PSYCHOLOGIE
,HOOFDSTUK 1: PSYCHOLOGIE ALS
WETENSCHAP
1. KENMERKEN VAN WETENSCHAP
1.1 DOMEIN
- Elke wetenschap heeft een afgebakend onderwerp
- Binnen de psychologie richten verschillende stromingen zich op verschillende domeinen
• Behaviorisme = observeerbaar gedrag
• Psychoanalyse = het onbewuste
1.2 HYPOTHESEN EN THEORIEËN
- Een hypothese = een toetsbare uitspraak of voorspelling
- Een theorie = een systematische en hiërarchische ordening van inzichten en causale
verbanden
1.3 REDUCTIE
- Elke wetenschap probeert een stukje van de complexe werkelijkheid begrijpelijk te maken
door ze te vereenvoudigen en te isoleren (apart bestuderen)
- What’s it like to be a bat? → kan je niet weten want je bent geen vleermuis = je kan proberen
van iemand te verstaan, maar je kan je nooit 100% inleven omdat je vb. niet in dezelfde
situatie zit
➔ Iedere psychologische theorie faalt omdat ze slechts een reductie is van de complexe
mens
1.4 INTERSUBJECTIEVE OVEREENSTEMMING
- iets is geldig of waar in de wetenschap wanneer verschillende mensen, onafhankelijk van elkaar,
het op dezelfde manier kunnen vaststellen of bevestigen.
- Wetenschappers bereiken overeenstemming alleen als ze zich houden aan wetenschappelijke
regels.
- Voorbeeld buiten de wetenschap
➔ God, ufo’s,
1.5 FORMULERING
- Wetenschappelijke uitspraken moeten
• Nauwkeurig, precies en ondubbelzinnig zijn
• Communiceerbaar
• Afbakenen vakgebied, weren buitenstaanders (vb. IQ, oedipuscomplex, ..)
1.6 VOORTGANG
- Wetenschap evolueert voortdurend
• Paradigma’s (denkkader van een tijdperk) volgen elkaar op en zijn tijdgebonden. Het is
een samenhangend geheel van visies, theorieën, begrippenkaders en
onderzoeksmethoden
• Cyclische voortgang
1. Feiten verzamelen
2. Hypothesen opstellen
3. Hypothesen toetsen in een onderzoeksopzet
4. Integreren in een theorie
1.7 KRITISCH
- Wetenschap is nooit "klaar".
- Resultaten worden voortdurend getoetst en in vraag gesteld.
- Belangrijk: peer review en panels van wetenschappers die elkaars werk beoordelen.
1
, 1.8 MENSBEELD EN FILOSOFISCH GEDACHTENGOED
2. SITUERING TUSSEN DE WETENSCHAPPEN
- Wetenschappen worden vaak onderscheiden in:
• Nomothetische wetenschap (verklaren)
➔ Er gelden regels en alles wil je verklaren
• Ideografische wetenschap (begrijpen)
➔ Aandacht ligt op het unieke. Ze zoeken niet naar algemene regels, maar het begrijpen van
een persoon, ..
Vb. Literatuurwetenschap: bestudeert een specifieke roman (bv. een boek van Coetzee) en
probeert te begrijpen wat dat boek uniek maakt.
3. METHODEN
3 soorten methoden
1. Mensenkennis
2. Niet-psychometrische methoden
3. Psychometrische methoden
3.1 MENSENKENNIS
- Iedereen doet aan “psychologie” in het dagelijks leven: we proberen gedrag van anderen te
begrijpen en voorspellen.
- Maar: deze kennis is subjectief, waardegeladen en cultuurgebonden → géén wetenschappelijke
basis.
- Wetenschappelijke psychologie probeert dit te overstijgen door systematisch onderzoek.
3.2 NIET PSYCHOMETRISCHE METHODEN
➔ Methoden waarvoor geen statistiek wordt gebruikt
3.2.1 Observatie
• Onewayscreen → ik kan jou zien, jij mij niet
• Participerende observatie → meedoen met gewone dingen, maar ondertussen werken
➔ Moeilijkheden: je moet alles tegelijk doen en soms kan je niet alles zien
3.2.2 Introspectie
• in je eigen hoofd gaan kijken, denken wat voel ik en wat ben ik aan het doen op het
moment zelf.
3.2.3 Interview
• Meer of minder gestructureerd gesprek.
• Valkuil = projectie (onderzoeker legt eigen ideeën in de antwoorden).
3.2.4 Anamnese
• Ontstaansgeschiedenis is de manier waarop de client denkt en nadenkt over hoe iets
ontstaan is. Hoe de client ernaar kijkt.
• Gevalsgeschiedenis Veel vragen stellen aan de client zelf om een beeld te krijgen wat
hij/zij denkt
3.2.5 Gevalstudie
• in de diepte duiken, alle info die we hebben van de client (testresultaten, gesprekken met
leerkrachten, medische zaken). Daarna kijken hoe we het gaan aanpakken
• Voordelen: veel details en een volledig beeld
• Nadelen: resultaten zijn niet zomaar te veralgemenen
2
, 3.2.6 Projectieve technieken
• een persoon schrijft eigen karaktertrekken, emoties en motieven toe aan iets of iemand
buiten zichzelf (grotendeels onbewust). Dit is niet wetenschappelijk onderbouwd, maar
wordt de dag van vandaag nog veel gebruikt.
3.2.7 Projectieve testen
• Zaken die je aan mensen laat zien en het nodigt mensen uit om er een verhaal over te
vertellen
➔ Thematic appercaption test
➔ Children apperception test
➔ Familie in dieren: kinderen moeten hun familie in dieren tekenen en afhankelijk van wie er op
staat zegt meer over hoe de client erover denkt
➔ House tree person: kinderen moeten een huis, boom en persoon tekenen en daarna worden
er vragen gesteld aan het kind (wie woont er, is het veilig, wie komt er ’s nachts)
➔ Rorschachtest: oudste test en ze krijgen vlekken te zien en dan moeten ze er een verhaal bij
vertellen
3.3 PSYCHOMETRISCHE METHODEN
3.3.1 Experiment
= Een experiment is een manier om objectieve kennis te verzamelen. Dat betekent dat de resultaten
controleerbaar en herhaalbaar moeten zijn door andere onderzoekers. Je onderzoekt verbanden tussen
variabelen door één factor bewust te veranderen en te kijken wat er gebeurt met een andere factor.
We onderzoeken de invloed van alcohol op de reactiesnelheid.
a) Opbouw van een experiment
Populatie: De populatie wordt de onderzoeksgroep genoemd. Vb.: Vlaamse mannen en vrouwen 18 –
30 jaar oud. (Het is wel onmogelijk om de volledige populatie te onderzoeken)
Steekproef: Een deel van de populatie. Moet altijd minimum 50 proefpersonen zijn! Er zijn twee
manieren om een steekproef te bepalen:
• At random steekproeftrekking: compleet willekeurig.
• Representatieve steekproef: zaken waar je rekening mee houdt. (In ons geval: geslacht leeftijd,
rijervaring, studieniveau)
DE CONCLUSIE MOET WEL VOOR DE GEHELE BEVOLKING GELDEN
Controlegroep: Toetsing of meting klopt door manipulatie (zie verder).
b) Variabelen
• Variabele is een grootheid die kan variëren. Met andere woorden, verschillende waarden kan
hebben en gemeten worden.
Voorbeelden: temperatuur, lengte, leeftijd, haarkleur, IQ.
• In een experiment onderzoeken we mogelijk verbanden tussen variabelen. Er wordt ook altijd één
variabele gemanipuleerd (In ons geval alcohol)
Twee soorten variabelen
o Onafhankelijke variabele
➔ De variabele die de onderzoeker controleert, varieert of manipuleert. (in ons geval alcohol)
o Afhankelijke variabele
3
,HOOFDSTUK 1: PSYCHOLOGIE ALS
WETENSCHAP
1. KENMERKEN VAN WETENSCHAP
1.1 DOMEIN
- Elke wetenschap heeft een afgebakend onderwerp
- Binnen de psychologie richten verschillende stromingen zich op verschillende domeinen
• Behaviorisme = observeerbaar gedrag
• Psychoanalyse = het onbewuste
1.2 HYPOTHESEN EN THEORIEËN
- Een hypothese = een toetsbare uitspraak of voorspelling
- Een theorie = een systematische en hiërarchische ordening van inzichten en causale
verbanden
1.3 REDUCTIE
- Elke wetenschap probeert een stukje van de complexe werkelijkheid begrijpelijk te maken
door ze te vereenvoudigen en te isoleren (apart bestuderen)
- What’s it like to be a bat? → kan je niet weten want je bent geen vleermuis = je kan proberen
van iemand te verstaan, maar je kan je nooit 100% inleven omdat je vb. niet in dezelfde
situatie zit
➔ Iedere psychologische theorie faalt omdat ze slechts een reductie is van de complexe
mens
1.4 INTERSUBJECTIEVE OVEREENSTEMMING
- iets is geldig of waar in de wetenschap wanneer verschillende mensen, onafhankelijk van elkaar,
het op dezelfde manier kunnen vaststellen of bevestigen.
- Wetenschappers bereiken overeenstemming alleen als ze zich houden aan wetenschappelijke
regels.
- Voorbeeld buiten de wetenschap
➔ God, ufo’s,
1.5 FORMULERING
- Wetenschappelijke uitspraken moeten
• Nauwkeurig, precies en ondubbelzinnig zijn
• Communiceerbaar
• Afbakenen vakgebied, weren buitenstaanders (vb. IQ, oedipuscomplex, ..)
1.6 VOORTGANG
- Wetenschap evolueert voortdurend
• Paradigma’s (denkkader van een tijdperk) volgen elkaar op en zijn tijdgebonden. Het is
een samenhangend geheel van visies, theorieën, begrippenkaders en
onderzoeksmethoden
• Cyclische voortgang
1. Feiten verzamelen
2. Hypothesen opstellen
3. Hypothesen toetsen in een onderzoeksopzet
4. Integreren in een theorie
1.7 KRITISCH
- Wetenschap is nooit "klaar".
- Resultaten worden voortdurend getoetst en in vraag gesteld.
- Belangrijk: peer review en panels van wetenschappers die elkaars werk beoordelen.
1
, 1.8 MENSBEELD EN FILOSOFISCH GEDACHTENGOED
2. SITUERING TUSSEN DE WETENSCHAPPEN
- Wetenschappen worden vaak onderscheiden in:
• Nomothetische wetenschap (verklaren)
➔ Er gelden regels en alles wil je verklaren
• Ideografische wetenschap (begrijpen)
➔ Aandacht ligt op het unieke. Ze zoeken niet naar algemene regels, maar het begrijpen van
een persoon, ..
Vb. Literatuurwetenschap: bestudeert een specifieke roman (bv. een boek van Coetzee) en
probeert te begrijpen wat dat boek uniek maakt.
3. METHODEN
3 soorten methoden
1. Mensenkennis
2. Niet-psychometrische methoden
3. Psychometrische methoden
3.1 MENSENKENNIS
- Iedereen doet aan “psychologie” in het dagelijks leven: we proberen gedrag van anderen te
begrijpen en voorspellen.
- Maar: deze kennis is subjectief, waardegeladen en cultuurgebonden → géén wetenschappelijke
basis.
- Wetenschappelijke psychologie probeert dit te overstijgen door systematisch onderzoek.
3.2 NIET PSYCHOMETRISCHE METHODEN
➔ Methoden waarvoor geen statistiek wordt gebruikt
3.2.1 Observatie
• Onewayscreen → ik kan jou zien, jij mij niet
• Participerende observatie → meedoen met gewone dingen, maar ondertussen werken
➔ Moeilijkheden: je moet alles tegelijk doen en soms kan je niet alles zien
3.2.2 Introspectie
• in je eigen hoofd gaan kijken, denken wat voel ik en wat ben ik aan het doen op het
moment zelf.
3.2.3 Interview
• Meer of minder gestructureerd gesprek.
• Valkuil = projectie (onderzoeker legt eigen ideeën in de antwoorden).
3.2.4 Anamnese
• Ontstaansgeschiedenis is de manier waarop de client denkt en nadenkt over hoe iets
ontstaan is. Hoe de client ernaar kijkt.
• Gevalsgeschiedenis Veel vragen stellen aan de client zelf om een beeld te krijgen wat
hij/zij denkt
3.2.5 Gevalstudie
• in de diepte duiken, alle info die we hebben van de client (testresultaten, gesprekken met
leerkrachten, medische zaken). Daarna kijken hoe we het gaan aanpakken
• Voordelen: veel details en een volledig beeld
• Nadelen: resultaten zijn niet zomaar te veralgemenen
2
, 3.2.6 Projectieve technieken
• een persoon schrijft eigen karaktertrekken, emoties en motieven toe aan iets of iemand
buiten zichzelf (grotendeels onbewust). Dit is niet wetenschappelijk onderbouwd, maar
wordt de dag van vandaag nog veel gebruikt.
3.2.7 Projectieve testen
• Zaken die je aan mensen laat zien en het nodigt mensen uit om er een verhaal over te
vertellen
➔ Thematic appercaption test
➔ Children apperception test
➔ Familie in dieren: kinderen moeten hun familie in dieren tekenen en afhankelijk van wie er op
staat zegt meer over hoe de client erover denkt
➔ House tree person: kinderen moeten een huis, boom en persoon tekenen en daarna worden
er vragen gesteld aan het kind (wie woont er, is het veilig, wie komt er ’s nachts)
➔ Rorschachtest: oudste test en ze krijgen vlekken te zien en dan moeten ze er een verhaal bij
vertellen
3.3 PSYCHOMETRISCHE METHODEN
3.3.1 Experiment
= Een experiment is een manier om objectieve kennis te verzamelen. Dat betekent dat de resultaten
controleerbaar en herhaalbaar moeten zijn door andere onderzoekers. Je onderzoekt verbanden tussen
variabelen door één factor bewust te veranderen en te kijken wat er gebeurt met een andere factor.
We onderzoeken de invloed van alcohol op de reactiesnelheid.
a) Opbouw van een experiment
Populatie: De populatie wordt de onderzoeksgroep genoemd. Vb.: Vlaamse mannen en vrouwen 18 –
30 jaar oud. (Het is wel onmogelijk om de volledige populatie te onderzoeken)
Steekproef: Een deel van de populatie. Moet altijd minimum 50 proefpersonen zijn! Er zijn twee
manieren om een steekproef te bepalen:
• At random steekproeftrekking: compleet willekeurig.
• Representatieve steekproef: zaken waar je rekening mee houdt. (In ons geval: geslacht leeftijd,
rijervaring, studieniveau)
DE CONCLUSIE MOET WEL VOOR DE GEHELE BEVOLKING GELDEN
Controlegroep: Toetsing of meting klopt door manipulatie (zie verder).
b) Variabelen
• Variabele is een grootheid die kan variëren. Met andere woorden, verschillende waarden kan
hebben en gemeten worden.
Voorbeelden: temperatuur, lengte, leeftijd, haarkleur, IQ.
• In een experiment onderzoeken we mogelijk verbanden tussen variabelen. Er wordt ook altijd één
variabele gemanipuleerd (In ons geval alcohol)
Twee soorten variabelen
o Onafhankelijke variabele
➔ De variabele die de onderzoeker controleert, varieert of manipuleert. (in ons geval alcohol)
o Afhankelijke variabele
3
