op zich niet strafbaar is, maar
die strafbaar wordt door het ongewilde gevolg.
Maar het gaat altijd om gedragingen van mensen → dieren zijn niet strafbaar in ons
rechtsstelsel + hun gedragingen kunnen eerder uitzonderlijk een strafrechtelijk gevolg
hebben voor de mensen die erbij betrokken zijn.
, Niet enkel natuurlijke personen worden bedoeld in het strafrecht:
Onder gedragingen van mensen worden ook de gedragingen van rechtspersonen
begrepen.
- Sinds de wet van 1999 = kunnen rechtspersonen strafrechtelijk aansprakelijk
gesteld worden voor strafbare gedragingen die verband houden met de
verwezenlijking van hun maatschappelijk doel of die voor hun rekening
gepleegd werden (art. 5 Sw.).
Het betreft hier zowel publiek- als privaatrechtelijke rechtspersonen:
Hoewel enkele publieksrechtelijke rechtspersonen niet strafrechtelijk aansprakelijk
kunnen gesteld worden.
- Vallen wel onder de toepassing van strafwet:
o Maatschappen.
o Vennootschappen in oprichting.
Onder welke voorwaarden:
De wet bepaalt welke elementen aanwezig zijn opdat een bepaalde gedraging een
misdrijf zou uitmaken.
- Al de elementen die in de wet opgesomd staan moeten aanwezig zijn opdat er
van een misdrijf sprake kan zijn.
o Bv. valsheid in geschriften (art. 193 Sw.) = de wet stelt dat vaslsheid in
geschriften, in informatica of in telegrammen ENKEL strafbaar is als ze
gepleegd is met bedrieglijk opzet of met het oogmerk om te schaden.
In welke omstandigheden:
Verschillende gedragingen kunnen al dan niet strafbaar zijn, zwaarder of minder
zwaar strafbaar zijn naargelang van de omstandigheden waarin ze zich voordoen.
- Slagen en verwondingen en zelfs doodslag = maken onder bepaalde
omstandigheden geen misdrijf uit, naamelijk als ze gebeuren onder de
omstandigheid van wettige verdediging (art. 416 Sw).
- Diefstal = kan verschoonbaar zijn, naargelang van het slachtoffer; een diefstal ten
nadele van verwanten in de rechte lijn, of ten nadele van de echtgenoot wordt
niet gestraft (art. 462 Sw.).
Blanco strafregister:
Een misdrijf gepleegd door iemand met een blanco strafregister zal dikwijls
aanleiding geven tot toepassing van verzachtende omstandigheden ⇒ lagere straf.
Vroegere veroordelingen herhaling kunnen uitmaken ⇒ straf verhogen.
- De wet voorziet ook een aantal verzwarende omstandigheden die de straf
zwaarder zullen maken:
o Diefstal met geweld.
o Diefstal met braak en/of inklimming.
o Slagen en verwondingen met de dood als gevolg.
Verder zijn er nog omstandigheden die de strafbaarheid + de zwaarte van de straf
mee bepalen, zoals poging en samenloop.
,Tegenover welke personen:
De hoedanigheid van de dader + het slachtoffer maken dikwijls een verschil uit in het
strafrecht.
- Slagen en verwondingen worden op een andere manier bestraft naargelang van
het slachtoffer.
o Zie daarvoor slagen en verwondingen aan de Koning (art. 101 Sw.), aan
een bedienaar van de eredienst (art. 145,2 Sw.), aan een openbare
ambtenaar (art. 278 e.v. Sw.), aan anderen (art. 398 e.v. Sw.), en aan
‘speciale’ anderen (art. 410 bis).
OOK de hoedanigheid van de dader + de verwantschapsbanden of affectieve banden
tussen dader en slachtoffer zijn soms belangrijk (art. 410 Sw.).
Sancties en/of maatregelen:
Onderscheid tussen strafrecht + moraal ligt in het feit dat het strafrecht
gedragingen bevat die door de wet als strafbaar bepaald werden.
- Er zijn meerdere gedragingen die in deze maatschappij moreel afgekeurd
worden, terwijl ze niet strafbaar zijn.
o Bv. prostitutie, sommige gedragingen in de sociale zekerheid, ….
Bij gedragingen die in de strafwet als misdrijf beschouwd worden = zijn ook
gedragingen die moreel niet zo afgekeurd worden, maar die eerder strafbaar
gesteld zijn om een zekere orde in de maatschappij te behouden (sommige
bepalingen in de verkeerswetgeving, verplichtingen in verband met de burgerlijke
stand), + ze zijn ook aan een enorme evolutie onderhevig, naargelang van de
tijdsgeest.
- Bv. wetgeving in verband met roken op publieke plaatsen, drugswetgeving,
wetgeving in verband met private veiligheid (bv. de portierswetgeving).
Essentieel aan het strafrecht is dat het gaat om voorschriften die op dat ogenblik in
die maatschappij gelden, ze zijn door de overheid ingesteld + maken dat bepaalde
gedragingen aanleiding geven tot sancties en/of maatregelen.
Evolutie van de sancties:
De sancties hebben een evolutie gekend van straf, die eerder repressief bedoeld was
(wraak, leed opleggen), naar sanctie, die meer gericht zou zijn op preventie + herstel.
- Behalve de gekende sancties als boete, werkstraf + vrijheidsberoving, zijn er sinds
2014 ook de straf ondr elektronisch toezicht + de autonome probatiestraf.
o Verder zijn er verschillende (beveiligings)maatregelen voorzien die kunnen
opgelegd worden.
Bv. in de jeudgbescherming.
- Daarbuiten zijn er ook maatregelen = waardoor strafzaken buiten de rechtbank
gehouden worden zoals seponering, minnelijke schikking, bemiddeling in
strafzaken, ….
, Welke publiekrechtelijke organen bevoegd zijn + op welke manier:
Hier zit het onderscheid tussen materieel + formeel strafrecht:
- Het materieel strafrecht = het geheel van rechtsregels die de strafbare
gedragingen beschrijven + de sancties die daarop van toepassing zijn = het
strafwetboek + de bijzondere strafwetten:
o Diefstal = strafbaar.
o Slagen en verwondingen toebrengen = strafbaar.
o Het gebruik en verhandelen van illega drugs = strafbaar.
- Het formeel strafrecht of strafprocesrecht = beschrijft wie bevoegd is om over
deze gedragingen te oordelen + op welke manier, volgens welke procedure dat
moet gebeuren.
o Het formeel strafrecht wordt voornamelijk beschreven in het wetboek
van strafvordering.
De correctionele rechtbank = strikt genomen enkel bevoegd voor
de berechting van wanbedrijven, maar heeft de laatste tijd
ingrijpende wijzigingen ondergaan.
Als de onderzoeksrechter zijn onderzoek afgesloten heeft wordt
er gevorderd voor een onderzoeksgerecht.
Er kan hier geen sprake zijn van een rechtsstreekse
dagvaarding voor de rechter ten gronde.
Bij het hof van assisen = wordt de schuldvraag beantwoord door
een lekenjury.
Deel 1: De misdrijven en de bestraffing in het algemeen
∞ Hoofdstuk 1: Belangrijke begrippen ∞
1. Wat is strafrecht?
Strafrecht:
Een poging tot omschrijving zou de volgende kunnen zijn:
- Strafrecht = een tak van het publiek recht dat het geheel van rechtsregels bevat
die bepalen welke gedragingen, onder welke voorwaarden en in welke
omstandigheden, tegenover welke personen misdrijven uitmaken, en dan
onderhevig zijn aan sancties en/of maatregelen.
o Het strafrecht = bepaalt ook waaruit de sancties of maatregelen kunnen
bestaan, welke publiekrechterlijke organen bevoegd zijn om deze sancties
en maatregelen op te leggen en op welke wijze dat moet gebeuren.
Constant onderheven aan wijzigingen, aanpassingen + evoluties, onmogelijk een
allesomvattende + sluitende definitie te geven.
1.1 Belangrijke elementen in deze definitie
Het strafrecht = publiek recht:
Overheid stelt bepaalde gedragingen strafbaar + bepaalt de sancties.
- Verschil met privaat recht = een strafzaak gaat niet over een conflict tussen 2 of
meer rechtsonderhorigen, maar is het de overheid die bij monde van het
Openbaar Ministerie een persoon ter verantwoording roept omdat hij de
normen in die in deze maatschappij gesteld zijn in het strafrecht overtreden
heeft.
o Slachtoffer = geen partij in het strafproces → maakt het burgerlijk luik
van de strafzaak uit, als de partij die schadevergoeding eist.
De eis van het slachtoffer = blijft privaatrechtelijk.
Welke gedragingen zijn strafbaar?
In het strafrecht gaat het om menselijke gedragingen:
- Enerzijds kan het gaan om een gedraging die op zich strafbaar gesteld werd:
o Een actieve gedraging of het nalate om een bepaalde gedraging te stellen.
- Anderzijds kan het ook gaan om een gedraging die op zich niet strafbaar is, maar
die strafbaar wordt door het ongewilde gevolg.
Maar het gaat altijd om gedragingen van mensen → dieren zijn niet strafbaar in ons
rechtsstelsel + hun gedragingen kunnen eerder uitzonderlijk een strafrechtelijk gevolg
hebben voor de mensen die erbij betrokken zijn.
, Niet enkel natuurlijke personen worden bedoeld in het strafrecht:
Onder gedragingen van mensen worden ook de gedragingen van rechtspersonen
begrepen.
- Sinds de wet van 1999 = kunnen rechtspersonen strafrechtelijk aansprakelijk
gesteld worden voor strafbare gedragingen die verband houden met de
verwezenlijking van hun maatschappelijk doel of die voor hun rekening
gepleegd werden (art. 5 Sw.).
Het betreft hier zowel publiek- als privaatrechtelijke rechtspersonen:
Hoewel enkele publieksrechtelijke rechtspersonen niet strafrechtelijk aansprakelijk
kunnen gesteld worden.
- Vallen wel onder de toepassing van strafwet:
o Maatschappen.
o Vennootschappen in oprichting.
Onder welke voorwaarden:
De wet bepaalt welke elementen aanwezig zijn opdat een bepaalde gedraging een
misdrijf zou uitmaken.
- Al de elementen die in de wet opgesomd staan moeten aanwezig zijn opdat er
van een misdrijf sprake kan zijn.
o Bv. valsheid in geschriften (art. 193 Sw.) = de wet stelt dat vaslsheid in
geschriften, in informatica of in telegrammen ENKEL strafbaar is als ze
gepleegd is met bedrieglijk opzet of met het oogmerk om te schaden.
In welke omstandigheden:
Verschillende gedragingen kunnen al dan niet strafbaar zijn, zwaarder of minder
zwaar strafbaar zijn naargelang van de omstandigheden waarin ze zich voordoen.
- Slagen en verwondingen en zelfs doodslag = maken onder bepaalde
omstandigheden geen misdrijf uit, naamelijk als ze gebeuren onder de
omstandigheid van wettige verdediging (art. 416 Sw).
- Diefstal = kan verschoonbaar zijn, naargelang van het slachtoffer; een diefstal ten
nadele van verwanten in de rechte lijn, of ten nadele van de echtgenoot wordt
niet gestraft (art. 462 Sw.).
Blanco strafregister:
Een misdrijf gepleegd door iemand met een blanco strafregister zal dikwijls
aanleiding geven tot toepassing van verzachtende omstandigheden ⇒ lagere straf.
Vroegere veroordelingen herhaling kunnen uitmaken ⇒ straf verhogen.
- De wet voorziet ook een aantal verzwarende omstandigheden die de straf
zwaarder zullen maken:
o Diefstal met geweld.
o Diefstal met braak en/of inklimming.
o Slagen en verwondingen met de dood als gevolg.
Verder zijn er nog omstandigheden die de strafbaarheid + de zwaarte van de straf
mee bepalen, zoals poging en samenloop.
,Tegenover welke personen:
De hoedanigheid van de dader + het slachtoffer maken dikwijls een verschil uit in het
strafrecht.
- Slagen en verwondingen worden op een andere manier bestraft naargelang van
het slachtoffer.
o Zie daarvoor slagen en verwondingen aan de Koning (art. 101 Sw.), aan
een bedienaar van de eredienst (art. 145,2 Sw.), aan een openbare
ambtenaar (art. 278 e.v. Sw.), aan anderen (art. 398 e.v. Sw.), en aan
‘speciale’ anderen (art. 410 bis).
OOK de hoedanigheid van de dader + de verwantschapsbanden of affectieve banden
tussen dader en slachtoffer zijn soms belangrijk (art. 410 Sw.).
Sancties en/of maatregelen:
Onderscheid tussen strafrecht + moraal ligt in het feit dat het strafrecht
gedragingen bevat die door de wet als strafbaar bepaald werden.
- Er zijn meerdere gedragingen die in deze maatschappij moreel afgekeurd
worden, terwijl ze niet strafbaar zijn.
o Bv. prostitutie, sommige gedragingen in de sociale zekerheid, ….
Bij gedragingen die in de strafwet als misdrijf beschouwd worden = zijn ook
gedragingen die moreel niet zo afgekeurd worden, maar die eerder strafbaar
gesteld zijn om een zekere orde in de maatschappij te behouden (sommige
bepalingen in de verkeerswetgeving, verplichtingen in verband met de burgerlijke
stand), + ze zijn ook aan een enorme evolutie onderhevig, naargelang van de
tijdsgeest.
- Bv. wetgeving in verband met roken op publieke plaatsen, drugswetgeving,
wetgeving in verband met private veiligheid (bv. de portierswetgeving).
Essentieel aan het strafrecht is dat het gaat om voorschriften die op dat ogenblik in
die maatschappij gelden, ze zijn door de overheid ingesteld + maken dat bepaalde
gedragingen aanleiding geven tot sancties en/of maatregelen.
Evolutie van de sancties:
De sancties hebben een evolutie gekend van straf, die eerder repressief bedoeld was
(wraak, leed opleggen), naar sanctie, die meer gericht zou zijn op preventie + herstel.
- Behalve de gekende sancties als boete, werkstraf + vrijheidsberoving, zijn er sinds
2014 ook de straf ondr elektronisch toezicht + de autonome probatiestraf.
o Verder zijn er verschillende (beveiligings)maatregelen voorzien die kunnen
opgelegd worden.
Bv. in de jeudgbescherming.
- Daarbuiten zijn er ook maatregelen = waardoor strafzaken buiten de rechtbank
gehouden worden zoals seponering, minnelijke schikking, bemiddeling in
strafzaken, ….
, Welke publiekrechtelijke organen bevoegd zijn + op welke manier:
Hier zit het onderscheid tussen materieel + formeel strafrecht:
- Het materieel strafrecht = het geheel van rechtsregels die de strafbare
gedragingen beschrijven + de sancties die daarop van toepassing zijn = het
strafwetboek + de bijzondere strafwetten:
o Diefstal = strafbaar.
o Slagen en verwondingen toebrengen = strafbaar.
o Het gebruik en verhandelen van illega drugs = strafbaar.
- Het formeel strafrecht of strafprocesrecht = beschrijft wie bevoegd is om over
deze gedragingen te oordelen + op welke manier, volgens welke procedure dat
moet gebeuren.
o Het formeel strafrecht wordt voornamelijk beschreven in het wetboek
van strafvordering.
De correctionele rechtbank = strikt genomen enkel bevoegd voor
de berechting van wanbedrijven, maar heeft de laatste tijd
ingrijpende wijzigingen ondergaan.
Als de onderzoeksrechter zijn onderzoek afgesloten heeft wordt
er gevorderd voor een onderzoeksgerecht.
Er kan hier geen sprake zijn van een rechtsstreekse
dagvaarding voor de rechter ten gronde.
Bij het hof van assisen = wordt de schuldvraag beantwoord door
een lekenjury.
