BELGISCHE BINNENLANDSE POLITIEK
De volksunie en erfgenamen
De aanloop tot de oprichting van de volksunie
Voorlopers
⇒
● Frontpartij taalproblematiek aan het front
● VNV = Vlaams Nationaal Verbond ⇒
in de loop van WO II in collaboratie terecht
⇒
gekomen verregaande gevolgen gehad
⇒
Na WO II: repressie (ideologische en communautaire dimensie) zware klap voor Vlaamse
Beweging en politiek Vlaams-nationalisme
Franse Beweging zag een kans om de Vlaamse beweging een hak te zetten door te
verwijzen naar de collaboratie⇒ zware klap Vlaamse Beweging
Heropflakkering Vlaams bewustzijn
● dynamitering Ijzertoren in Diksmuide
○ “Alles voor Vlaanderen, alles voor Christus”
○ symbool Vlamingen en frontsoldaten
● talentelling 1947 stoppen ⇒ vroeger konden gemeenten van taal veranderen, om de
zoveel tijd was er dan een talentelling
● anti-Vlaams karakter repressie ⇒ men had de indruk dat de repressie (reactie op
⇒
collaboratie) een anti-Vlaams karakter had gewicht was tegen de Vlamingen
● aantal Vlaamse verworvenheden werden teruggeschroefd
Oprichting nieuwe Vlaams-nationale partij
● voor- en tegenstanders
● CVP tegen omdat ze dachten als er een Vlaams nationale partij tot stand komt dan
zullen wij daar de electorale prijs voor betalen
● streefde naar recuperatie oud VNV-kiezers ⇒ wouden Vlaamse nationale figuren op
de lijsten plaatsen zo hoopten ze dat oude VNV kiezers terug zouden keren naar de
oude politieke stal
1949: oprichting Volksunie ⇒ zal ontstaan voor federalisme en anti-repressie partij ⇒
⇒ ⇒
verwijzing naar de collaboratie ze pleiten voor amnestie kort bestaan
Mensen moeten de spons over de collaboratie vegen zonder het te vergeten
Parlementsverkiezingen 1949
● oprichting ‘Vlaamse Concentratie’ ⇒ ⇒
zal heel beperkt zijn qua duur zal een goede
2% van de stemmen halen ⇒
toont aan dat er een bepaalde aanhang was die klaar
⇒
was voor een nieuwe partij dat initiatief komt er dan rond 1954
● anti-repressie partij
● eveneens kort bestaan
Parlementsverkiezingen 1954
● oprichting ‘Christelijke Vlaamse Volksunie’
⇒
● slecht electoraal resultaat beslissing oprichting volwaardige partij
⇒ ⇒
● groot politiek conflict rond 1954 schoolstrijd levensbeschouwelijke breuklijn
1
,Van het ontstaan tot de eerste politieke doorbraak 1954 - 1961
December 1954 oprichting Volksunie
● gunstige voedingsbodem
○ Koningskwestie ⇒ er kwam een extra voedingsbodem voor een Vlaams
nationale politieke partij
⇒
○ aarzelende houding regering met betrekking tot repressie mensen dachten
dat er een burgeroorlog ging komen
○ gebrekkige toepassing taalwetten ⇒ er werd vaak gefraudeerd ⇒
resultaten
van talentelling kwamen daardoor veel te laat
○ publicatie resultaten talentelling 1947
● belangrijkste eisen
○ federalisme
○ amnestie
Volksunie onopgemerkt tot 1958
● slecht politiek klimaat (door schoolstrijd)
● partij van ‘zwarten’ ⇒ de zwarten waren de collaborateurs en de witten waren de
mensen uit het verzet
● CVP zag VU als bedreiging (partij van de scheurmakers)
Tekenen van opleving na 1958
⇒
● parlementaire activiteit Frans Van der Elst voorzitter sinds 1957
● partij organisatorisch beter uitgebouwd
● na Schoolstrijd communautaire problemen meer op voorgrond ⇒ Schoolstrijd
afgelopen met het schoolpact ⇒ levensbeschouwelijke breuklijn komt meer op de
achtergrond ⇒ sociaal economische en communautaire breuklijn komt op de
⇒
voorgrond goed voor de VU
● in 1958 komen de christendemocraten opnieuw aan de macht (en dat zullen ze
blijven tot 1999)
Problemen voor kleinere partijen (single issue partijen)
● partijfinanciering
● partijprogramma
● partijstructuur
● kiesdrempel
Van zweeppartij naar oppositiepartij 1961 - 1970
Parlementsverkiezingen 1961
● VU grote overwinnaar
● CVP zwaar verlies
● doorbraak vooral in steden
● regering Lefèvre-Spaak (christendemocraten - socialisten)
○ sociaaleconomische problematiek
○ communautaire problematiek (taalgrens)
● VU geen rechtstreekse invloed op besluitvorming, maar wel onrechtstreeks als
zweeppartij voor CVP ⇒ VU was een zweeppartij ⇒ tegen andere partijen zeggen
dat is een thema waar jullie aandacht aan moeten geven anders zullen jullie het wel
geweten hebben
2
,Partijcongres Mechelen 1963: koerswijziging naar levensbeschouwelijk pluralisme doet
wantrouwen ontstaan
Interne spanningen
● rechter- en linkervleugel
● breuk met VMO (= Vlaamse Militanten Orde): extreemrechtse propaganda- en actiegroep
● Deconinck (links georiënteerd federalisme)
Parlementsverkiezingen 1965: groot succes
● gunstig politiek klimaat
● verruimingsoperatie (Schiltz, Coppieters, Anciaux) ⇒
op zoek gaan naar figuren die
een meerwaarde kunnen bieden voor de partij
● stevige organisatorische uitbouw
● PVV grootste overwinnaar
● regering VDB-De Clercq (rooms-blauw)
○ sociaaleconomisch
○ communautair: Leuvense universiteiten struikelsteen
○ levensbeschouwelijke op de achtergrond en communautaire wordt belangrijk
⇒ goed voor de VU
Binnen VU tegenstellingen linker- en rechtervleugel
● rechtervleugel (Karel Dillen): Vlaams-radicale pressie partij
● linkervleugel: omvorming tot sociaal-progressieve oppositiepartij
Parlementsverkiezingen 1968
⇒
● in het teken van het communautaire communautaire partijen beste resultaat
● VU derde partij in Vlaanderen
● verruiming strategie Lode Claes
● gingen over Leuven Vlaams en Brussel
⇒
Regering Eyskens-Merlot-Cools werkgroep der 28
⇒
Gemeenteraadsverkiezingen 1970 VU-verkozenen veelal uit schepencolleges geweerd
1971 installatie Cultuurraden met steun van VU
Van oppositiepartij tot regeringspartij 1971 - 1977
Parlementsverkiezingen 1971
● FDF-RW grote overwinnaar
● VU bleef derde partij
● electoraal plafond
Nieuwe strategie VU leidt tot spanningen
● keuze voor al of niet regeringsverantwoordelijkheid leidt tot zware spanningen
● 1973 partijcongres Oostende beheerst door Hugo Schiltz ⇒ bevestiging
participationisme ⇒ discussie over ministerieel realisme ⇒ slaagt erin partij in
meerderheid te krijgen
Parlementsverkiezingen 1974
● na val regering Leburton (ibramco)
⇒
● economische crisis politiek kan niet volgen met economie
3
, ● verlies communautaire partijen
● winst CVP/ PSC
● ⇒
vorming regering Tindemans (christendemocraat) tijdens campagne zeiden ze met
deze man wordt het anders
● VU voor het eerst betrokken bij regeringsonderhandelingen
Binnen partij machtsstrijd: Schiltz vs Van der Elst
Het Egmontpact
Parlementsverkiezingen 1977
● VU status quo (= bestaande toestand)
⇒
● ‘Gemeenschapsakkoord’ Egmontpact
● dissidenten (= individuen die zich verzetten tegen de overheersende beleidslijnen)
○ Vlaamse Volkspartij (VVP) door Lode Claes
⇒
○ Vlaams-Nationale Partij (VNP) door Karel Dillen basis voor Vlaams Blok
● regering Tindemans II met VU en FDF
○ voortdurend interne wrijvingen
○ uiteenlopende interpretaties door Walen en Vlamingen
○ Vlamingen hadden het gevoel dat het vooral goed was voor de Franstaligen
○ komen ten val 1978
● binnen VU: Schiltz verdedigde Egmontpact
Na Egmont
Parlementsverkiezingen 1978
● zware nederlaag
● concurrentie Vlaams Blok
● interne discussies over participationisme ⇒ linkervleugel wou deelnemen en de
rechtervleugel wou geen compromissen sluiten
○ Schiltz: volwaardige beleidspartij
○ Gabriels: herbronning, radicalisme
● 1979: Vic Anciaux nieuwe voorzitter
Parlementsverkiezingen 1981
● Eyskens gevallen over staking van PS-minister
● Waalse staal zwaarste politiek en economische problemen
● campagne erg communautair geladen
● klemtoon op economisch herstelbeleid, Waals staal, rakettenkwestie en
staatshervorming
● uitslag
○ gunstig voor VU
○ verlies voor christendemocraten
○ winst voor liberalen
○ intrede groene partijen en Vlaams Blok
● regering Martens V (rooms-blauw) (VU oppositiepartij)
● gewest- en gemeenschapsexecutieven voortaan zelfstandig
○ Gaston Geens voorzitter
○ Hugo Schiltz bevoegd voor financiën en begroting
4
De volksunie en erfgenamen
De aanloop tot de oprichting van de volksunie
Voorlopers
⇒
● Frontpartij taalproblematiek aan het front
● VNV = Vlaams Nationaal Verbond ⇒
in de loop van WO II in collaboratie terecht
⇒
gekomen verregaande gevolgen gehad
⇒
Na WO II: repressie (ideologische en communautaire dimensie) zware klap voor Vlaamse
Beweging en politiek Vlaams-nationalisme
Franse Beweging zag een kans om de Vlaamse beweging een hak te zetten door te
verwijzen naar de collaboratie⇒ zware klap Vlaamse Beweging
Heropflakkering Vlaams bewustzijn
● dynamitering Ijzertoren in Diksmuide
○ “Alles voor Vlaanderen, alles voor Christus”
○ symbool Vlamingen en frontsoldaten
● talentelling 1947 stoppen ⇒ vroeger konden gemeenten van taal veranderen, om de
zoveel tijd was er dan een talentelling
● anti-Vlaams karakter repressie ⇒ men had de indruk dat de repressie (reactie op
⇒
collaboratie) een anti-Vlaams karakter had gewicht was tegen de Vlamingen
● aantal Vlaamse verworvenheden werden teruggeschroefd
Oprichting nieuwe Vlaams-nationale partij
● voor- en tegenstanders
● CVP tegen omdat ze dachten als er een Vlaams nationale partij tot stand komt dan
zullen wij daar de electorale prijs voor betalen
● streefde naar recuperatie oud VNV-kiezers ⇒ wouden Vlaamse nationale figuren op
de lijsten plaatsen zo hoopten ze dat oude VNV kiezers terug zouden keren naar de
oude politieke stal
1949: oprichting Volksunie ⇒ zal ontstaan voor federalisme en anti-repressie partij ⇒
⇒ ⇒
verwijzing naar de collaboratie ze pleiten voor amnestie kort bestaan
Mensen moeten de spons over de collaboratie vegen zonder het te vergeten
Parlementsverkiezingen 1949
● oprichting ‘Vlaamse Concentratie’ ⇒ ⇒
zal heel beperkt zijn qua duur zal een goede
2% van de stemmen halen ⇒
toont aan dat er een bepaalde aanhang was die klaar
⇒
was voor een nieuwe partij dat initiatief komt er dan rond 1954
● anti-repressie partij
● eveneens kort bestaan
Parlementsverkiezingen 1954
● oprichting ‘Christelijke Vlaamse Volksunie’
⇒
● slecht electoraal resultaat beslissing oprichting volwaardige partij
⇒ ⇒
● groot politiek conflict rond 1954 schoolstrijd levensbeschouwelijke breuklijn
1
,Van het ontstaan tot de eerste politieke doorbraak 1954 - 1961
December 1954 oprichting Volksunie
● gunstige voedingsbodem
○ Koningskwestie ⇒ er kwam een extra voedingsbodem voor een Vlaams
nationale politieke partij
⇒
○ aarzelende houding regering met betrekking tot repressie mensen dachten
dat er een burgeroorlog ging komen
○ gebrekkige toepassing taalwetten ⇒ er werd vaak gefraudeerd ⇒
resultaten
van talentelling kwamen daardoor veel te laat
○ publicatie resultaten talentelling 1947
● belangrijkste eisen
○ federalisme
○ amnestie
Volksunie onopgemerkt tot 1958
● slecht politiek klimaat (door schoolstrijd)
● partij van ‘zwarten’ ⇒ de zwarten waren de collaborateurs en de witten waren de
mensen uit het verzet
● CVP zag VU als bedreiging (partij van de scheurmakers)
Tekenen van opleving na 1958
⇒
● parlementaire activiteit Frans Van der Elst voorzitter sinds 1957
● partij organisatorisch beter uitgebouwd
● na Schoolstrijd communautaire problemen meer op voorgrond ⇒ Schoolstrijd
afgelopen met het schoolpact ⇒ levensbeschouwelijke breuklijn komt meer op de
achtergrond ⇒ sociaal economische en communautaire breuklijn komt op de
⇒
voorgrond goed voor de VU
● in 1958 komen de christendemocraten opnieuw aan de macht (en dat zullen ze
blijven tot 1999)
Problemen voor kleinere partijen (single issue partijen)
● partijfinanciering
● partijprogramma
● partijstructuur
● kiesdrempel
Van zweeppartij naar oppositiepartij 1961 - 1970
Parlementsverkiezingen 1961
● VU grote overwinnaar
● CVP zwaar verlies
● doorbraak vooral in steden
● regering Lefèvre-Spaak (christendemocraten - socialisten)
○ sociaaleconomische problematiek
○ communautaire problematiek (taalgrens)
● VU geen rechtstreekse invloed op besluitvorming, maar wel onrechtstreeks als
zweeppartij voor CVP ⇒ VU was een zweeppartij ⇒ tegen andere partijen zeggen
dat is een thema waar jullie aandacht aan moeten geven anders zullen jullie het wel
geweten hebben
2
,Partijcongres Mechelen 1963: koerswijziging naar levensbeschouwelijk pluralisme doet
wantrouwen ontstaan
Interne spanningen
● rechter- en linkervleugel
● breuk met VMO (= Vlaamse Militanten Orde): extreemrechtse propaganda- en actiegroep
● Deconinck (links georiënteerd federalisme)
Parlementsverkiezingen 1965: groot succes
● gunstig politiek klimaat
● verruimingsoperatie (Schiltz, Coppieters, Anciaux) ⇒
op zoek gaan naar figuren die
een meerwaarde kunnen bieden voor de partij
● stevige organisatorische uitbouw
● PVV grootste overwinnaar
● regering VDB-De Clercq (rooms-blauw)
○ sociaaleconomisch
○ communautair: Leuvense universiteiten struikelsteen
○ levensbeschouwelijke op de achtergrond en communautaire wordt belangrijk
⇒ goed voor de VU
Binnen VU tegenstellingen linker- en rechtervleugel
● rechtervleugel (Karel Dillen): Vlaams-radicale pressie partij
● linkervleugel: omvorming tot sociaal-progressieve oppositiepartij
Parlementsverkiezingen 1968
⇒
● in het teken van het communautaire communautaire partijen beste resultaat
● VU derde partij in Vlaanderen
● verruiming strategie Lode Claes
● gingen over Leuven Vlaams en Brussel
⇒
Regering Eyskens-Merlot-Cools werkgroep der 28
⇒
Gemeenteraadsverkiezingen 1970 VU-verkozenen veelal uit schepencolleges geweerd
1971 installatie Cultuurraden met steun van VU
Van oppositiepartij tot regeringspartij 1971 - 1977
Parlementsverkiezingen 1971
● FDF-RW grote overwinnaar
● VU bleef derde partij
● electoraal plafond
Nieuwe strategie VU leidt tot spanningen
● keuze voor al of niet regeringsverantwoordelijkheid leidt tot zware spanningen
● 1973 partijcongres Oostende beheerst door Hugo Schiltz ⇒ bevestiging
participationisme ⇒ discussie over ministerieel realisme ⇒ slaagt erin partij in
meerderheid te krijgen
Parlementsverkiezingen 1974
● na val regering Leburton (ibramco)
⇒
● economische crisis politiek kan niet volgen met economie
3
, ● verlies communautaire partijen
● winst CVP/ PSC
● ⇒
vorming regering Tindemans (christendemocraat) tijdens campagne zeiden ze met
deze man wordt het anders
● VU voor het eerst betrokken bij regeringsonderhandelingen
Binnen partij machtsstrijd: Schiltz vs Van der Elst
Het Egmontpact
Parlementsverkiezingen 1977
● VU status quo (= bestaande toestand)
⇒
● ‘Gemeenschapsakkoord’ Egmontpact
● dissidenten (= individuen die zich verzetten tegen de overheersende beleidslijnen)
○ Vlaamse Volkspartij (VVP) door Lode Claes
⇒
○ Vlaams-Nationale Partij (VNP) door Karel Dillen basis voor Vlaams Blok
● regering Tindemans II met VU en FDF
○ voortdurend interne wrijvingen
○ uiteenlopende interpretaties door Walen en Vlamingen
○ Vlamingen hadden het gevoel dat het vooral goed was voor de Franstaligen
○ komen ten val 1978
● binnen VU: Schiltz verdedigde Egmontpact
Na Egmont
Parlementsverkiezingen 1978
● zware nederlaag
● concurrentie Vlaams Blok
● interne discussies over participationisme ⇒ linkervleugel wou deelnemen en de
rechtervleugel wou geen compromissen sluiten
○ Schiltz: volwaardige beleidspartij
○ Gabriels: herbronning, radicalisme
● 1979: Vic Anciaux nieuwe voorzitter
Parlementsverkiezingen 1981
● Eyskens gevallen over staking van PS-minister
● Waalse staal zwaarste politiek en economische problemen
● campagne erg communautair geladen
● klemtoon op economisch herstelbeleid, Waals staal, rakettenkwestie en
staatshervorming
● uitslag
○ gunstig voor VU
○ verlies voor christendemocraten
○ winst voor liberalen
○ intrede groene partijen en Vlaams Blok
● regering Martens V (rooms-blauw) (VU oppositiepartij)
● gewest- en gemeenschapsexecutieven voortaan zelfstandig
○ Gaston Geens voorzitter
○ Hugo Schiltz bevoegd voor financiën en begroting
4
