samenvatting/ notities Criminaliteit en Straf in Historisch Perspectief | UGent | 2025/26

CRIMINALITEIT EN STRAF IN HISTORISCH
PERSPECTIEF

INLEIDING

 WAAROM NIET BIJ VANDAAG STARTEN EN WEL IN 1700

- Omdat er sommige instanties verdwenen zijn en dan ga je daar niet
achter kunnen komen

 DEFINITIE CRIMINOLOGIE

- Belangrijk: studie naar het verleden.
- Wat is criminologie? Studie diverse types en vormen criminaliteit
o Het is de studie van en naar criminalitiet, die begrijpen en
verklaard worden
- Wetenschapsdiscipline
- Welke 3 principes heeft een wetenschappelijke discipline?

o Kennisobject: door te definiëren laat het zien dat het een
studiegebied is
 enge versus brede definitie, normatief versus reactief
o Theorievorming: door intwikkelen van theorieën toont het
aan dat crominologie systematische verwarring probeert te
geven
o rationele keuze, sociale invloeden, labeling.
o Methodologie: gebruik van databronnen en gegevens
 kwantitatieve en kwalitatieve data.
 Multidisciplinair, autonoom domein.
- Wat zijn de 5 elementen van de studie van de Criminologische
relatie:
o Criminaliteit (juridisch + sociologisch gedefinieerd)
o Dader
o Slachtoffer (victomologie)
o Etiologie (‘waarom pleegt iemand criminaliteit?) (etiologie)
o Reactie (de maatschappelijke reactie)
- Specialisatie en subdisciplines
o Thema’s en fenomenen
 Etiologie, drugs, georganiseerde criminaliteit,
gevangenisonderzoek, veiligheids- en politiestudies,
juridisch en strafrechtelijk, oorlogscontext (Criminology
of War), …

, o Epistemologische, theoretische en methodologische
benaderingen
 Comparatieve criminologie, kritische criminologie,
feministische criminologie, culturele criminologie, groene
criminologie, historische criminologie, …




 CRIMINOLOGIE EN DE GESCHIEDENIS

- Criminologie= Studie criminaliteit, oorzaken, gevolgen, reacties
o Criminaliteit definiëren, meten, verklaren
o Het is vooral heden en toekomst gericht, vaak
kortetermijngeheugen  overschat nieuwheid fenomenen &
gebruikt geschiedenis vooral om hedendaagse situaties te
verklaren
o Geschiedenis  bestudeert verleden op zichzelf koppelt zelden
expliciet aan heden of toekomst
o Historische criminologie  probeert brug te slaan & voorkomt
futurisme/ chronocentrisme, het nuanceert oorzaken, definities
en reacties op criminaliteit
- Methodologisch
o Methodologisch wordt criminologie gezien als
‘Bastaardwetenschap’ en bruggenbouwer
 Bastaardwetenschap= neemt verschillende theorieën
mee van andere disciplines
 Bruggenbouwer: soort tussendiscipline
 Brugfunctie tussen verschillende disciplines
o Data genereren
 Kwantitatief – kwalitatief
 Traditioneel: survey, focusgroepen, observaties, …
 Innovatief: big data, photo-elicitation, netwerkanalyses,
virtual reality
 Photo-elicitation = interviewtechniek waarbij foto’s
gebruikt worden om betekenisvolle gesprekken en
diepere inzichten op te wekken.
 Brede waaier datatypes en –bronnen
 Historische data?
o  Wordt amper meegewerkt
o  Kan je niet opnieuw genereren

,  Theorieën en hypotheses
  Vertrekpunten criminologie.
- Rol verleden
o Om bepaalde veranderingen in cijfers te duiden
o Fluctuaties korte of lange termijn
 Fluctuaties= schommelingen of wisselingen
o Geschiedenis criminologisch denken en theoretische tradities
o Maar is er relevantie voor huidige debatten?
 Ja  Theoretisch en beleidsmatig
 Theoretisch = Wat voegt het toe aan de
wetenschappelijke ideeën en verklaringen over
criminaliteit?
o Helpt het een theorie verbeteren of bekritiseren?
o Geeft het een nieuwe manier om naar misdaad te
kijken?
 Beleidsmatig = Wat betekent het voor praktische
beslissingen en beleid?
o Hoe moet de overheid reageren?
o Welke maatregelen werken (of niet)?
o Wat moet politie, justitie of preventie doen?
o Futurisme
 Proberen actuele situaties te begrijpen en te verklaren
en hoe ze dit in de toekomst kunnen verminderen
  dus cijfers van vroeger om toekomst gericht te
kunnen werken
o Chronocentrisme (Rock, 2005)
 Kritiek= focus op hedendaagse en geen oog op verleden
 Men gaat vel te weinig terug in de tijd om
uitspraken te doen over het heden
 Chronocentrisme = verleden beoordelen vanuit de
overtuiging dat het heden superieur is.



GESCHIEDENIS EN DE CRIMINOLOGIE

- Geschiedenis: verleden én studie van het verleden (historisch
onderzoek)
- Primaire bronnen: bronnen die in die periode zelf zijn opgeschreven
- Verleden:
o Wat vroeger heeft plaatsgevonden
- Geschiedschrijving:
o = Wat er wordt genoteerd door historici in het verleden
 Wat wordt opgetekend: boeken, tijdschriften, tv-
programma’s

, o  Interpretatie van het verleden en het beschrijven en
verklaren van historische gebeurtenissen, fenomenen,
processen, trends, …
o Men heeft een selectieve blik op het verleden
 In functie van overgeleverd materiaal
 Korte (gebeurtenissen) en/of lange termijn (evoluties)
 Bv. vrouwen verborgen in historische werken
 “writing women back into history” (cf. herstory)
 Impact op historische kennis?
o Verleden en geschiedenis is niet altijd hetzelfde
- Methodologie (=hoe je onderzoek doet (de methode die je gebruikt om kennis
te verzamelen).
o Archiefstudie, mondelinge geschiedenis
  er wordt amper data gegenereerd maar gaat het
archiefmateriaal onderzoeken
 Archiefstudie wordt door historici onderzocht
 Uitzondering mondelinge geschiedenis
 Archiefstudie  werken met bestaande documenten (geen nieuwe
data)
 Mondelinge geschiedenis  mensen interviewen over vroeger (wel
nieuwe data)
o Datatypes en –bronnen: primaire bronnen
- Rol heden?
o De gebeurtenissen in het verleden hebben invloed gehad op
het heden
o Het heden gaat de onjuiste voorstellingen van het verleden
corrigeren
o Maatschappelijk debat, beleidsaanbevelingen, uitspraken over
het nu?
 = Het verleden speelt een rol in discussies vandaag
 Bijvoorbeeld:
 Kinderen van verzet / collaboratie / kolonie
o hoe hun achtergrond vandaag nog invloed heeft op
identiteit, stigma of kansen
 Dus: geschiedenis wordt gebruikt in maatschappelijke discussies en
beleidsaanbevelingen
o In het heden hebben we voornamelijk interesse in verleden
(eigen netwerken, publicaties, conferenties)
- Spelen theorieën een rol?
o Theorieën spelen minder een rol omdat ze gebruikt worden om
data ergens te kunnen structureren.
o Verhouding feiten, bronnen, interpretatie en historisch-
wetenschappelijk verslag