Begrippenlijst organisatieontwikkeling
Begrip Verklaring
Organisatieontwikkeling een gepland en continu veranderingsproces waarbij een organisatie haar structuren, cultuur, processen en
mensen doelgericht ontwikkelt om effectiever, mensgerichter en toekomstbestendig te functioneren
Hoofdstuk 1: de identiteit van de organisatie: het fundament
Begrip Verklaring
organisaties menselijke samenwerkingsverbanden die gericht zijn op het realiseren van een duidelijk doel. Ze zijn
ontworpen als systemen van bewust gestructureerde en gecoördineerde activiteiten en ze zijn verbonden met
een externe omgeving
Missie gedreven organisatie heeft duidelijk sociaal doel voor ogen heeft en wil impact maken om van de wereld/ maatschappij
organisaties een betere plaats te maken voor iedereen
social profit containerbegrip voor een tal van organisaties die hoofdzakelijk diensten leveren met een maatschappelijk nut,
zoals orthopedagogische sectoren
Profit organisatie Winstmaximalisatie ten behoeve van de bedrijfscontinuïteit zodat het bedrijf kan blijven voortbestaan. De
eigen doelen zijn hier het belangrijkst
Social profit organisatie Gemeenschappelijke winst, ze streven hier maatschappelijke en sociale doelen na. De collectieve doelen zijn
hier het belangrijks
Missie (Wat – vraag) Hierin staat de specifieke bestaansreden/ identiteit van de organisatie. Beschrijft hoe de
organisatie wil gezien worden door de stakeholders, geeft de kernwaarden en doelstellingen weer, hoe de
organisatie zich wil onderscheiden van anderen. Een missie wijzigt niet
Strategie (Hoe – vraag) Wordt ontwikkeld, hierin gaan ze nadenken, vastleggen en focussen op wat ze wel en niet gaan
doen en hoe ze de dingen willen aanpakken om de missie concreet te kunnen waarmaken. Samen met de visie
vormt dit het fundament waarop je een strategisch plan kan opbouwen. Ligt voor een aantal jaren vast
Organisatiestructuur De organisatie beschikt over een specifieke structuur waarin mensen specifieke taken, rollen, bevoegdheden
krijgen binnen de organisatie om de missie te kunnen waarmaken
MISSION- kenmerken criteria waaraan een goede missie van een organisatie moet voldoen. Ze helpen bepalen of een missie duidelijk,
richtinggevend, inspirerend en duurzaam is voor zowel medewerkers als stakeholders
M.I.S.S.I.O.S Marktgeoriënteerd, Inspirerend, Summier , Specifiek, IJverig, Omstreden, Nalatenschap
Marktgeoriënteerd de missie toont dat de organisatie zich richt op de behoeften en wensen van de klant of cliënt en beschrijft
welke meerwaarde ze wil bieden voor haar doelgroep
Inspirerend een goede missie motiveert niet alleen medewerkers, maar prikkelt ook de omgeving en stakeholders om
betrokken te raken bij de organisatie
Summier de missie is kort, duidelijk en gemakkelijk te onthouden, zodat medewerkers beslissingen kunnen nemen die de
missie ondersteunen; begrijpbaar voor iedereen
Specifiek de missie geeft richting aan het dagelijkse handelen en besluitvorming, en beschrijft concrete en observeerbare
doelen en uitdagingen van de organisatie
IJverig de missie is ambitieus en stimuleert actie, terwijl ze tegelijkertijd realistisch en haalbaar blijft
Omstreden een sterke missie nodigt uit tot discussie en debat over de aard, opdracht en koers van de organisatie
Nalatenschap de missie geeft aan waarvoor de organisatie herinnerd wil worden; ze verandert zelden en weerspiegelt de
blijvende bestaansreden van de organisatie
visie beschrijft hoe de wereld eruit zal zien wanneer de organisatie haar missie succesvol uitvoert. Ze richt zich op de
toekomst en biedt een concreet, ambitieus, maar haalbaar perspectief dat de missie aanvult en richting geeft
aan de strategie en activiteiten van de organisatie
Strategische driehoek Bestaat uit de missie (wat – vraag), visie en kernwaarden (waaromvraag) en de strategie (hoe – vraag)
De gewenste toekomst De dromen, de doelen van de organisatie, welke toekomst willen we voor de organisatie creëren, wat willen we
bereiken, waar willen we heen?
De noodzakelijke toekomst De verwachting van de ruimere omgeving en de concurrentie, de omgevingsvereisten, wat moeten wij voor
1
, onze omgeving realiseren?
De maakbare toekomst De kern, men komt hiertoe als men er als organisatie in slaagt om doordachte en strategische keuzes te maken
Waaromvraag Waarom bestaat de organisatie, welke behoeften vult de organisatie in?
Waar vraag Binnen welke actiedomeinen is de organisatie actief binnen de omgeving? Sociale sector, milieu, erfgoed
Wat – vraag Wat willen ze bereiken (doelen v.d. organisatie) Wat onderscheidt deze organisatie van de andere organisaties
binnen een bepaald domein
Hoe – vraag Welke waarden en normen streeft de organisatie na? Welke waarden zijn belangrijk in de organisatiestructuur?
Gouden cirkel (Simon Waarom doen we wat we doen (Je overtuiging), hoe doen we wat we doen (Het proces) en wat dienen we
Sinek) eigenlijk te doen? (Het resultaat)
Kernwaarden fundament van een organisatie en liggen verankerd in haar missie en visie. Ze geven aan hoe medewerkers de
missie en visie in de praktijk kunnen brengen en welke overtuigingen en gedragsprincipes door iedereen
gedragen moeten worden. Helder geformuleerde kernwaarden dienen als leidraad bij acties, beslissingen en
het omgaan met dilemma’s, en vormen het “ideologische DNA” van de organisatie
Hoofdstuk 2: omgevingsanalyse van de organisatie
Begrip Verklaring
VUCA kenmerken van een snel veranderende en onzekere wereld beschrijft. Organisaties gebruiken VUCA om inzicht
te krijgen in deze dynamiek en om strategieën te ontwikkelen om effectief op dergelijke uitdagingen in te
spelen
V.U.C.A Volatility, Uncertainty, Complexity, Ambiguity
Volatility (veranderlijk) Snelle en onverwachte veranderingen die impact hebben op de situatie, bijvoorbeeld geopolitiek of
economische schokken.
Uncertainty (onzekerheid) Onzekerheid over de toekomst door nieuwe ontwikkelingen, technologie of concurrentie.
Complexity (complexiteit) Situaties met veel onderling verbonden elementen waardoor het moeilijk is alles te overzien.
Ambiguity Situaties zonder precedenten of duidelijkheid, waarbij weinig kennis beschikbaar is over hoe te handelen
(vaagheid/dubbelzinnigheid)
AGIL- schema (Van Dyck) model dat vier basisfuncties of noodzakelijke aanpassingen van een organisatie of sociaal systeem beschrijft
om succesvol te functioneren. Door focus op de lange termijn te combineren met wendbaarheid,
kennisverzameling en inspelen op uitdagingen, kan een organisatie zich aanpassen aan een complexe
omgeving, kansen benutten en invloed uitoefenen waar mogelijk: adaptation - goal attainment – integration -
latent Pattern maintenance
A.G.I.L Adaptation, Goal attainment, Integration, Latent Pattern maintenance
Adaptation (aanpassing) het vermogen van de organisatie om zich aan te passen aan externe gebeurtenissen, veranderingen in de
omgeving of om de omgeving zelf deels naar eigen hand te zetten, zodat ze succesvol kan blijven functioneren
Goal attainment het stellen van duidelijke korte- en langetermijndoelen, gekoppeld aan concrete acties. In de
(doelrealisatie) orthopedagogische sector gaat dit om het bepalen van impact, zoals het aantal gezinnen, cliënten of mensen
met een beperking dat bereikt wordt. Doelen moeten meetbaar zijn en regelmatig geëvalueerd en aangepast
worden
Integration (integratie) het creëren van verbinding en samenwerking binnen de organisatie en met externe stakeholders. Vertrouwen,
goede relaties en gezamenlijke inspanningen zijn essentieel om de organisatie als geheel goed te laten
functioneren
Latent Pattern maintenance het in stand houden van waarden, cultuur en gedragspatronen binnen de organisatie. Dit omvat hoe
(patroonhandhaving) medewerkers met elkaar omgaan, samenwerken als team, loyaliteit opbouwen en de missie en kernwaarden
van de organisatie ondersteunen. Het zorgt ervoor dat mensen gemotiveerd blijven en graag bij de organisatie
werken
2
Begrip Verklaring
Organisatieontwikkeling een gepland en continu veranderingsproces waarbij een organisatie haar structuren, cultuur, processen en
mensen doelgericht ontwikkelt om effectiever, mensgerichter en toekomstbestendig te functioneren
Hoofdstuk 1: de identiteit van de organisatie: het fundament
Begrip Verklaring
organisaties menselijke samenwerkingsverbanden die gericht zijn op het realiseren van een duidelijk doel. Ze zijn
ontworpen als systemen van bewust gestructureerde en gecoördineerde activiteiten en ze zijn verbonden met
een externe omgeving
Missie gedreven organisatie heeft duidelijk sociaal doel voor ogen heeft en wil impact maken om van de wereld/ maatschappij
organisaties een betere plaats te maken voor iedereen
social profit containerbegrip voor een tal van organisaties die hoofdzakelijk diensten leveren met een maatschappelijk nut,
zoals orthopedagogische sectoren
Profit organisatie Winstmaximalisatie ten behoeve van de bedrijfscontinuïteit zodat het bedrijf kan blijven voortbestaan. De
eigen doelen zijn hier het belangrijkst
Social profit organisatie Gemeenschappelijke winst, ze streven hier maatschappelijke en sociale doelen na. De collectieve doelen zijn
hier het belangrijks
Missie (Wat – vraag) Hierin staat de specifieke bestaansreden/ identiteit van de organisatie. Beschrijft hoe de
organisatie wil gezien worden door de stakeholders, geeft de kernwaarden en doelstellingen weer, hoe de
organisatie zich wil onderscheiden van anderen. Een missie wijzigt niet
Strategie (Hoe – vraag) Wordt ontwikkeld, hierin gaan ze nadenken, vastleggen en focussen op wat ze wel en niet gaan
doen en hoe ze de dingen willen aanpakken om de missie concreet te kunnen waarmaken. Samen met de visie
vormt dit het fundament waarop je een strategisch plan kan opbouwen. Ligt voor een aantal jaren vast
Organisatiestructuur De organisatie beschikt over een specifieke structuur waarin mensen specifieke taken, rollen, bevoegdheden
krijgen binnen de organisatie om de missie te kunnen waarmaken
MISSION- kenmerken criteria waaraan een goede missie van een organisatie moet voldoen. Ze helpen bepalen of een missie duidelijk,
richtinggevend, inspirerend en duurzaam is voor zowel medewerkers als stakeholders
M.I.S.S.I.O.S Marktgeoriënteerd, Inspirerend, Summier , Specifiek, IJverig, Omstreden, Nalatenschap
Marktgeoriënteerd de missie toont dat de organisatie zich richt op de behoeften en wensen van de klant of cliënt en beschrijft
welke meerwaarde ze wil bieden voor haar doelgroep
Inspirerend een goede missie motiveert niet alleen medewerkers, maar prikkelt ook de omgeving en stakeholders om
betrokken te raken bij de organisatie
Summier de missie is kort, duidelijk en gemakkelijk te onthouden, zodat medewerkers beslissingen kunnen nemen die de
missie ondersteunen; begrijpbaar voor iedereen
Specifiek de missie geeft richting aan het dagelijkse handelen en besluitvorming, en beschrijft concrete en observeerbare
doelen en uitdagingen van de organisatie
IJverig de missie is ambitieus en stimuleert actie, terwijl ze tegelijkertijd realistisch en haalbaar blijft
Omstreden een sterke missie nodigt uit tot discussie en debat over de aard, opdracht en koers van de organisatie
Nalatenschap de missie geeft aan waarvoor de organisatie herinnerd wil worden; ze verandert zelden en weerspiegelt de
blijvende bestaansreden van de organisatie
visie beschrijft hoe de wereld eruit zal zien wanneer de organisatie haar missie succesvol uitvoert. Ze richt zich op de
toekomst en biedt een concreet, ambitieus, maar haalbaar perspectief dat de missie aanvult en richting geeft
aan de strategie en activiteiten van de organisatie
Strategische driehoek Bestaat uit de missie (wat – vraag), visie en kernwaarden (waaromvraag) en de strategie (hoe – vraag)
De gewenste toekomst De dromen, de doelen van de organisatie, welke toekomst willen we voor de organisatie creëren, wat willen we
bereiken, waar willen we heen?
De noodzakelijke toekomst De verwachting van de ruimere omgeving en de concurrentie, de omgevingsvereisten, wat moeten wij voor
1
, onze omgeving realiseren?
De maakbare toekomst De kern, men komt hiertoe als men er als organisatie in slaagt om doordachte en strategische keuzes te maken
Waaromvraag Waarom bestaat de organisatie, welke behoeften vult de organisatie in?
Waar vraag Binnen welke actiedomeinen is de organisatie actief binnen de omgeving? Sociale sector, milieu, erfgoed
Wat – vraag Wat willen ze bereiken (doelen v.d. organisatie) Wat onderscheidt deze organisatie van de andere organisaties
binnen een bepaald domein
Hoe – vraag Welke waarden en normen streeft de organisatie na? Welke waarden zijn belangrijk in de organisatiestructuur?
Gouden cirkel (Simon Waarom doen we wat we doen (Je overtuiging), hoe doen we wat we doen (Het proces) en wat dienen we
Sinek) eigenlijk te doen? (Het resultaat)
Kernwaarden fundament van een organisatie en liggen verankerd in haar missie en visie. Ze geven aan hoe medewerkers de
missie en visie in de praktijk kunnen brengen en welke overtuigingen en gedragsprincipes door iedereen
gedragen moeten worden. Helder geformuleerde kernwaarden dienen als leidraad bij acties, beslissingen en
het omgaan met dilemma’s, en vormen het “ideologische DNA” van de organisatie
Hoofdstuk 2: omgevingsanalyse van de organisatie
Begrip Verklaring
VUCA kenmerken van een snel veranderende en onzekere wereld beschrijft. Organisaties gebruiken VUCA om inzicht
te krijgen in deze dynamiek en om strategieën te ontwikkelen om effectief op dergelijke uitdagingen in te
spelen
V.U.C.A Volatility, Uncertainty, Complexity, Ambiguity
Volatility (veranderlijk) Snelle en onverwachte veranderingen die impact hebben op de situatie, bijvoorbeeld geopolitiek of
economische schokken.
Uncertainty (onzekerheid) Onzekerheid over de toekomst door nieuwe ontwikkelingen, technologie of concurrentie.
Complexity (complexiteit) Situaties met veel onderling verbonden elementen waardoor het moeilijk is alles te overzien.
Ambiguity Situaties zonder precedenten of duidelijkheid, waarbij weinig kennis beschikbaar is over hoe te handelen
(vaagheid/dubbelzinnigheid)
AGIL- schema (Van Dyck) model dat vier basisfuncties of noodzakelijke aanpassingen van een organisatie of sociaal systeem beschrijft
om succesvol te functioneren. Door focus op de lange termijn te combineren met wendbaarheid,
kennisverzameling en inspelen op uitdagingen, kan een organisatie zich aanpassen aan een complexe
omgeving, kansen benutten en invloed uitoefenen waar mogelijk: adaptation - goal attainment – integration -
latent Pattern maintenance
A.G.I.L Adaptation, Goal attainment, Integration, Latent Pattern maintenance
Adaptation (aanpassing) het vermogen van de organisatie om zich aan te passen aan externe gebeurtenissen, veranderingen in de
omgeving of om de omgeving zelf deels naar eigen hand te zetten, zodat ze succesvol kan blijven functioneren
Goal attainment het stellen van duidelijke korte- en langetermijndoelen, gekoppeld aan concrete acties. In de
(doelrealisatie) orthopedagogische sector gaat dit om het bepalen van impact, zoals het aantal gezinnen, cliënten of mensen
met een beperking dat bereikt wordt. Doelen moeten meetbaar zijn en regelmatig geëvalueerd en aangepast
worden
Integration (integratie) het creëren van verbinding en samenwerking binnen de organisatie en met externe stakeholders. Vertrouwen,
goede relaties en gezamenlijke inspanningen zijn essentieel om de organisatie als geheel goed te laten
functioneren
Latent Pattern maintenance het in stand houden van waarden, cultuur en gedragspatronen binnen de organisatie. Dit omvat hoe
(patroonhandhaving) medewerkers met elkaar omgaan, samenwerken als team, loyaliteit opbouwen en de missie en kernwaarden
van de organisatie ondersteunen. Het zorgt ervoor dat mensen gemotiveerd blijven en graag bij de organisatie
werken
2
